Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық тамақ өнеркәсіпшісі (1877–1958)
American food industrialist (1877–1958)
Бірнеше дақылдармен тәжірибе жасағаннан кейін, ол ананас өсіруге тоқтады.
After experimenting with a number of crops, he settled on planting pineapple.
Гавай ананасы компаниясы
Оның фермасы өсіп, Вахиава қаласында консервілеу және қаптау зауытын салды. Көп ұзамай өнімнің өнімділігі мен танымалдылығы күткеннен асып түсті, сондықтан Доул Гонолулу портының жанында жаңа консервілеу және қаптау зауытын салды. Сол жылы, 1907 жылы, Доул консервіленген ананастарды жарнамалау үшін журналдарда жарнама берді. Ол АҚШ-та алғашқы ұлттық тұтынушылық жарнамалық кампаниясын жүргізіп, сәттілікке жетті. Гавай ананасына деген сұраныс одан да өсті. 1913 жылы Доул Генри Габриэль Джинаканың өнертабысы – минутына 35 ананастың қабығын сызып, өзегін шығара алатын жаңа машинаға инвестиция жасады. Бұл өнертабысқа дейін Доул жүздеген жұмысшыларды қолмен ананастың қабығын сызуға және өзегін шығаруға мәжбүр болды. Толық механикаландырылған жабдықтармен Доулдың бизнесі қайтадан гүлденді. Бәсекелес ананас компаниялары Ginaca машинасына бірте-бірте көшті, Доулдың жаңа технологияларды енгізу арқылы бизнесін қаншалықты жақсартқанын көрді. Осы кезеңде Гавай ананасы секторы ең табысты болды, салыстырмалы түрде заманауи шағын жерлерде жұмыс істейтін түрлі шағын компаниялар операторларға орташа табыс әкелді. Алайда, жағдай өзгермек болды, өйткені Доул жақын арада нарықты басып алып, оны бірнеше ірі компаниялардың үстемдігімен қуатты салаға айналдырды, олар жемісті әлемдік нарыққа жаппай өндірді. 1922 жылы Доул Гавайидегі және Бостондағы отбасылық байланыстарын пайдаланып, үлкен капиталдық инвестициялық қор жинады, соның арқасында ол Ланаи аралын сатып алып, оны ананас плантациясы ретінде дамытты. Бұл ананас өсіруге арналған 8100 гектар (20 000 акр) жерді қамтитын әлемдегі ең ірі плантацияға айналды. Ірі механикаландырылған өндірісті пайдаланып және келісімшарт бойынша жұмыс істейтін шетелдік жұмысшыларды көптеп импорттау арқылы Доул ананастың бағасын осындай деңгейге дейін төмендетті, бұл оның схемасына сәйкес келмейтін барлық басқа өндірушілерді бизнестен шығарып салды. Компанияның қолдауындағы осы үлкен ананас өсіруімен 20 ғасыр бойы Ланаи әлемдегі ананас өнімінің үштен екі бөлігінен астамын өндірді, осылайша нарыққа үстемдік етті және «Ананас аралы» деген лақап атқа ие болды. Доул Мауи аралында да жер сатып алды. Гавайидегі ананас өндірісіндегі ең ірі бәсекелестер Александр & Болдуиннің Мауидегі еншілес компаниялары болды. 1927 жылы Чарльз Линдбергтің Атлантиканы сәтті аралап ұшқаннан шабыт алып, жемісін жеткізуде әуе көлігінің әлеуетін көріп, Александр & Болдуинге еншілес Matson Navigation Company компаниясындағы бәсекелестерінің қалған бөлігін айналып өту үшін Доул Доль әуе жарысын демеушілік етіп, Калифорнияның Окленд қаласынан Гонолулуға ұшқан алғашқы ұшаққа 25 000 АҚШ доллары, екінші орынға 10 000 АҚШ доллары сыйлық берді. Бұл жүлдеге тек екі ұшақ ие болды, ал тағы он адам қаза тапты. Алайда, жарыс Гавайиге әуе қатынасы бизнесіне жол ашты және Доул тез арада осы коммерциялық секторды бақылауға қажетті байланыстарды дамытты. Алайда, жерді, механикаландыруды және әуе тасымалын сатып алу, сондай-ақ ананастың бағасының төмендеуі компанияны жағдайлық тұрғыдан осал етті. Ананас пісуіне екі жыл уақыт қажет болғандықтан, 1930 жылдардағы Ұлы депрессия және сұраныстың төмендеуі компанияның шығынға ұшырауына әкелді. 1932 жылдың желтоқсанында Доул компания басқаруынан алынып, оның орнына Джозеф Баллард Атертонның немересі Атертон Ричардс тағайындалды. Сол кезде Castle & Cooke компаниясының үлесі пайда болды.
His farm grew, and Dole constructed a cannery and packing plant in the town of Wahiawa. Soon, yields and popularity of his product proved greater than he expected and Dole built a new cannery and packing plant near Honolulu Harbor. That same year, 1907, Dole purchased magazine advertisements to promote his canned pineapples. He developed the first nationwide consumer ad campaign in the United States and was successful. Demand for Hawaiian pineapple grew even more. In 1913, Dole invested in a new machine invented by Henry Gabriel Ginaca that could peel and core 35 pineapples every minute. Before the invention, Dole had to contend with the slow pace of having hundreds of workers peel and core each pineapple by hand. With a fully mechanized outfit, Dole's business boomed once more. Rival pineapple companies slowly began to adopt the Ginaca machine, seeing how much Dole improved his business with the introduction of new technologies. During this period, the Hawaiian pineapple sector was at its most profitable as various small companies operating on comparatively modern small land made middling income for the operators. However, this was about to change as Dole was soon to corner the market and turn it into a single mighty industry dominated by a small group of companies who mass produced the fruit for the rest of the global market. By 1922, Dole had managed to convince his family's network in Hawaii and in Boston to arrange for a sizable capital investment fund with which he purchased the island of Lānai and developed it as a vast pineapple plantation. It became the largest plantation in the world with over 20,000 acres (8,100 ha) devoted exclusively to growing pineapple. Utilizing large mechanized production and importing large numbers of foreign workers who were paid at indentured servitude levels, Dole managed to reduce the price of his pineapples to such a level that it drove every other producer out of the business which didn't fall into line with his scheme. With this vast pineapple cultivation at the company's disposal, throughout the 20th century, Lānai produced over seventy five percent of the world's pineapple crop, thereby dominating the market, and in turn, the place acquired the nickname of Pineapple Island. Dole also purchased land on the island of Maui. The largest competitors in the production of pineapple in Hawaii were Maui based affiliates of Alexander & Baldwin. In 1927, inspired by Charles Lindbergh's successful trans Atlantic flight, and seeing the potential air transportation could play in delivering his fruit, thereby making an end run around what remained of his competitors in the Alexander & Baldwin affiliated Matson Navigation Company, Dole sponsored the Dole Air Race, putting up a prize of US$25,000 for the first airplane to fly from Oakland, California, to Honolulu, and US$10,000 for second place. Those prizes were won by the only two airplanes to survive the flight. Ten other people died in their attempts. However, the race opened up the air travel business to Hawaii and Dole quickly developed the contacts necessary to put a stranglehold on that commercial sector. However, these investments in land, mechanization, and finally air transportation combined with the resulting decrease in the price of pineapples, placed the company in a vulnerable price position. Because pineapples take two years to grow to maturity, the Great Depression of the 1930s and the resulting decrease in demand caused the company to lose money. By December 1932 Dole was removed from management of the company and replaced by Atherton Richards, the grandson of Joseph Ballard Atherton. At that time, Castle & Cooke took a stake in the company.
Отбасы және зейнетке шығу
Доул 1906 жылғы 23 қарашада Ямайка жазығында Белл Дикиге (1880–1972) үйленді. Оның әйелі тағы бір миссионерлік отбасының мүшесі, сәулетші Чарльз Уильям Дикидің қарындасы еді. Олардың бес баласы болды: Ричард Александр Доул 1907 жылғы 28 қазанда дүниеге келді, Джеймс Драммонд Доул кіші 1910 жылғы 6 ақпанда дүниеге келді, Элизабет Доул 1911 жылғы 25 сәуірде дүниеге келді, Чарльз Герберт Доул 1914 жылғы 30 қазанда дүниеге келді, ал Барбара Доул (Тамби Ларсенге үйленген) 1916 жылғы 10 қазанда дүниеге келді. Санфорд Доул өнімдерге Доул есімін қоюдан аулақ болуды өтінген, бірақ ол, кем дегенде Гавайиде кеңінен танымал болды. Оның есімімен шығарылған алғашқы өнім – консервіленген Dole ананас шырыны. Доул 1948 жылы зейнетке шықты. Зейнетке шыққаннан кейін түрлі аурулармен ауырды, ең қиыны – бірнеше рет инсульт болды. 1958 жылғы 20 мамырда жүрек талмасынан Доул қайтыс болды. Доул Мауи аралында, Гавайи штатының Макаоо қаласының жанындағы Макаоо одақтық шіркеуінің зиратына жерленді. Оның қабірі Халеакала тауының етегі мен сол кездегі оның Мауи ананас плантациясының кең ананас егістіктеріне қарайтын жерде орналасқан. Оның әйелі Белл оның қабіртасына: "Ол адам еді, оны барлық жағынан қабылдаңыз. Мен оған ұқсайтын ешкімді енді көрмеймін" деген сөздерді жазды.
Dole married Belle Dickey (1880–1972) in Jamaica Plain on November 23, 1906. His wife was the sister of architect Charles William Dickey, a member of another missionary family. They had five children: Richard Alexander Dole was born on October 28, 1907, James Drummond Dole, Jr. was born on February 6, 1910, Elisabeth Dole was born on April 25, 1911, Charles Herbert Dole was born on October 30, 1914, and Barbara Dole (married to Tambi Larsen) was born on October 10, 1916. Sanford Dole had asked to avoid using the Dole name for products, but it had become well known, at least within Hawaii. The first product to actually bear his name was the canned Dole pineapple juice. Dole retired in 1948. He suffered from various ailments in retirement; the worst were a series of strokes. A heart attack finally took Dole's life on May 20, 1958. Dole was buried in Makawao Union Church cemetery near Makawao, Hawaii, on the island of Maui. His grave overlooked the slopes of Haleakala and the vast pineapple fields of what was at the time his Maui pineapple plantation. His wife Belle inscribed the words on his gravestone, "He was a Man, Take Him All in All. I Shall Not Look Upon His Like Again."
Мұра
Алғашқы иеліктің шамамен, оның ішіндегі айналасындағы бау-бақшалар 1972 жылға дейін Доль отбасында сақталды. Оның алғашқы үш бөлмелі үйі 1971 жылы құлағанмен, 1901 жылғы ас үйі және 1905 жылы салынған, ал 1909 жылы отбасы өсіп келе жатқандықтан кеңейтілген құрастырмалы ғимарат қалды, бірақ тозуға ұшырады. 1970 жылдардың соңында жаңа иелері жерді қала маңындағы тұрғын үйлерге айналдырды. Қалған құрылыстар Вахиавадан жаңа аудан үшін алынып тасталды. «Доль плантациясы» деп белгілі туристік орын 1950 жылы Дольдің алғашқы ананас егістіктерінің ортасында шағын жеміс сату орны ретінде ашылды. 1989 жылы жеміс сату орны Вахиаваға тән – қызыл топырақтан жасалған төбеге ұқсас плантация үйіне айналдырылды. Плантация үйі өнеркәсіпшінің өмірі мен еңбегіне арналған тірі мұражай және тарихи мұражайға айналды. Ол Камехамеха тас жолында (99-жол) орналасқан. Плантацияда толығымен гавайи өсімдіктерінен жасалған әлемдегі ең үлкен лабиринт бар. 1998 жылы салынған, ол 2007 жылдың шілдесінде кеңейтілгенге дейін Гиннестің рекордтар кітабынан шығарылды. Лабиринттің ауданы және жолдарының ұзындығы 3963 метрді құрайды. «Ананас экспресі» – ананастың тарихын баяндайтын және толыққанды анимацияланған плантация арқылы 3 шақырымдық (3 км) пойыз саяхаты. Плантация бағының экскурсиясы Солтүстік жағалау, гибискус, жергілікті түрлер, лей, суару, бромелиялар, ти жапырақтары және плантациядағы өмір туралы ақпарат береді. және көшеден өтетін банкет залдары.
About of the original estate, including surrounding horticultural gardens, was kept in the Dole family until 1972. Although his original three room house collapsed in 1971, a kitchen house from 1901, and a prefabricated building constructed in 1905 and expanded around 1909 for his growing family, remained but were deteriorating. In the late 1970s, the new owners developed the land into suburban residences. The remaining structures were removed from Wahiawa for the new subdivision. The tourist attraction known as the Dole Plantation was established in 1950 as a small fruit stand in the middle of Dole's original pineapple fields. In 1989, the fruit stand was transformed into a plantation home mounted on what looks like a hill of red dirt, characteristic of Wahiawa. The plantation home became a living museum and historical archive of the life and work of the industrialist. It is located off of Kamehameha Highway (Route 99), at
The plantation features the world's largest maze, grown entirely out of Hawaiian plants. Originally built in 1998, it lost its place in the Guinness Book of World Records until it was expanded in July 2007. The maze covers and paths are 13001 feet (3963 m) long. The "Pineapple Express" is a two mile (3 km) train ride through the plantation that is fully animated, while explaining the history of the pineapple. The plantation garden tour gives information about North Shore, the Hibiscus, native species, the Lei, irrigation, Bromeliads, the Ti Leaf, and Life on the plantation. and ballrooms across the street.