Кіріспе

Австрия Республикасының мемлекет басшысы – Австрия Республикасының президенті (Bundespräsident der Republik Österreich) – Австрия Республикасының мемлекет басшысы. Конституция бойынша теориялық тұрғыдан үлкен билік берілгенімен, іс жүзінде президент көбінесе рәсімдік және символдық тұлға болып табылады. Президенттің лауазымы 1920 жылы Австро-Венгрия империясы мен Габсбург монархиясының 1918 жылы құлауынан кейін құрылды. Мемлекет басшысы ретінде президент Конституциялық жиналыстың төрағасының орнын иеленді. Алты жыл сайын жалпы сайлау құқығы арқылы Австрия халқы тікелей сайлауы тиіс болғанмен, 1951 жылға дейін президентті заң шығарушы Федералдық жиналыс тағайындады, содан кейін Теодор Кёрнер халықтан сайланған алғашқы президент болды. Халықтың дауыс беру институты құрылғаннан бері президенттікке тек Социал-демократиялық партия мен Халық партиясының өкілдері сайланды, «жасылдардың» қолдауына ие Александр Ван дер Белленнен басқа. Президент канцлерді, вице-канцлерді, министрлерді, мемлекеттік хатшыларды және Жоғарғы сот судьяларын тағайындайды. Президент кез келген уақытта канцлерді және Кабинетті қызметтен босатуға құқылы. Сонымен қатар, президент заңдарға қол қойып, Ұлттық кеңес пен штаттық заң шығарушы органдарды таратуға, шетел мемлекеттерімен шарттарға қол қоюға, төтенше жағдай туралы жарлық шығаруға және Қарулы күштерге басшылық етуге өкілетті. Алайда, осы президенттік өкілеттіктердің көпшілігі ешқашан қолданылмаған. Бұған қоса, президент Австрияның басымдық тізімінде Ұлттық кеңес президиумы мен канцлерден жоғары тұрады. Президенттің негізгі резиденциясы және жұмыс орны Вена қаласында орналасқан Хофбург император сарайының Леопольд қанаты болып табылады.

Өмірбаян

Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында көпұлтты Австро-Венгрия империясының құлдырауына дейін, қазіргі Австрия Республикасы император басқарған монархияның бір бөлігі болған, ол мемлекет басшысы және атқарушы билік өкілі еді. Империя 1917 жылдың соңында айқын түрде бөліне бастады және келесі жыл ішінде бірнеше тәуелсіз, қырқын қалыптасқан мемлекеттерге тарап кетті. Императордың билігі дерлік жойылғандықтан, Императорлық Кеңестің төменгі палатасының мүшелері – империяның этникалық неміс провинцияларын, Цислейтенияны білдіретін – 1918 жылдың 21 қазанында өз елдерінің салдануын басқару үшін Уақытша Ұлттық Ассамблея құрды. Ұлттық Ассамблея үш тең төраға тағайындады, олардың бірі Карл Зайц болды, және атқарушы билікті жүзеге асыру үшін Мемлекеттік Кеңес құрды. 11 қарашада император Карл I императорлық кабинетті таратып, үкімет ісіне қатысудан ресми түрде бас тартты, бірақ бұл қадамды өзінің билігінен уақытша үзіліс ретінде қарастырып, тақтан түспеді. Дегенмен, келесі күні Ұлттық Ассамблея монархияны жойып, Германия Австриясы Республикасын жариялады. Сол күні Мемлекеттік Кеңес императордың қалған өкілеттіктері мен жауапкершіліктерін өз мойнына алды, ал үш ассамблея төрағасы – Мемлекеттік Кеңестің төрағалары ретінде – елдің ұжымдық мемлекет басшысы болды.

Құру

1919 жылы 4 наурызда жалпы сайлау құқығымен сайланған алғашқы парламент – Құрылтайшы Ұлттық Ассамблея шақырылды және бір күннен кейін Сейцті төраға етіп тағайындады. Ұлттық Ассамблея 15 наурызда Мемлекеттік кеңесті таратып жіберді, осылайша Сейц жалғыз мемлекет басшысы болды және сол жылы жаңа Конституцияны әзірлеуді бастады. Христиан-әлеуметтік партиясы Веймар Республикасының президентіне ұқсас, кең ауқымды атқарушылық өкілеттіктерге ие президенттік құруды жақтады. Алайда, Социал-демократиялық жұмысшы партиясы мұндай президент "императордың ізбасарына" айналуы мүмкін деп қорқып, мемлекеттік басшылықты ұжымдық түрде жүзеге асыратын парламенттік президиумға қайта оралуды ұсынды. Нәтижесінде, Конституцияны жасаушылар заң шығарушы органдан бөлек, бірақ ешқандай номиналды өкілеттікке ие емес президенттік жүйесін таңдады. 1 қазанда жаңа Конституцияның негізгі бөлігі – Федералды конституциялық заң Ұлттық Ассамблеямен бекітілді және 10 қарашада күшіне енді, осымен Сейц Австрияның президенті болды, бірақ тек атағы ғана болды. Жаңа Конституция президенттің Федералды Ассамблеямен сайланатынын белгіледі, ол қазіргі екі палаталы Парламенттің екі палатасының бірлескен отырысы еді. 1920 жылы 9 желтоқсанда Федералды Ассамблея Майкл Хайништы Австрияның алғашқы президенті етіп сайлады.

Бірінші республика

Жаңа Конституциямен құрылған парламенттік жүйе кең қолдау таппады. Бұл, президентке айқын артық өкілеттіктер беретін жүйені ұнатқан авторитарлық және жартылай әскери Хаймвер қозғалысына қолдаудың күшеюіне әкелді. 1929 жылдың 7 желтоқсанында, Хаймвердің күшейе берген қысымымен, Конституцияға президентке кең ауқымды атқару және заң шығару билігін беру мақсатында түзетулер енгізілді. Бұл өкілеттіктердің көп бөлігі министрлер арқылы іске асырылғанымен, ресми түрде президент президенттік жүйедегі президенттерге тең дәрежедегі билікке ие болды. Сондай-ақ, оны халықтың тікелей дауысымен сайлау және президенттің мерзімін алты жылға ұзарту көзделді. Алғашқы сайлау 1934 жылға жоспарланған. Алайда, Ұлы депрессияның қаржылық салдарына байланысты, барлық партиялар Вильгельм Микласты Федералдық Ассамблея қайта сайлауы арқылы сайлауды тоқтатуға келісті. Үш жыл өткен соң, Энгельберт Доллфусс және Отан қорғаушылар фронты австриялық парламентаризмді толығымен жойып, 1934 жылдың 1 мамырында Конституцияны ресми түрде күштен шығарды. Оның орнына, билікті президент емес, канцлердің қолына шоғырландырған авторитарлық және корпоративтік үкімет жүйесі енгізілді. Миклас 1929 жылы алған өкілеттіктерiнен айырылды, бірақ институционалдық үзіліссіздік үшін символдық рөл атқаруға келісті. Дегенмен, ол толығымен әлсіз болған жоқ; Аншлюс дағдарысы кезінде ол нацистік талаптарға қарсы ең қатаң қарсылық көрсетті. Ол 1938 жылдың 13 наурызына дейін лауазымында қалды, сол күні Австрия нацистік Германияға қосылды және осылайша тәуелсіздігін жоғалтты. 1945 жылдың 27 сәуірінде Австрия тәуелсіз мемлекет ретінде қайта құрылғанда, уақытша үкімет құраған партия басшылары жаңа Конституция жазудың орнына, 1920 жылғы Конституцияны 1929 жылғы түзетулермен бірге қайта жаңартуға шешім қабылдады. Бұл түзету сол кезде әлі де даулы болғанымен, ол Австрияның ең соңғы конституциялық негізін құрады және демократиялық заңдылықтың белгілі бір деңгейін қамтамасыз етті. Партия басшылары сондай-ақ, ұзақ пікірталас Венаны бақылап отырған және коммунистік үкіметті орнатуға тырысатын Қызыл Армияны ашуға алып келуі мүмкін деп қорқытты. Осылайша, 1 мамырдан бастап күшіне енген Конституция президенттің халықпен сайлануын көздейтін ережесін сақтап қалды. Алайда, 1945 жылдың қарашасында өткен парламенттік сайлаудан кейін Федералдық Ассамблея бұл ережені уақытша тоқтатты және 20 желтоқсаннан бастап Карл Реннерді Австрия президенті етіп тағайындады. Бұл тоқтатудың негізгі себебі қаржы тапшылығы болған сияқты; оны ұзартуға тырысу болған жоқ, ал Реннер бұл кезде де-факто мемлекет басшысы ретінде барлық тараптардан қабылданған еді. 1951 жылғы Реннердің ізбасары Теодор Көрнердің сайлануынан бастап, барлық президенттер халықтың дауысымен сайланды.

Екінші республика

Республика жаңарғаннан бері президенттер күнделікті саясатқа бұрынғыдан да аз араласып, президенттік сайлаулар мен саяси дүрбелеңдерден басқа жағдайда баспасөз назарында сирек көрінеді. Ерекше жағдайдың бірі – Курт Вальдхайм, ол нацистік Германияның қарулы күштерінде және нацистік партияның әскериленген бөлімінде қызмет еткенінен кейін отандық және халықаралық пікірталас тудырды. Тағы бір ерекшелік – Томас Клестиль, ол саяси жағдайда белсендірек болуға тырысты; ол үлкен коалицияның билікте қалуын қалады және Аустрияны Еуропалық кеңесте ұсынуды талап етті, бірақ екі талабы да орындалмады. Александр Ван дер Беллен (көбінесе Жасылдар партиясымен байланысты) екі үлкен партияның – Социал-демократиялық партия мен Халық партиясының – біріне де қатысы жоқ алғашқы президент және парламенттік дауыссыздық нәтижесінде канцлерді және бүкіл үкіметті қызметтен босатқан тұңғыш президент болды.

Процедура

Австрия президенті халықтың тікелей дауысымен алты жылға сайланады және екі тікелей мерзімге ғана қызмет етеді. Дауыс беруге жалпы парламенттік сайлауда дауыс беруге құқығы бар барлық адамдар қатыса алады, бұл іс жүзінде он алты жастан асқан, бір жылдан астам түрме жазасын алған емес барлық Австрия азаматының сайлау құқығы бар екенін білдіреді. (Дегенмен, олар түрмеден босатылғаннан кейін алты ай өткен соң сайлау құқығын қайта алады.) 2011 жылдың 1 қазанына дейін, биліктегі немесе бұрынғы биліктегі династиялық үйлердің мүшелерінен (монархиялық құлақтандыруға қарсы сақтық шарасы, және негізінен Габсбургтер үйінің мүшелеріне бағытталған) басқа, Ұлттық кеңеске сайлауда дауыс беруге құқығы бар, кем дегенде 35 жасқа толған кез келген адам президент лауазымына үміткер бола алатын. Биліктегі немесе бұрынғы биліктегі әулеттерге қатысты шектеулер Ульрих Габсбург-Лотрингеннің бастамасымен 2011 жылғы Wahlrechtsänderungsgesetz (Сайлау құқығына қатысты 2011 жылғы заңға түзетулер) арқылы жойылды. Президент екі турлы жүйе бойынша сайланады. Бұл, егер бірінші турда ешбір кандидат жарамды дауыстардың абсолютті көпшілігін (яғни 50%-дан астамын) алмаса, онда екінші турда тек бірінші турда ең көп дауыс жинаған екі кандидат қана қатыса алады дегенді білдіреді. Алайда, конституция сондай-ақ, осы екі кандидаттың біреуін ұсынған топ екінші турда басқа кандидатты ұсынуға құқылы екенін де қарастырады. Егер президенттік сайлауда бір ғана кандидат болса, сайлаушылар референдум арқылы кандидатты мақұлдауға немесе мақұлдамауға мүмкіндік алады. Президент қызмет ететін кезеңде сайланған органға мүшелік ете алмайды және басқа да лауазымдарды атқара алмайды.

Құзыреті мен міндеттері

Президенттік, оның өкілеттері мен міндеттері Федералдық конституциялық заңмен белгіленеді, сонымен қатар кейбір қосымша өкілеттіктер заң арқылы, сот шешімдерімен, дәстүрмен немесе сот практикасымен құрылуы мүмкін.

Министрлер кабинетін тағайындау

Президент канцлерді, вице-канцлерді және министрлерді тағайындайды, олар бірлесіп Австрия Кабинетін құрайды. Парламенттің ықпалды төменгі палатасы – Ұлттық кеңес кем дегенде бес жыл сайын жалпы сайлау құқығымен сайланады. Мұндай сайлаудан кейін президент әдетте жаңа Кабинет құруға абсолютті көпшілік немесе ең көп орынды жеңген партияның канцлер кандидатын тағайындайды. Теориялық тұрғыдан алғанда, президент кез келген ересек азаматты (кейбір шектеулермен) Австрия канцлері етіп тағайындай алады. Дегенмен, Ұлттық кеңес кез келген уақытта канцлерге, министрге немесе бүкіл Кабинетке сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс қабылдай алады, бұл президенттің нақты мүмкіндіктерін айтарлықтай шектейді. Егер жеңімпаз партия абсолютті көпшілік алмаса (1983 жылдан бері бұл жиі кездеседі), жеңімпаз партияның басшысы саяси тұрақты Кабинет құру үшін кіші коалициялық серіктес іздейді. Бұл процесс барлық партиялармен қысқа «зерттеу талқылауларымен» (Sondierungsgespräche) басталады, ол әдетте бірнеше аптаға созылады. Осы кезеңде жеңімпаз партияның басшысы ең аз министрлік лауазымдарды талап ететін және келісімге келуге дайын партиямен келісімге келуге тырысады. Серіктес табылғаннан кейін, жеңімпаз партияның басшысы осы партиямен одан да ауқымды «коалициялық келіссөздерге» (Koalitionsverhandlungen) кіріседі, бұл процесс әдетте бірнеше айға созылады. Коалициялық келіссөздер барысында екі партия да Кабинеттің бағдарламасын (Regierungsprogramm), коалициялық келісімшартын (Koalitionsvertrag) және министрлер тізімін (Ministerliste) әзірлейді, ол Кабинеттің құрамын анықтайды. Кіші коалициялық партияның басшысы әдетте вице-канцлерлік лауазымын және қосымша министрлік лауазымды иеленеді. Келіссөздер аяқталғаннан кейін жеңімпаз партияның басшысы министрлер тізімін президентке ұсынады, ол оны қабылдауы немесе қабылдамауы мүмкін. Егер президент келіссе, жаңа Кабинет тағайындалып, шамамен бір аптадан кейін ресми түрде ант етеді. Егер президент тізімді қабылдамаса, бірнеше мүмкіндік бар: президент жеңімпаздан тізімді қайта жазуды және/немесе белгілі бір үміткерлерді алып тастауды сұрайды, басқа біреуді Кабинет құруға тағайындайды немесе жаңа сайлау жариялайды. Іс жүзінде президенттің министрлер тізімін қабылдамауы сирек кездеседі. Президенттің Кабинет мүшесін тағайындаудан бас тартқан үш ғана жағдай болды. Карл Реннер сыбайлас жемқорлыққа күдікті министрді қайта тағайындаудан бас тартты, Теодор Көрнер канцлер Леопольд Фигльдің тәуелсіздердің оңшыл федерациясының қатысуымен Кабинет құру туралы ұсынысын қабылдамады, ал Томас Клестиль қылмыстық істе қатысы бар министрлік үміткерді және жиі экстремистік және ксенофобиялық мәлімдемелер жасаған министрлік үміткерді тағайындаудан бас тартты.

Министрлер кабинетін тарату

Президент кез келген уақытта, яғни өз қалауынша, канцлерді немесе бүкіл Кабинетті қызметтен босата алады. Дегенмен, жеке Кабинет мүшелерін президент тек канцлердің ұсынысы бойынша ғана қызметтен босата алады. Президент Александр Ван дер Беллен Голдгрубердің тағайындалуына келісім бермеді – өткел кезеңдерде жоғары лауазымдарға тағайындаудан аулақ болу дәстүріне сәйкес – осылайша оның қызметке кіруіне кедергі келтірді.

Федералды және мемлекеттік лауазымды адамдарды тағайындау

Ресми және заңды тұрғыдан алғанда, президент тек Кабинет мүшелері мен жоғарғы сот судьяларын ғана емес, федералды үкіметтің барлық қызметкерлерін тағайындайды. Бұған барлық әскери офицерлер мен сарбаздар, барлық судьялар, сондай-ақ барлық қарапайым лауазым иелері мен бюрократтар кіреді. Бірақ іс жүзінде осы тағайындау құқығы министрлерге және олардың төменгі лауазымдағы адамдарына жүктеледі, алайда үкіметтегі жоғары дәрежелі лауазымдар президенттің жеке тағайынымен белгіленеді. Штат губернаторлары өз штаттарының басшылары ғана емес, сонымен қатар сол штат ішіндегі федералды үкіметтің бас өкілдері болғандықтан, президент штаттық диета сайлағаннан кейін барлық губернаторларға қызметке кірісу антты қабылдатады.

Заң жобаларына қол қою

Австрияның мемлекеттік нотариусы ретінде президент заң жобаларына қол қояды. Заң жобаларына қол қою – президенттің конституциялық міндеті, дискрециялық құқық емес; оны АҚШ-тағы президенттік ветоға немесе Ұлыбританиядағы Корольдік бекітілуімен салыстыруға болмайды. Мемлекеттік нотариус ретінде президент заң шығару процесінің конституциялықлығын қадағалайды. Егер президент заң жобасының конституцияға қайшы жасалғанын анықтаса, президент қол қоюдан бас тартуға міндетті, бұл заң жобасын күштен шығарады. Федералдық деңгейдегі барлық заң жобалары, олар заңнамалық немесе тіпті конституциялық құқыққа әсер етсе де, күшіне енуі үшін президенттің қолы қойылуы керек. Президент, әдетте, қабылданған заңның конституциялық құқыққа сәйкес келіп-келмейтінін тексермейді; бұл заң күшіне енгеннен кейін және заңды түрде күдік тудырған жағдайда Конституциялық соттың қарауына жатады. Осы президенттік жауапкершіліктің қадағалау деңгейіне қатысты сот түсініктері әртүрлі болды, кейбіреулер президент заңның ережелері күмәнсіз конституцияға қайшы болса, қол қоюдан бас тарта алады деп санайды. Президент Хайнц Фишер осыған қатысты прецедент құрды – кері күшпен қылмыстық ережелерді қамтитын заңға қол қоюдан бас тартты; президенттің қол қоюдан бас тартқан жалғыз жағдайы осы. Заң жобасы Парламентке енгізілгеннен кейін, ол Ұлттық кеңесте қажетті кворуммен қабылданып, Федералдық кеңес тарапынан мақұлдануы тиіс, содан кейін ол «қабылданған» мәртебесіне ие болады. Заң жобасы қабылданғаннан кейін ол канцлерге жіберіледі, ол оны президентке ұсынады. Президент заң жобасына қол қояды (егер ол конституциялық талаптарға сәйкес қабылданған болса). Содан кейін канцлер де қол қояды, сосын заңды федералдық заңдар жинағында жариялайды, осылайша ол күшіне енеді. Егер президент Конституцияны айқын немесе тікелей бұзбаған кез келген немесе нақты заң жобаларына қол қоюдан бас тартса, онда Федералдық жиналыс президентті Конституциялық сот алдында импичмент жасай алады, содан кейін конституциялық міндеттерін орындамағаны үшін сотталып, қызметтен алынуы мүмкін.

Ұлттық кеңесті тарату

Президент Ұлттық Кеңесті Министрлер кабинетінің өтініші бойынша, бірақ тек бір рет, дәл сол себеппен таратуға құқылы. Президенттің Ұлттық Кеңесті таратуының құқықтық салдары парламенттің өздігінен таратылуынан ерекшеленеді. Егер президент заң шығару мерзімін аяқтаса, Ұлттық Кеңес дереу таратылады және осымен өкілеттіктері тоқтатылады. Дегенмен, Ұлттық Кеңестің Бас комитетінің Тұрақты кіші комитеті, жаңадан сайланған Ұлттық Кеңес отырысын өткізгенге дейін, төтенше орган ретінде қызметін жалғастырады. Осыған дейін Президент Министрлер кабинетінің өтініші бойынша және Бас комитеттің Тұрақты кіші комитетінің келісімімен, төтенше жарлықтар шығаруға құқылы. Өзін-өзі тарату жағдайында, ескі Ұлттық Кеңес жаңасы сайланғанға дейін қызметін жалғастыра береді. Бүгінгі күнге дейін бұл құқықты тек Президент Вильгельм Миклас қолданды, себебі Христиандық-әлеуметтік партия коалициялық серігін және Парламенттегі көпшілігін жоғалтқан болатын.

Мемлекеттік диеталарды жою

Президент Министрлер кабинетінің өтінішімен және Федералды Кеңестің келісімімен кез келген штаттық диетаны таратуға құқылы. Бірақ, президент бір және соңғы рет, Ұлттық кеңесті тарату себебімен сәйкес таратуға болады. Федералды Кеңес үштен екі көпшілік дауыспен таратуға келісуі керек. Диетасы таратылатын штаттың делегациясы дауыс беруге қатыса алмайды. Штаттық диетаны тарату федерализмге тиіспеушілік ретінде қарастырылады, себебі ұлттық үкімет тікелей штат ісіне араласады. Президенттің Ұлттық кеңесті таратуы сияқты, таратылған штаттық диета жаңа сайлау өткенге дейін әрекетке қабілетсіз деп есептеледі. Бұл құқықты әлі ешбір президент қолданған жоқ.

Жарлықпен басқару

Төтенше жағдай туған кезде президент төтенше жағдай туралы жарлық шығару арқылы билік етуге уәкілді. Конституцияда былай делінген:

Мұндай төтенше жағдай жарлықтары Конституцияға – яғни, негізінен Федералды конституциялық заң мен адамның негізгі құқықтарынан тұратын бөлігіне – сондай-ақ, кез келген маңызды заңдық нормаға әсер етпейді. Ұлттық кеңес отырысқа қайта келгеннен кейін, қолданыстағы төтенше жағдай жарлықтарын дереу бекітуге немесе жоюға міндетті. Жарлық арқылы басқару құқығы әлі қолданылмаған.

Конституциялық соттың орындаушысы

Конституциялық соттың фактілер бойынша шешімдерін орындау президентке жүктеледі, егер мұндай орындау жалпы соттардың қарауына жатпаса. Орындау туралы сауалды соттың өзі президентке жібереді. Конституция президентке кең ауқымды орындау өкілеттіктерін береді. Орындау құзыреті мемлекеттік және федералдық органдарды (оның ішінде Қарулы Күштерді және құқық қорғау органдарын) сондай-ақ мемлекеттің немесе республиканың барлық аумағын қамтуы мүмкін. Орындау құқықтарын пайдаланғанда президент тиісті органдарға тікелей жедел басқару құқығын алады. Егер федералдық органға немесе республиканың барлық аумағына қатысты болса, президентке қосымша қол қою қажет емес.

Судьяларды тағайындау

Президент Конституциялық соттың Президентін, вице-президентін, тағы алты судьясын және үш орынбасар судьясын Министрлер кабинетінің ұсынысы бойынша тағайындайды; сондай-ақ, президент Ұлттық кеңестің ұсынысы бойынша үш судья мен екі орынбасар судьяны және Федералды кеңестің ұсынысы бойынша үш судья мен бір орынбасар судьяны тағайындайды. Президент сондай-ақ Жоғарғы Соттың Президентін, екі вице-президентін, 14 төрағалық судьясын және 43 судьясын тағайындайды; сондай-ақ Жоғарғы Әкімшілік соттың Президентін, вице-президентін, төрағалық судьяларын және басқа судьяларын Министрлер кабинетінің ұсынысымен тағайындайды, оның барлық мүшелері – Президент пен вице-президенттен басқа – Соттың өзі ұсынады.

Дипломатиялық рөл

Президент – Австрияның бас дипломаты, ол шетелдік елдермен келіссөздер жүргізе және келісімдерге қол қоя алады; кейбір келісімдерге Ұлттық кеңестің мақұлдауы қажет. Австрия Еуропалық Одаққа қосылғанда президент Томас Клестиль мен канцлер Франц Враницкий Еуропалық Кеңесте Австрияны кімнің өкілдік ететіні туралы пікір келіспеушіліктері болды. Нәтижесінде, канцлердің ұстанымы құқықтық және практикалық себептерге байланысты басымдық алды. Дегенмен, президент Клестиль өкілдік ету құқығын тек канцлерге бергенін мәлімдеді.

Әскери рөл

Президент Австрия Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы болып табылады. Бұл биліктің нақты конституциялық мағынасы мен көлемі туралы заңдық немесе ғылыми консенсус болмаса да, көптеген заң ғалымдары президенттің осы лауазымда Қарулы Күштерге толыққанды операциялық басшылықты жүзеге асыруға құқылы деп санайды. Конституцияның 80-бабы әскери басқарудың қалай жүзеге асырылатынын белгілейді. Осы баптың 1-тармағы «Президент Қарулы Күштерге жоғары билікке ие», 2-тармағы «Егер Президент билік ету құқығын жүзеге асырмаса, онда [Қорғаныс министрі] Министрлер кабинеті белгілеген жауапкершілік шегінде билік ету құқығына ие болады» және 3-тармағы «Әскери билік [Қорғаныс министріне] жүктеледі» дейді. Осылайша, Конституция әскери биліктің үш түрін ажыратады: «басшылық билік» (Befehlsgewalt) – ауызша немесе жазбаша түрде нұсқау беру құқығы; «тарату билігі» (Verfügungsgewalt) – Қарулы Күштердің немесе жеке әскери бөлімшелердің ұйымдастырылуын, міндеттерін және мақсаттарын анықтау құқығы; және «жоғарғы билік» (Oberbefehl). Соңғысы – Конституцияның 1-тармағында президентке берілгені – ерекше түйінсіз және нақты емес болып көрінеді. Бұл билікті ешбір президент қолданбағандықтан, мұндай жағдайлар бойынша үлгі қалыптаспаған. Күнделікті әскери операцияларды қорғаныс министрі басқарады, ол де-факто бас қолбасшы ретінде қарастырылады, ал қорғаныс саясаты және маңызды шешімдерді Министрлер кабинеті жалпы алғанда қабылдайды. Бас қолбасшы ретінде президент Австрия императорының Австрия-Мажарстан әскерінің жоғарғы қолбасшысы лауазымын мұраға алады. Габсбург монархиясының құлауынан кейін, жаңадан құрылған Ұлттық Кеңестің Бас комитеті Қарулы Күштердің негізгі шешім қабылдайтын органы ретінде жұмыс істеуге кірісті. 1929 жылы Христиан-әлеуметтік партия Жоғарғы Комитеттен президентке жоғары әскери билікті беруге шешім қабылдады.

Салтанатты рөлі

Президенттің мемлекет басшысына берілетін түрлі қосымша өкілеттері мен міндеттері бар. Мысалы, оларға құрметті және кәсіби атақтарды тағайындау және беру құқығы, сондай-ақ ата-анасының өтініші бойынша бұрын заңды емес деп танылған балаларды заңдастыруға қатысты, көбінесе мағынасы жоқ құқық кіреді.

Иммунитет

Президент кез келген түпкілікті қудалаудан, азаматтық сот процесінен және қылмыстық қудалаудан толыққанды егемендік иммунитетіне ие. Президентті тек Федералдық Ассамблеяның айқын келісімімен ғана қудалауға болады. Егер мемлекеттік орган президентті қудалауға ниеттенсе, ол Ұлттық Кеңеске экстрадиция туралы сауал жолдауы керек. Ұлттық Кеңес мақұлдаған жағдайда, канцлер Федералдық Ассамблеяны шақыруға міндетті, ол экстрадиция туралы сауалды қарастырады.

Халықтық куәлік

Президентті қызметінен алудың қалыпты жолы – халықтың қолдауымен отставкаға жіберу болар еді. Президент халық сайлағандықтан, халықтың президентті плебисцит арқылы қайтадан отставкаға жіберу құқығы бар. Халықтың қолдауымен отставкаға жіберу процедурасы Ұлттық Кеңестің Федералды жиналысты шақыру туралы ұсынысымен басталады. Ұлттық Кеңестің мұндай шешімі конституциялық заңға өзгеріс енгізудегідей, ең жоғары дауыспен қабылданады, яғни Ұлттық Кеңестің кемінде жартысының қатысуы және үштен екісінің қолдауы болуы керек. Егер қабылданса, президент «президенттік өкілеттіктер мен міндеттерін одан әрі жүзеге асыра алмайды» және барлық билігінен айырылады, ал канцлер Федералды жиналыстың сессиясын дереу шақыруға міндетті. Федералды жиналыс шақырылғаннан кейін Ұлттық Кеңестің плебисцит өткізу туралы өтінішін қарастырып, шешім қабылдайды. Егер плебисцит өткізіліп, сәтті аяқталса, президент қызметінен босатылады. Дегенмен, егер плебисцит сәтсіз аяқталса, Конституция оны жаңа заң шығару сайлауы ретінде қарастырады, бұл Ұлттық Кеңестің дереу және автоматты түрде таратылуына алып келеді; тіпті осындай жағдайда да президенттің өкілеттік мерзімі он екі жылдан аспауы тиіс.

Импичмент

Президентті конституциялық заңды бұзғаны үшін Федералды жиналыс Конституциялық сотқа импичмент процесін бастауға құқылы. Бұл процесс Ұлттық кеңес немесе Федералды кеңес қабылдаған қаулы арқылы іске қосылады. Мұндай қаулы қабылданған жағдайда, канцлер Федералды жиналыстың отырысын шақыруға міндетті, ол президенттің импичменті мәселесін қарастырады. Президентті импичментке тарту үшін қажетті дауыс – үлкен көпшілік, яғни Ұлттық кеңес пен Федералды кеңес мүшелерінің кемінде жартысының қатысуы және үштен екісінің қолдауы болуы керек. Егер Федералды жиналыс президентті импичментке тарту туралы шешім қабылдаса, ол Конституциялық сотта талапкер рөлінде өтеді. Сот президентті конституциялық заңды бұзғаны үшін кінәлі деп тапса, президент лауазымынан автоматты түрде босатылады. Ал егер сот президенттің жасаған құқық бұзушылығы жеңіл дәрежеде деп тапса, президент лауазымында қалады және тек сөгіс алады.

Өтемақы

Президент өзінің қызметі үшін жылына 349 398 евро, ал канцлер жылына 311 962 евро еңбекақы алады. Бұл сома, әсіресе Германия канцлерінің (251 448 евро), Франция президентінің (179 000 евро), Ұлыбритания премьер-министрінің (169 284 евро) және Ресей президентінің (125 973 евро) айтарлықтай төмен жалақы алатынын ескерсек, тым жоғары. Олардың барлығы әлдеқайда ірі елдердің басшылары болғанымен, Австрия президентінің жалақысы АҚШ президентінікінен (370 511 евро) ғана төмен.

Тұрғылықты жері

Президенттің негізгі резиденциясы және жұмыс орны Венаның Ішкі қаласындағы Хофбург император сарайының Леопольд қанаты болып табылады. Леопольд қанаты кейде шатастыратын түрде "Президенттік канцелярия" деп аталады. Іс жүзінде президент Хофбургте тұрмайды, бірақ жеке үйін сақтайды. Атауынан-ақ көрініп тұрғандай, Хофбург монархия дәуірінде салынған ғимарат; ол 13 ғасырда Киелі Рим императоры Леопольд I тұсында салынды. Монархия құлап, республика құрылғаннан кейін демократиялық институттар монархиялық мекемелерден қашықтық сақтады, сондықтан президенттің алғашқы резиденциясы канцлерлік ғимаратқа айналды. Бірақ, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі ауыр бомбалау салдарынан канцлерлік ғимарат тұруға жарамсыз болды, және президентке жаңа тұрақ табуға тура келді. Екінші республиканың алғашқы президенті Карл Реннер Леопольд қанатын әдейі таңдады, өйткені оның құрылысы мен тарихы, әсіресе интерьер дизайны, сол кезде халық арасында беделді болған императрица Мария Терезияның ықпалында болды. Кейіннен канцлерлік ғимарат жаңартылып, қазір канцлердің резиденциясы және жұмыс орны ретінде пайдаланылады. Бүгінде Леопольд қанатының екінші және үшінші қабаттарында Президенттік канцелярияның кеңселерi орналасқан. Хофбургқа қоса, президенттің Мюрцстег аңшылық үйі деген жазғы резиденциясы да бар. Бұрынғы президент Хайнц Фишер президенттік науқаны кезінде ғимаратты сатуға уәде бергенімен, ол және оның ізбасары оны қонақтар мен шетелдік дипломаттарды қабылдау үшін пайдаланды.

Президент кеңсесі

Президент Әкімшілігі (Präsidentschaftskanzlei) – президенттің тікелей бағынысындағы атқарушы орган. Ол президентке өкілеттіктер мен міндеттерін орындау мәселелері бойынша кеңес береді, президентпен ішкі және дипломатиялық байланыстарды жүзеге асырады, сондай-ақ президенттің қызметіне қатысты күнделікті әкімшілік жұмыстарды басқарады. Агенттік құрамына түрлі кеңсе қызметкерлері, саяси кеңесшілер, заңгерлер, өкілдер, сонымен қатар президенттікке тікелей бағынысты, президенттің қауіпсіздігін қамтамасыз етумен ресми түрде жүктелген әскери шенеунік кіреді. Президент Әкімшілігі Хофбург император сарайының Леопольд қанатында орналасқан.