Кіріспе

Американдық автор Ричард Форд (16 ақпан 1944 жылы туған) – американдық романист және әңгімелер авторы, Фрэнк Баскомб кейіпкері туралы романдар сериясын жазған автор. Фордтың алғашқы әңгімелер жинағы "Rock Springs" 1987 жылы жарық көрді. АҚШ-та Форд "Тәуелсіздік күні" романы үшін 1996 жылғы Пулитцер сыйлығының иегері атанды. Испанияда ол 2016 жылы Астурия ханшайымы сыйлығын жеңіп алды. 2018 жылы Форд Оңтүстік Кореядан Park Kyong ni Prize халықаралық әдеби сыйлығымен марапатталды. Оның "Жабайы табиғат" романы 2018 жылы осы атпен фильмге көшірілді, ал 2023 жылы Форд Фрэнк Баскомбтың өмірін суреттейтін бесінші туындысы "Be Mine" атты романын жариялады.

Ерте өмір

Форд Миссисипи штатының Джексон қаласында Паркер Кэррол мен Эдна Фордтың жалғыз ұлы болып дүниеге келді. Паркер Канзас-Ситидегі «Faultless Starch» компаниясының саяхатшы сатушысы болды. Форд анасы туралы былай деді: «Оның ең басты арманы – әуелі әкемді жақсы көру, екіншісі – толық уақытты ана болу еді». Форд сегіз жасқа келгенде, әкесі ауыр жүрек жеткіліксіздігінен зардап шекті, содан кейін Форд Миссисипидегі ата-анасымен бірге өткізген уақытындай, Арканзас штатының Литтл-Рок қаласындағы бұрынғы боксшы және қонақ үй иесі болған әжесімен де көп уақыт өткізді. Фордтың әкесі 1960 жылы екінші рет жүрек талмасынан қайтыс болды. Джексон қаласында Форд жазушы Эудора Велтидің үйінің қарсы бетінде тұрды. Фордтың әжесі теміржолда жұмыс істеген. 19 жасында, колледжге түсуді шешпес бұрын, Форд Миссури Пасифик теміржолында локомотив машинисінің көмекшісі болып жұмыс істеді, жұмыс істеп үйренді. Форд Мичиган мемлекеттік университетінен бакалавр дәрежесін алды. Алғаш қонақ үй шаруашылығын оқуға түскен, кейін ағылшын тіліне ауысты. Бітіргеннен кейін Мичиган штатының Флинт қаласында орта мектепте сабақ берді және АҚШ Теңіз корпусына қабылданып, гепатитке шалдыққаннан кейін босатылды. Университетте ол болашақ әйелі Кристина Хенслимен танысты, олар 1968 жылы үйленді. Форд қысқа ғана уақыт заң факультетіне оқуға түсті, бірақ оны тастап, Калифорния университетінің Ирвин қаласындағы шығармашылық жазу бағдарламасына қатысып, 1970 жылы Көркем өнер магистрі дәрежесін алды. Форд бұл бағытты таңдауының себебін былай түсіндірді: «Мені қабылдады. Айоваға өтініш бергенімде, олар маған ешқашан рұқсат бермейтініне сенімді болдым. Менің ойым дұрыс еді. Бірақ, әдеттегідей, мен Ирвинде кім оқытатынын білмедім. Мұндай нәрселерді білудің маңызды екенін де білмедім. Мен жас кезімде өте жанкешті болмадым, бірақ осыған қарамастан, менің жолымды тоқтатпағаным үшін өзімді мақтан тұтамын». Шындығында, Оукли Холл мен Э. Л. Доктороу сол жерде сабақ берді және Форд олардың оған әсер еткенін мойындады. 1971 жылы ол Мичиган университетінің Ғылыми қоғамына үш жылдық грант бойынша тағайындалды.

Ерте мансап

Форд 1976 жылы Миссисипи өзеніндегі аралда жолдары қиылысқан екі күмәнді саяхатшының тарихын баяндайтын "Жүрегімнің бір бөлігі" атты алғашқы романын жариялады, содан кейін 1981 жылы "Ақырғы бақыт" романы жарық көрді. Осы аралықта ол Уильямс колледжінде және Принстон университетінде қысқа мерзім оқытты. Роман сәтсіздікке ұшыраған жазушыдан спорт журналисіне айналған, ұлының қайтысынан кейін эмоционалдық дағдарысқа түскен адам туралы айтады. Ол 1986 жылы Time журналының үздік бес кітабының бірі деп танылды және PEN/Faulkner көркем әдебиеті сыйлығының финалисі атанды. "Арман" – көбінесе Монтана штатында өтетін әңгімелер жинағы, онда оның ең көп антологияға енген әңгімелері бар.

Карьераның ортасы және танымалдық

Фордтың 1990 жылы жарық көрген «Жануарлар дүниесі» романы, Монтанадағы гольф ойнайтын кәсіби өрт сөндіруші туралы әңгіме, әртүрлі пікірлер мен орташа сатылыммен қарсы алынды. Бірақ 1990 жылдардың соңына қарай Форд түрлі жобаларға редактор және қатысушы ретінде жиі шақырылатын болды. Форд 1990 жылғы «Американың үздік қысқа әңгімелері», 1992 жылғы «Америкалық қысқа әңгіменің Гранта кітабы», 1996 жылғы «Ploughshares» журналының «шығармашылық саны» және 1998 жылғы «Америкалық ұзақ әңгіменің Гранта кітабы» жинақтарын редакциялады. Соңғы томның «Кіріспе» бөлімінде Форд «новелла» терминінен гөрі «ұзақ әңгіме» деген атауды жөн көретінін айтты. «Америка кітапханасы» баспа жобасы үшін Форд Миссисипи штатының жазушысы Эудора Велтидің таңдамалы туындыларының екі томдық басылымын редакциялады, ол 1998 жылы жарық көрді. 1995 жылы Форд «The Sportswriter» романының жалғасы «Independence Day» романын жариялады, онда басты кейіпкері Франк Баскомбтың оқиғасы жалғасты. Сынапқылар жағымды болды және роман ПЕН/Фолкнер сыйлығы мен Пулитцер сыйлығын екеуін де жеңіп алған тұңғыш роман атанды. Сол жылы Форд қысқа әңгіме жанрындағы үлкен жетістіктері үшін Rea сыйлығының иегері аталды. 1990 жылдарды 1997 жылы жарық көрген «Women With Men» әңгімелер жинағымен аяқтады. «Paris Review» журналы оны қысқа әңгіме жанрының «шебері» деп атады. 2023 жылғы мәлімет бойынша Форд Монтана штатының Биллингс қаласында тұрады, онда ол үй сатып алған. Осы жылдар аралығында Форд көбінесе АҚШ-та, басқа да жерлерде педагогикалық қызметпен айналысып, тұрақты орын іздеп, көшіп-қонып жүрді. 2005 жылы Боудин колледжінде оқытушы болып жұмыс істеді, бірақ бір семестрден кейін жұмысынан кетті. 2008 жылы Дублиндегі Тринити колледжінің Ағылшыс тілі мектебінде Оскар Уайльд орталығының адъюнкт-профессоры болды, шығармашылық жазу бойынша магистратура бағдарламасында сабақ берді. 2010 жылдың 29 желтоқсанынан бастап Форд 2011 жылдың күзінде Миссисипи университетінде аға фантастика профессоры қызметін атқара бастады, бұл қызметке 2010 жылдың наурыз айында қайтыс болған Барри Ханнаның орнына тағайындалды. 2012 жылдың күзінде ол Колумбия университетінің өнер мектебінде гуманитарлық ғылымдар және жазу профессоры, сондай-ақ Эммануэль Роман және Барри Сардофф Роман атындағы профессор атанды. Жаңа ғасырдың басында ол тағы бір әңгімелер жинағын – «Күнәлардың көптігін» (2002) жариялады, содан кейін 2006 жылы «Жердің орналасуы» романы (оның Баскомб сериясының үшінші кітабы) және 2012 жылдың мамыр айында «Канада» романы жарық көрді. Фордтың айтуынша, «The Lay Of The Land» романы Баскомб романдарының сериясын аяқтады, ал «Канада» жеке роман болды. 2013 жылдың сәуірінде Форд жаңа Франк Баскомб әңгімесін оқыды, бірақ оның ұзақ туындының бөлігі ме, жоқ па, тыңдаушыларға хабарламады. 2014 жылы бұл әңгіме сол жылдың қараша айында жарық көрген «Let Me Be Frank With You» кітабына енгені расталды. Бұл кітап төрт өзара байланысты повестьтен (немесе «ұзақ әңгімелерден») тұрады, олардың барлығын Франк Баскомб баяндайды. «Let Me Be Frank With You» 2015 жылғы Пулитцер сыйлығына үміткер болды. Ол жүлдеге ие бола алмады, бірақ іріктеу комиссиясы кітапты «Сэнди даулынан кейінгі оқиғаларды шыншыл бейнелейтін және құлдырап бара жатқан қоғамды көрсететін қатаң повестьтер жинағы» деп мақтады. Алдыңғы онжылдықтағыдай, Форд түрлі редакциялау жобаларына көмектесуді жалғастырды. 2007 жылы ол «Америкалық қысқа әңгіменің жаңа Гранта кітабының» редакторы болды, ал 2011 жылы «Көк жағалы, ақ жағалы, жағасыз: Жұмыс туралы әңгімелер» кітабын редакциялады. 2017 жылдың мамыр айында Форд «Олардың арасында: Менің ата-анамды еске алу» атты естеліктерін жариялады. 2018 жылы «Жабайы өмір» романы режиссер Пол Дано мен сценарист Зои Казанның осы аттас фильміне бейімделді. Фильм кеңінен мақтауға ие болды. 2020 жылы Фордтың «Sorry For Your Trouble» атты қысқа әңгімелер жинағы жарық көрді. Оның «Be Mine» романы 2023 жылдың маусымында жарық көрді және Фордтың «Баскомб сериясы» деп аталатын бесінші және, ықтимал, соңғы кітабы болды.

Қабылдау

Форд 1980 жылдары әңгімелерін жариялай бастады, бұл Реймонд Карвердің (1938–1988) төңірегінде қалыптасқан американдық әңгіме өркендеуімен бірге болды. Сондықтан, Фордтың «Рок-Спрингс» әңгімелерін минимализммен және оның бір тармағы – Карвердің төменгі орта тап өкілдеріне немесе Фордтың «Рок-Спрингс» шығармаларындағы басты кейіпкерлеріне сілтеме жасайтын «Лас реализм» деп аталатын эстетикалық стильмен байланыстыруға бейімділік болды. «Лас реализм» және «минимализм» 1970 және 1980 жылдары Тобиас Вольф, Энн Бити, Фредерик Бартельме, Ларри Браун, Джейн Энн Филлипс және Гордон Лиш сияқты көптеген жазушылармен байланыстырылды. Фордтың туындыларын Джон Апдайк, Уильям Фолкнер, Эрнест Хемингуэй және Уокер Персидің шығармаларымен салыстырулар жасалды. Форд мұндай салыстыруларға қарсы шығып, «Жазу үшін басқаның ықпалына сүйенуге болмайды. Жақсы әңгіме немесе жақсы романды тек өзің ғана жаза аласың» деді. Фордтың көркем туындылары «неке, отбасы және қоғам сияқты мәдени институттардың құлауын көрсетеді», ал оның «шеттетілген кейіпкерлері көбінесе жоғары жылдамдықты, қазіргі заманға бағытталған қоғамда кең таралған түбірсіздік пен аты-жөні белгісіз сағынышты бейнелейді, онда адамдар өткенді сезімсіз, азын-малын іздеп, қазіргі уақытта өздерінің шағылысқан жеке басын іздейді». Форд «қауіпті заманда жұбаныш пен құтқарылу үшін дінге емес, өнерге жүгінеді».

Даулар

Форд бірде Элис Хоффманға оның кітаптарының бірін, "Спортсрайтер" романына жағымсыз пікір жазғаны үшін ренжігеннен кейін, оқ тесігі бар күйінде жіберді. 2004 жылы Форд Колсон Уайтхедке түкірді, оған екі жыл бұрын "The New York Times" газетінде "Көптеген күнәлар" кітабына жазған жағымсыз пікірінен кейін кезесінде кездескенде. Он үш жыл өткен соң да Форд өкініш білдірмеді. 2017 жылы "Esquire" журналында Форд "Бүгінгі күнге дейін мистер Уайтхедке, оның пікіріне немесе менің реакциямға қатысты ешқандай сезімім өзгерген жоқ" деп мәлімдеді.

Пайдаланылған әдебиеттер

Гуальярдо, Хьюи (ред.) Ричард Фордпен сұхбаттар. Джексон, Миссисипи: Миссисипи университетінің баспасы, 2001. Гуальярдо, Хьюи. Ричард Форд туралы перспективалар: махаббатпен иеленген. Джексон, Миссисипи: Миссисипи университетінің баспасы, 2000.

Мұрағаттық жинақтар

"Ең бақытты кеме" түзетулеріне нұсқаулық. Арнайы жинақтар мен мұрағаттар, UC Irvine кітапханалары, Ирвин, Калифорния. Ричард Форд жинағы, Миссисипи университетінің Архивтер және арнайы жинақтар бөліміне тиесілі.