Кіріспе

Англия королі Генрих VI-ның тақ мұрагері Эдуард Вестминстерлік (13 қазан 1453 – 4 мамыр 1471), сондай-ақ Эдуард Ланкастерлік деп те белгілі. Ол Генрих VI мен Анжулық Маргареттің жалғыз ұлы болды. Ол он жеті жасында Теуксбери шайқасында қаза тапты.

Ерте өмір

Эдуард Лондонның Вестминстер сарайында Англияның Генри VI және оның әйелі Анжудың Маргаретінің жалғыз ұлы ретінде дүниеге келді. Сол кезде Генрихтің қолдаушылары мен Ричард Йорктік, 3-ші герцогтың арасында талас-тартыс болды, ол таққа құқығы бар еді және Генрихтің мемлекеттік лауазымдағы адамдарының билігіне қарсы шықты. Генрих психикалық аурудан қиналды, және ханзада оның анасы мен оның адал қолдаушыларының бірі арасындағы қарым-қатынастың нәтижесінде туған деген кең таралған әңгімелер болды. Эдмунд Бофорт, Сомерсеттің 2-ші герцогы, және Джеймс Батлер, Ормондтың 5-ші графы, екеуі де ханзада Эдуардтың әкесі болуі мүмкін деген күдік тудырды; алайда, бұл әңгімелерді растайтын нақты дәлелдер жоқ, ал Генрих ханзаданың заңдылығына ешқашан күмән келтірмеді және оның әкесі екенін жария түрде мойындады. Эдуард 1454 жылы Уиндзор сарайында Уэльс ханзадасы етіп тағайындалды.

Англия тағына қарсы соғыс

1460 жылы Генрих Нортгемптон шайқасында Йорк герцогының жақтастарымен тұтқындалып, Лондонға әкелінді. Йорк герцогының дереу таққа талап етуі тоқтатылды, бірақ ол Парламентке Генрих билік етуіне рұқсат беретін, бірақ Эдуардты мұрагерлік құқығынан айыратын келісім актісін қабылдауға ықпал етті, себебі Йорк немесе оның ұрпақтары Генрихтің қайтысынан кейін патша болар еді. Осы уақытта королева Маргарет пен Эдуард Чешир арқылы қашып кетті. Маргарет кейін куәлік бергендей, ол заңсыздыққа ұшырағандар мен тонаушыларды жеті жасар Эдуардты таққа заңды мұрагер деп мойындауға уәде беру арқылы оған көмектесуге көндірді. Содан кейін олар Уэльске қауіпсіз жерге жетіп, Шотландияға сапар шекті, онда Маргарет қолдау тапты, ал Йорк герцогының жаулары Англияның солтүстігінде жиналды. Уэйкфилд шайқасында Йорк қаза болғаннан кейін Маргарет жинаған үлкен әскер оңтүстікке бет түзеді. Олар екінші Сент-Олбанс шайқасында Йорктың ең белгілі қолдаушыларының бірі Ричард Невиллдің әскерін жеңді. Уорвик Генриді әскерімен бірге тұтқын ретінде алып келді, ол шайқас даласында тасталып қалған күйі табылды. Уорвиктің екі рыцары, 1-ші барон Уильям Бонвилл және Генрихке ешқандай зиян келтірмеуге келіскен сэр Томас Кириелл тұтқындалды. Шайқастан кейін Маргарет Эдуардтан екі рыцарға қандай жаза бергені жөн екенін сұрады. Эдуард олардың басын кесу керектігін дереу жауап берді.

Францияда жер аударылу

Маргарет өзінің бүлікшіл әскерімен Лондонға шабуыл жасаудан тартынды және одан кейін шегінді. Олар бірнеше аптадан соң Таутон шайқасында жеңіліске ұшырады. Маргарет пен Эдуард тағы да Шотландияға қашып кетті. Заманагөй деректерге сәйкес, Эдуард Ланкастерлерді жеңген шайқаста қолға түсіп, қаза тапты, ал кейбір деректер осы құқық бұзушылықты Кларенс герцогы жасады деп есептейді, ханзада одан көмек сұраған екен. Ричард III-тің өмірбаянын жазған Пол Мюррей Кендалл оқиғаның осы нұсқасын қабылдайды. Тағы бір нұсқада Кларенс және оның әскерлері шайқастан кейін қайғыға толы ханзаданы бір тоғайдың жанынан тауып, оның жалбарыныштарына қарамастан, дереу импровизациялық тіреуде оның басын кесіп тастады. Эдуардтың өлімі туралы тағы бір мәлімет Тюдор дәуірінің үш дерек көзінде келтірілген: Лондонның Ұлы жылнамасы, Полидор Вергиль және Эдуард Холл. Бұл оқиға кейін Уильям Шекспирдің «Генрих VI, 3-бөлім, V акт, V көрініс» пьесасында бейнеленді. Олардың айтуынша, Эдуард тұтқындалып, жеңіске жеткен Эдуард IV және оның бауырлары, Кларенс герцогы мен Глостер герцогы, сондай-ақ оның ізбасарларының алдына әкелінді. Патша оны құрметпен қарсы алып, неліктен оған қарсы қару көтергенін сұрады. Сонда ханзада: «Мен әкемнің мұрасын қайтарып алу үшін келдім», - деп жауап берді. Патша сол мезетте қолғаппен ханзаданың бетіне соққы берді, содан кейін Глостер мен Кларенс ханзаданы қылыштарымен өлтірді. Алайда, осы есептердің ешқайсысы заманагөй деректерде кездеспейді, олардың барлығы Эдуард шайқаста қаза тапқанын хабарлайды. Эдуардтың денесі Тьюксбери аббаттығында жерленген. Оның әйелі Анна Невилл Глостер герцогымен үйленді, ол 1483 жылы Ричард III болып таққа отырды.