Кіріспе

Еврей кітабы "Сефер Йецира" (Sēp̄er Yəṣīrā, "Құрылыс кітабы" немесе "Жарату кітабы") – еврей мистикасы туралы кітаптың атауы. Алғашқы түсіндірушілер, мысалы, Кузари, оны Каббала емес, математикалық және тіл білімі теориясы туралы трактат ретінде қарастырды. "Йецира" сөзі "қалыпқа келтіру" деп аударылады, ал "Бриа" сөзі – "жарату" деп аударылады. Дәстүр бойынша, кітапты патриарх Ибрайым жазған деп есептеледі, бірақ басқалары оны Рабби Акиваға жатқызады. Қазіргі ғалымдар оның шығу тегі туралы бір пікірге келген жоқ. Рабби Саадия Гаонның айтуынша, кітап авторының мақсаты – әлемдегі заттардың қалай пайда болғанын жазбаша түсіндіру болған. Керісінше, Йехуда Халеви кітаптың басты мақсаты, оның түрлі мысалдары арқылы, адамға Құдайдың бірлігі мен құдіретін түсінуге қажетті құралдарды беру екенін айтады, олар бір жағынан сан түрлі болып көрінсе де, шындығында біртұтас. Кітаптың әйгілі алғашқы сөздері былай: "Құдай отыз екі құпия даналық жолымен барлық нәрсені жазды, [Ол] әлемнің Иесі, Израильдің Құдайы, тірі Құдай, Ең Құдіретті Құдай, биік және дана, мәңгі тұратын және аты қасиетті; Ол әлемін [еврей түбір сөзі] "сефардың" үш [туындысы] арқылы жаратты: атап айтқанда, "сефер" (кітап), "сефор" (сан) және "сиппур" (әңгіме), сондай-ақ бос кеңістіктің он өлшемі, жиырма екі әріп [еврей әліпбиінен], олардың арасында үш негізгі әріп (яғни, א מ ש), жеті екі дыбысты [консонант] (яғни, בג"ד כפר"ת) және он екі қарапайым әріп (яғни, ה ו ז ח ט י ל נ ס ע צ ק) бар."

Академиялық кездесулер

Қазіргі тарихшылардың пікірінше, мәтіннің шығу тегі белгісіз және қызу пікірталас тудырады. Кейбір ғалымдар оның ерте ортағасырлық кезеңде пайда болғанын болжайды, ал басқалары кітаптағы ертерек дәстүрлерге көңіл аударады. Көптеген заманауи зерттеушілер мәтіннің жазылуын Талмуд дәуірімен байланыстырады. «Еврей энциклопедиясы» мәліметінше, кітаптың маңызды элементтері 3-ші немесе 4-ші ғасырға тән; Геондық кезеңде жазылған осындай жұмыс, егер 4-ші ғасырдан кейін жойылмаса, еврей гнозисінің түрінде ғана қалыптасатын еді. Кристофер П. Бентонның сөзіне қарағанда, еврей грамматикалық формасы оның шығуын Мишна дәуіріне жақындатады.

Ұзын нұсқада қысқа нұсқада жоқ толық абзастар бар, ал материалдың әртүрлі орналасуы мағынаны едәуір өзгертеді. Қысқа нұсқа шамамен 1300 сөзден тұрады және Дунаш ибн Тамиммен түсіндірілген, ол 1562 жылы Мантуяда жарық көрген алғашқы еврей басылымының негізі болды, сондай-ақ одан кейін басылған көптеген негізгі нұсқалардың да бастауы болды. Ұзын нұсқа 2500 сөзден тұрады және Шаббетай Доннолоның түсіндірмесімен бірге келтіріледі. Бұл түсіндірме көбінесе қысқа нұсқаға қосымша ретінде басылады. 13-ші ғасырда Авраам Абулафия осы екі нұсқаның бар екенін атап өткен. Мантуялық 1562 жылғы басылым қысқа нұсқамен бірге, Ибраһим бен Давидтің (беттің сыртында), Нахманидтің (беттің астында) және Моше Ботарелдің (беттің ішінде) түсіндірмелерімен жарық көрді. Баспадашы Ботарел бұл раввиндердің екеуінің де ілімін ұстанғанын және олардан бұрынғы барлық түсіндірмелерді жинағанын көрсетті. Одан кейінгі қосымшада екі түсіндірме қатар басылған: біреуі Вормстың Элеазарына (беттің сыртында) және екіншісі Саадия Гаонға (беттің ішінде) жатқызылған. Кітаптың соңында ұзын нұсқа келтірілген. 16-шы ғасырдың ортасында Сафед кабалисттері мектебінің басшысы Моше Кордоверо он түрлі қолжазбаға негізделген жұмыс мәтінін жасады. Оның шәкірті және ізбасары Исаак Лурия оны Зохармен үйлестіру үшін одан әрі өңдеді, ал 18-шы ғасырда «Гра» деп белгілі Вильня Гаоны оны тағы да өңдеді. Бұл мәтін Gra немесе ARI Gra нұсқасы деп аталады. 10-шы ғасырда Саадия Гаон өзінің түсіндірмесін «Ұзын нұсқаның» қайта ұйымдастырылған қолжазбасына негіздеп жазды, ол қазір «Саадия нұсқасы» деп аталады. Бұл француз тіліне Ламберт, ал ағылшын тіліне Скотт Томпсон аударған. Бұл нұсқа мен түсіндірме мистикалық емес, философиялық сипатта болды және кейінгі каббалисттерге ешқандай әсер етпеді.

Ықпал

"Сейфер Йецзира" Құдайдың әлемді жаратуына қатысты пайымдауларға арналған. Оның авторлығы Киелі кітаптағы патриарх Ыбырайымға жатқызылуы, оның ғасырлар бойына жоғары құрметке ие болғанын көрсетеді. Мүмкін, осы еңбек Талмуд аяқталғаннан кейін яһуди санасының дамуына басқа ешбір кітаптан гөрі зор әсер еткен деуге болады. Яһудилердің қасиетті есімді керемет мақсаттар үшін әрпілерді пайдалануы "Мұсаның періштелік кітабынан" цитата келтірілген сиқырлы папирустармен расталады, ол кітапта Киелі кітап есімдеріне сілтемелер көп. "Сейфер Йецзира" факториал математикалық функциясының ең ерте сипаттамаларын қамтиды, оның алғашқы жеті мәнін тізімдейді және оның қарқынды өсуін баса көрсетеді.

Телемдік сілтемелер

Чарльз Стэнсфелд Джонс өзінің "Құдайдың денесінің анатомиясы" атты кітабында осы кітапқа Телема бойынша жасалған түсіндірмелерді жазды.