Кіріспе

Довер теңіз шайқасы 1652 жылдың 19 мамырында (Грегориан күнтізбесі бойынша 29 мамыр) Англия Республикасы мен Нидерланд Біріккен провинциялары теңіз күштері арасындағы Бірінші ағылшын-голландия соғысының алғашқы қақтығысы болды. Бұл адмиралдар Мартен Тромп пен Роберт Блейктің басқаруымен өткен, шешімсіз шайқасқа айналды. Сол дәуір тарихшылары бұл шайқастың нәтижесі туралы әртүрлі пікірде.

Өмірбаян

1651 жылы қазанда Англия парламенті саудаға үлкен тәуелді голландиялықтардың кеме қатынасын қиындату мақсатында алғашқы Навигациялық актіні қабылдады. 1652 жылдың басында Джордж Айскудің Барбадос роялистік колониясымен сауда жасаған 27 голландиялық кемені ұстауы голландиялық саудагерлер арасындағы наразылықты одан әрі күшейтті, бұл эмбаргоны бұзу болды. Екі тарап та соғысқа дайындала бастады, бірақ 1652 жылғы 29 мамырда (Англияда қолданылып келген Юлиан күнтізбесі бойынша 19 мамыр) Дувер бұғазының жанында лейтенант-адмирал Мартен Тромп басқаратын 40 кемелі голландиялық конвой мен генерал Роберт Блейк басқаратын 25 кемеден тұратын ағылшын флоты арасындағы апатты кездесу болмағанда, соғыс кейінге қалдырылуы мүмкін еді.

Шайқас

Кромвельдің жарлығы бойынша Солтүстік теңізде немесе Ла-Манш бұғазындағы барлық шетелдік флоттар салют ретінде өз туларын түсіруге міндетті болды. Ағылшын кемелері голландиялық сауда кемелеріне шабуыл жасап, жүктерін тартып алып, кемелерді олжа ретінде алып жатты. Соңынан Тромпқа Голландия саудасын қорғау және ағылшын флотын бақылау туралы жалпы бұйрық берілді. 1652 жылдың 19 мамырында Тромп қырық кемеден тұратын флотымен Ньеупорт пен Мёз өзенінің сағасы арасындағы Англия бұғазында жүзіп жүрді. Британ адмиралы Роберт Блейк Дувр жолында он бес кемемен, ал тағы сегіз кемесі Даунс бұғазындағы Бурнда тоқтаған еді. Патрульдеу кезінде Тромпқа Блейк флотына шабуыл жасау туралы бұйрық келді, бірақ ол салют берген жоқ. Блейк, өзінің «Джеймс» флагмандық кемесінде, Тромпқа шайқас бастау туралы бұйрық келгенін ойлап, екі ескерту оғы атып жіберді. Тромп наразылық білдіріп, қызыл шайқас туын көтеріп, Блейк үшінші оқты атып, Тромптың кемесіне тигізіп, бірнеше экипаж мүшелерін жаралады. Бұған жауап ретінде Тромп өзінің «Бредероде» флагмандық кемесінен ескерту оғын атып жіберді. Блейк те жауап беріп, бес сағатқа созылған шайқас басталды. Тромп дереу Блейктің флагмандық кемесіне шабуыл жасады, екі кеме өтісіп келе жатып бір-біріне палуандық оқтар атып жіберді. «Бредероде» бұрылып, тағы бір палуандық оқ атуға дайындалғанда, ол британ адмиралы Розекранцтың «Бонавентура» кемесімен қақтығысты, оның экипажы «Бредеродеге» шабуыл жасап, кемеге шығуға тырысты. Аса қатал шайқаста Тромптың экипажы шабуылдаушыларды кері қайтарды. Осы кезде тағы бір британдық кеме, «Гарланд», Тромптың кемесіне екінші жағынан жақындап, Тромптың кемесін екі британдық кеменің арасына қыстырып алды. Вице-адмирал Джон Эвертсен Тромптың қиын жағдайда екенін біліп, дереу көмекке келді, өз кемесін тікелей «Бонавентурамен» қатар орналастырып, оның барлық мачталарын қиратып жіберді. Содан кейін Эвертсеннің экипажы ағылшыздармен қолға-қол соғысқа түсіп, ағылшын экипажын жеңіп алды. Шайқас түне дейін жалғасты, содан кейін екі тарап та шегінді, шайқаста анық жеңімпаз болған жоқ.

Салдары

Екі флот та зақымдалды, бірақ қараңғы түскен кезде голланд флоты конвойды қорғау үшін қорғаныс шебіне шегінді, ал ағылшындар екі голланд кемесін – Sint Laurens-ті (олар оны қайтарып алды, бірақ пайдаланбады) және Sint Maria-ны (суға батып бара жатқан күйде тастап кетілді, кейін Нидерландыға жетті) жаулап алды. Тромп Блейкке өтініш айтып, кешірім сұрады және жаулаған кемені қайтаруды өтінді, бірақ Блейк одан бас тартты. 1652 жылдың 8 шілдесінде Англия Республикасы соғыс жариялады.