Бірлескен жазу: әдістер мен теориялар

Кіріспе

Бірнеше адамның бірлесіп жасайтын жазуы. Ынтымақтастық жазу – екі немесе одан көп адамның қандай да бір мәтін (мысалы, академиялық мақалалар, есептер, көркем әдебиет, жобалар және бизнес ұсыныстар) бойынша бірге жұмыс істеу процесі. Ынтымақтастық жазудағы сәттілік еңбек бөлінісімен байланысты, онда нақты міндеттер белгілі бір қабілеттері бар адамдарға тапсырылады: жоба дайындау, пікір білдіру, редакциялау, дереккөздерді іздеу, (қайта құру), мәнер немесе корпоративтік стильге бейімдеу және т.б. Ынтымақтастық жазу кәсіби және оқу орталарында кең таралған, бұл процеске қатысушылардың біліктілігін пайдалануға мүмкіндік береді.

Анықтама

Бірлескен жазу – екі немесе одан көп адамның жазбаша жұмысты топ ретінде жасау процесіне қатысуы, онда әрбір қатысушы мазмұнға немесе дайындалып жатқан жұмыстың шешімдеріне үлес қосады. (Вандербильт университеті) Қатысушылардың жазу процесінің барлық кезеңінде өзара әрекеттесуі. Бұл идея жинау, жобаның нұсқасын жазу немесе қарап шығу болуы мүмкін. Қатысушылар арасындағы тең құқықтық қарым-қатынас. Жобаға қатысқан әрбір адам шешім қабылдауға құқылы, ал топтың ешбір мүшесі жасалған мәтіннің барлығына жауапты емес. Бір нақты мәтінді бірлесіп жасау. Бірлескен жазу көптеген академиялық және кәсіби орталарда ерекше жағдай емес, керісінше, қалыпты жағдай. Бірлескен жазудың кейбір теориялары жазу процесінде барлық қатысушылардың тең жауапкершілікке ие болуы керек екенін көрсетеді. Осы көзқарас бойынша, жұмыс жүктемесін тең бөлу үшін мәтіннің барлық бөлімдері бөлінуі керек, барлық қатысушылар бірлесіп жұмыс істеп, жазу процесінде өзара әрекеттеседі, әркім жоспарлауға, идеяларды ұсынуға, мәтіннің құрылымын жасауға, өңдеуге және түзетуге үлес қосады. Бірлескен жазудың басқа теориялары қатысушылардың біліктілігіне, қызығушылығына және рөліне байланысты үлестердің әртүрлі деңгейін ескеретін, жұмыс процесін икемдірек түсінуді ұсынады.

Тарих

Риторика, композиция және жазу зерттеулеріндегі ғалымдар АҚШ контекстіндегі бірлескен оқытудың ХХ ғасырдың басында Джон Дьюидің прогрессивизмімен қалай байланысты екенін көрсетті. 1980-ші жылдары, әсіресе, осы салаларда ынтымақтастық және бірлесіп жазу кеңінен қолданыс тапты, себебі зерттеушілер әлеуметтік құрылымдауға қатысты постструктуралистік теорияларға реакция жасап, жазудың көбірек әлеуметтік тұрғысынан теориялық тұжырымдамалар жасауды бастады.

Түрлері

Бірлескен жазу процестері контекстке өте байланысты. Академиялық және кәсіби жазуда бірлесіп жазу процестері үшін бірнеше терминологиялар анықталды, мысалы:

Жеке авторлық жазу немесе әріптестік: бір адам жетекшілік етеді, ол топтың идеяларын жинақтап, жазуды жүзеге асырады. Кезекпен жазу: әр адам өз міндетін орындап, одан кейін келесі адамға еркін өңдеу үшін жібереді. Қабатты бөлу арқылы жазу: әр адам өз қабілеттеріне сәйкес жобаның құрастырылу процесінде рөл атқарады. Бірлесіп жазу процесі бірнеше деңгейден тұрады. Бірлесіп жазу процесі жоспарлау және мақсат қоюдан басталады. Екі немесе одан көп адамдар жиналып, жұмысты аяқтау үшін атқарылатын мақсаттар мен қадамдарды анықтайды. Содан кейін топ мүшелері өздері жұмыс істеп жатқан тақырып бойынша зерттеулер жүргізіп, ақпарат жинақтайды. Одан кейін топ зерттеу нәтижелерін жобалап, құрылымдайды. Содан кейін топ бірлесіп жобаның алғашқы нұсқасын жасайды, оны қайта қарап, өңдейді. Ақырында, топ өз жұмысын жарияламас бұрын, қателерді тексеріп шығады. Алғашқы нұсқасы өңделгеннен, тексерілгеннен және қайта қарағаннан кейін, топ бірлесіп жасаған жұмысын жариялайды (UNC Writing Center, 2017; Bremner, 2010).

Қолданылуы

Бірлескен жазу бір адамның күшіне шамасы келмейтін жағдайларда қолданылуы мүмкін. Сондықтан, мәтіннің авторлық құқығы оны жасаған топқа тиесілі, жеке адамға емес. 2012 жылы Билл Томлинсон және оның әріптестері отыз автордан тұратын ұжым жазған академиялық мақаланың бірлескен даму процесін құжаттап, ірі көлемді бірлескен зерттеудің тәжірибелік аспектілерін тұңғыш рет кеңінен талқылады. Олардың жұмысы жазу процесі үшін қажетті немесе пайдалы құралдар мен техникаларды, сондай-ақ көп авторлық еңбектердегі мәселелерді анықтау, келісу және құжаттау жолдарын көрсетіп берді. Бірлескен жазуды қолданудың тағы бір себебі – бірнеше маманның білімін біріктіру арқылы және түрлі көзқарастардан кері байланыс алу мүмкіндігі арқасында аяқталған жобаның сапасын арттыру. Бірлескен жазу, адамның жазу шеберлігін оның біліктілік деңгейіне қарамастан, жақсартудың тиімді тәсілі болып табылады, өйткені ол серіктестермен бірлесіп жұмыс істеуге, олардан үйренуге және жазбаша туындының ортақ авторлығына қатысуға мүмкіндік береді. Оқытушылар осы әдісті студенттерге бағытталған және бірлескен оқу ортасын құру үшін пайдалана алады, немесе олар өзі басқа ғалымдармен бірлесіп, жариялануға дайын жұмыстар жасау үшін қолдана алады.

Ғылыми көзқарастар

Лингвист Неоми Сторч 2005 жылғы австралиялық зерттеуде екінші тілді үйренушілер үшін сабақтағы бірлескен жазуға қатысты пікірлердің басым көпшілігінің оң болатынын анықтады. Зерттеу жеке жұмыстың және топтық жұмыстың бірлескен жазу ерекшеліктерін салыстырды, және Сторч жұптар қысқа мәтіндер жазғанымен, олардың жұмысы жеке жұмыстарға қарағанда күрделірек және дәл екенін тапты. Зерттеуге барлығы 23 қатысушы қатысты: 5-і жеке жұмыс істесе, 18-і жұппен жұмыс істеді. Жұптардың ішінде екі еркек жұбы, төрт әйел жұбы және үш аралас (еркек/әйел) жұбы болды. Тапсырмадан кейін өткізілген сұхбаттар көрсетті, студенттердің көпшілігі (16-ы) топтық жұмысқа жағымды пікір білдірді, бірақ екі студент топтық жұмыстың жазбаша тапсырмаларға қарағанда ауызша тапсырмалар мен талқылаулар үшін тиімдірек деп санайтынын айтты. Бірлескен жұмыстың кедергілеріне жазушылардың топ мүшелерімен кездесуге уақыт таба алмауы, ұйымдастыру және жазу процесіндегі жеке қалаулар, сондай-ақ сынға ұшырарлық сезіну жатады.

Білім беру құралы ретінде

Бірлесіп жазу – көптеген педагогтар күнделікті қолданатын жазу тәсілі. Ол оқушыларды бір-бірімен командаласып тапсырманы орындауға баулып, жазу дағдыларын жетілдіруге көмектеседі. Бірлесіп жазу оқушылардың жазуына елеулі өзгеріс әкелуі мүмкін, себебі басқалармен жұмыс істегенде олар идеялар мен жазу стилімен бөлісуге мәжбүр болады. Бірлесіп жазудың тағы бір артықшылығы – оны онлайн және офлайн (жеке) оқытуда қолдануға болады. Дегенмен, жеке оқыту тиімдірек, өйткені бір-бірімен байланыс орнату және пікір алмасу оңайырақ. Бірлесіп жазу оқушылардың бір-бірімен сөйлескенде өзіне сенімділігін арттыруға да көмектеседі. Зерттеулер көрсеткендей, оқушылар өз сыныптастарымен жұмыс істегенде ынталылық сезінеді (Veramuthu, 2020). Білім берудегі бірлесіп жазуды зерттеу 1900 жылдардың басында басталған. Зерттеулер көрсеткендей, жазбаларды жасау үшін сыныптастар арасындағы тіл алмасу пайдалы болған және олар оны «тілге қатысты эпизодтар» деп атаған. Бұл оқушылардың өздеріне қажетті тілді қолдануына және идеяларды талқылау арқылы білім алуына мүмкіндік берген, соның нәтижесінде бір-бірінен үйренуге себін тигізген. Жазбалар көбінесе тілдік құрылымдарға назар аударады, ал бірлесіп жазу тілдің сөйлеу бөлігіне көбірек баса назар аударады. Бірлесіп жазу оқушыларға жазуды талдау сияқты жаңа жазу стилін үйренуге де көмектеседі. Вандербильт университетінің мәлімдемесіне сәйкес, «Бірлескен жұмыс студенттерге жазуды талдау тәжірибесін сыйлайды. Сыныптасының жазуындағы қателерді өз жазбаңдағы кемшіліктерді табуға қарағанда оңай көруге болады» (Вандербильт университеті). Бірлесіп жазу кезінде топ құру өте маңызды, өйткені үлкен топтар көбірек идея бөліседі, ал кіші топтар азырақ идеямен бөлісіп, грамматикаға көбірек назар аударады. Бірлесіп жазу процесін жақсартудың тағы бір жолы – жақсы байланыс пен міндеттерді бөлу. Кэмпбеллдің айтуынша, «әркімнің өзінің міндетін білгеніне көз жеткізу пайдалы. Кейде жоба басталады, бірақ көп адамдар кімнің не үшін жауапты екенін білмейді» (Кэмпбелл, 2023). Студенттер бетпе-бет кездескенде жақсы нәтижелерге жетеді, себебі көбірек талқылау болады. Сондай-ақ, үнсіз студенттер де бірлесіп жазу арқылы сыныптастарының жазбаларын байқау арқылы пайда көреді. Дегенмен, кейбір студенттер жеке жазуды артық көреді, өйткені бұл процесс оңай және аз уақытты алады. Студенттердің бірлесіп жазу туралы пікірлері олардың тәжірибесіне байланысты болуы мүмкін, мысалы, егер топ мүшелері пікір алмастырмастан мәтінді өшірсе немесе қосса, немесе кейбір оқытушылар топтық презентациялардың нашар студенттерге жақсы студенттерге тәуелді болуға мүмкіндік беретініне алаңдайды (Дартмут). Сонымен қатар, көбірек байланыс пен талқылау болатын жағдайда студенттер бірлесіп жазуға оң көзқарас танытады.

Collaborative writing is an approach to writing that many educators use every day, it helps to improve writing skills by making students team up with one another to handle an assignment. Collaborative writing can make a big difference in students' writing because when working with others they will be forced to share ideas and writing styles with each other. The other thing about collaborative writing is the fact that it can be used in online schooling and in person schooling, it is better in person though because it's easier to communicate with each other and peer review one another. Collaborative writing can also improve confidence when talking to each other. Studies show that students also feel a sense of motivation when working with their fellow peers. (Veramuthu 2020). Research conducted by scholars about collaborative writing in education began in the early 1900s. Research discovered that language exchangers between peers to create these writings were beneficial and they called them language related episodes. This is due to learners being able to socialize their language of choice and they were learning while discussing ideas, which allowed students to learn from each other. Worksheets tend to focus on language structures, while collaborative writings focuses more on the speech part of language. Collaborative writing also helps students to learn new writing styles such as analyzing writing. According to Vanderbilt University, "Collaboration gives students practice in analyzing writing. It is easier to see where a classmate's writing is going awry than it is to find flaws in one's own prose" (Vanderbilt University). Grouping seems to be very important when it comes to collaborative writing, as larger groups tend to share more ideas whereas smaller groups share fewer ideas and tend to focus on grammar. Another way to have a strong collaborative writing process is to have good communication and division of roles. According to Campbell, "it is helpful to ensure everyone knows their role. Sometimes, a project can get going, but many people do not know exactly who is responsible for what" (Campbell 2023). Students also perform better face to face since there is more discussion. It is also discovered that students who are silent still benefit from collaborative writing by observing their peer's writings. Some students still may favor individual writing since the process is easier and less time consuming. Students' opinions on collaborative writing may also be swayed by their experience, such as if team members delete or add text without discussion with their group, or some instructors are even concerned that group presentations allow weaker students to depend on stronger ones for success (Dartmouth). It is also stated that generally, students with more communication and discussions will have a positive view of collaborative writing.

Жұмыс орнында

Гонконг қалалық университетінің ағылшын тілі профессоры Стивен Бремнер жүргізген зерттеуде бизнес-коммуникация бойынша сегіз оқулық зерттелді. Олар студенттерге жұмыс орнында бірлесіп жазу туралы білімді және осы процестерді қалай іске асыру керектігін қаншалықты тереңде қамтамасыз ететінін тексерді. Зерттеу көрсеткендей, оқулықтарда жұмыс орнындағы бірлескен жазудың маңыздылығы ерекше атап көрсетілген. Оқулықтарда бірлескен жазудың артықшылықтары – уақытты үнемдеу, әрбір адамның күшті жақтары мен арнайы біліміне байланысты жоғары сапалы құжаттар, командалық жұмыс нәтижесінде жақсы құрастырылған хабарлама, теңдестірілген қабілеттер және ортақ мақсатқа жетуге деген қызығушылық сипатталған. Тексерілген оқулықтар студенттерге жұмыс орнындағы ынтымақтастық туралы негізгі білім бергенімен, олар жұмыс орнындағы бірлескен жазудың нақты жағдайларын көрсететін ақпараттан және оқулықтардағы жұмыс орнындағы ынтымақтастық қызметтерін бейнелейтін іс-шаралардың аздығынан мүләйімделмеген. Топтық жұмысты ерекшелендіретін көптеген іс-шаралар шындыққа негізделгеннен гөрі идеалистік көрінді, мұнда жазу процесі тек бақыланатын және реттелген ортада жүзеге асырылды. Бремнер сондай-ақ сыныптағы топтық жұмыс жұмыс орнындағы билік иерархиясын дұрыс имитациялай алмайтынын анықтады. Мақалада медбике мен заңгердің әртүрлі салалардағы білімі бар екендігі туралы мысал келтірілді, сондықтан олар ұғымдарды және тіпті бір сөздердің мағынасын әртүрлі түсінеді. Көптеген мәселелер қарым-қатынастың дұрыс болмауынан туындаса да, мақалада кейбір медбике-консультанттар адвокаттардың түсінігі мен стандарттарына сәйкес жазу стилін өзгертуге қарсылық танытқандығы айтылды. Сонымен қатар, бірлескен жазу арқылы тапсырманың бөліктерін жеке күш-қуат, дағдылар және қызығушылықтар негізінде бөлуге болады, осылайша жазу процесінің тиімділігі мен нәтижелілігін арттыруға болады. Мысалы, зерттеуде жақсы білімі бар адам ақпарат жинауға, ал редакциялауда шебер топ мүшесі жобаны жетілдіруге назар аударуы мүмкін. Осылайша тапсырмаларды бөлу арқылы команданың әрбір мүшесі жобаға өз қабілеттері мен қызығушылықтарын оңтайландыруға үлес қоса алады, нәтижесінде жазу процесі тиімдірек және нәтижелірек болады. Жазу тәжірибесінде ынтымақтастықты пайдалану көптеген артықшылықтарды әкеле алады, бірақ оқу ортасы сияқты қосымша факторлардың болуы да сәтті бірлескен жазу тәжірибесіне ықпал етеді. Құрылымдалған оқу ортасы жазу арқылы сыншыл ойлауды дамытуда маңызды рөл атқарады, бірақ студенттерді нәтижелі әріптестермен пікір алысуды жеңілдетуге қажетті дағдылармен қамтамасыз ету де маңызды, осылайша жазу арқылы бірлесіп оқытуға көмектеседі. Студенттер бірлескен жазу жобасында қанағаттанарлық нәтижеге жетуі үшін тақырыпты терең түсінуі керек. Мықты негіз жазу мақсатын анықтау, мақсатты аудиторияны анықтау, тақырыпты жан-жақты зерттеу, ойлар мен түсініктерді құрылымдау және ұйымдастыру сияқты мәселелерді қамтиды. Қажетті ресурстар мен білім беруді ескере отырып, студенттер жазу тапсырмаларын шеберлікпен орындауға және бірлесіп жұмыс істеуге дайын болуы керек.

A study conducted by Stephen Bremner, an English professor at the City University of Hong Kong, investigated eight business communication textbooks to test the depth in which they provided students with a knowledge of collaborative writing in the workplace and how to execute those processes. The study found that, generally, textbooks highlighted the role of collaborative writing in the workplace. Textbooks listed the pros of collaborative writing such as saving time, more superior documents due to each individual's strengths and specialized knowledge, a well crafted message due to team work, balanced abilities, and an interest in accomplishing a common goal. The textbooks examined gave students a basic knowledge of collaboration in the workplace, but they also lacked the information that showed students the realities of collaborative writing in the workplace with few activities presented in the textbooks that mirror collaborative activities in the workplace. Much of the activities that featured group work seemed more idealistic rather than based in reality, where the writing process occurred in only controlled and orderly environments. Bremner also found that group work in the classroom also did not properly simulate the power hierarchies present in the workplace. The article gave the example of a nurse and an attorney having different areas of expertise, so therefore they had differing understanding of concepts and even the meaning of the same words. While much of the issues resulted from miscommunication, the article claimed that some nurse consultants resisted change in terms of altering their writing style to fit the understanding or standards of the attorneys. Also, through collaborative writing, tasks of an assignment can be assigned based on individual strengths, skills, and interests, thereby enhancing the efficiency and effectiveness of the writing process. For example, an individual proficient in research may be assigned to gather information, while another member of the team, skilled in editing, could concentrate on refining the draft. Through task assignment in this manner, every team member can contribute to the project in a manner that optimizes their abilities and interests, resulting in a writing process that is more efficient and effective. While utilizing collaboration in writing practices can yield numerous advantages, the presence of additional factors, such as the learning environment, also influences the potential for a successful collaborative writing experience. A structured learning environment plays a crucial role in fostering critical thinking through writing, although it is equally important to equip students with the skills necessary for facilitating productive peer discussions, thereby promoting collaborative learning through writing. Students cannot be expected to achieve a satisfactory outcome in a collaborative writing project without a strong foundational understanding of the subject matter. A strong foundation might involve defining the writing's purpose, identifying the intended audience, conducting thorough research on the topic, and structuring and organizing thoughts and concepts. Given adequate resources and education, the objective is for students to proficiently engage in writing tasks and feel at ease with collaborative efforts.

Құралдар

Atlas – O'Reilly Media ұсынған, Git-ке ұқсас, вики-тәрізді авторлық платформа, ол ашық кодты, веб-негізделген Git репозиторийін басқару жүйесі (версияны басқару жүйесі) "GitLab" негізінде құрылған. Бірлесіп код жазу үшін, көбінесе Team Foundation Version Control (Team Foundation Server-де қолданылады) және Git (GitHub, Bitbucket, GitLab және CodePlex-те қолданылады) сияқты нұсқаларды басқару жүйелері қолданылады. Etherpad, Hackpad, Google Docs, Microsoft Office және Authorea сияқты бірлескен, нақты уақыт редакторлары. Онлайн платформалар, негізінен Protagonize және Ficly сияқты, басқа пайдаланушыларға әңгіменің желісін жалғастыруға мүмкіндік беретін бірлескен көркем әдебиетке бағытталған. Wikipedia және Wikia сияқты викилер.

Авторлығы

Автор белгілі бір талаптарға сай келсе, авторлық құқыққа ие болады. Егер туынды бір адам жасаған болса, әдетте сол туындыға авторлық құқықтың алғашқы иесі – туындыны жасаған адам, яғни автор болады. Бірақ, егер бірнеше адам бірлесіп туынды жасаса, онда белгілі бір шарттар орындалған жағдайда, бірлескен авторлық мүмкін болады.