Кіріспе

Хакушу Китахара (北原 白秋) – Жапонияның Тайшо және Шова кезеңдерінде шығармашылығымен көзге түскен жапондық танка ақыны Китахара Рюкичи (北原 隆吉) қолданған псевдоним. Ол қазіргі жапон әдебиетінің ең белгілі және ірі өкілдерінің бірі деп есептеледі.

Ерте өмір

Кітахара Фукуока префектурасының Янагава қаласында саке қайнатушылар отбасында дүниеге келді. Ол Васеда университетінің ағылшын әдебиеті факультетіне оқуға түсті, бірақ бітірмей көп ұзамай университеттен шығып кетті. Студент кезінде ол Тосон Шимазакидің поэзиясына, әсіресе 1897 жылы «Жас шөптер жинағы» (Ваканасху) атты Шинтайси, яғни Жаңа стиль форматында жазылған шығармасына қызығушылық танытты.

Әдеби мансап

1904 жылы Китахара Токиоға көшіп келіп, әртүрлі әдеби журналдарға өлеңдерін жібере бастады. 1906 жылы Йосано Текканның шақыруымен «Шиншиша» (Жаңа Поэзия Ассоциациясы) қатарына қосылды және оның «Myōjō» (Жарқын жұлдыз) журналында жариялаған өлеңдері оған жас ақын ретінде бірден даңқ әкелді, сонымен қатар көптеген жазушылар мен ақындармен танысуға мүмкіндік берді. Осы таныстықтардың нәтижесінде Китахара өзінің әдеби тобын – «Пан но Кай» (Пан қоғамы) құрды, оған жазушылармен қатар суретшілер, музыканттар мен актерлер де кірді. 1909 жылы ол «Субару» (Плеядтар) әдеби журналының негізін қалаушылардың бірі болды, онда ол өзінің алғашқы өлеңдер жинағын – «Жашумон» (Еретиктер) жариялады, ол поэзия әлемін дүрліктірді. Бай образдылығы мен жаңашыл құрылымы арқасында (Йосано Акиконың «Мидарегами» туындысымен бірге) сыншылар бұл жинақты қазіргі жапон поэзиясының жаңа стандартын белгілегендігі үшін жоғары бағалады. Китахараның алғашқы табысынан кейін «Омоиде» (Естеліктер, 1912) жарық көрді, онда ол балалық шақ көзқарасынан әлем туралы естеліктерді суреттейді. 1907 жылы Йосано Теккан, Мокутаро Киношита, Хирано Банри және Йошии Исамумен бірлесіп «5 жұп аяқ киім» атты эсселер жинағын жариялады. 1912 жылы Китахара адалдыққа қарсы қылмыс жасады деген айыппен тұтқындалып, екі аптаға түрмеге қамалды. Айыптар кейіннен алынып тасталғанымен, бұл оқиға оның үшін ауыр соққы болды, және оның алғашқы танка антологиясында – «Кири но Хана» (Пауловния гүлдері, 1913) өмірге деген көзқарасына діни сенімдердің әсер еткені айтылды. Бұл оның екінші антологиясында – «Шиньджу Шо» (Жеміс таңдау, 1914) және үшіншісі – «Хаккин но Кома» (Платиналық биік нүкте, 1915) туындыларында, буддалық дұғалар түріндегі бір жолдық өлеңдерде көрініс тапты. Ол «шығыс қарапайымдылығы» деп атаған нәрсеге ұмтылды, бұл ұғымды ол Зен философиясын түсіну арқылы «Суибокушу» (Жұмыр суреттер жинағы, 1923) және «Судзуме но Тамаго» (Қарғаның жұмыртқалары, 1921) еңбектерінен алды.

Балалар өлеңдері

1918 жылы ол құрылтайшы Судзуки Миекичитің өтініші бойынша "Акай тори" ("Қызыл құс") әдеби журналына қосылды және балаларға арналған әндер жазу, журналға түскен өлеңдерді тексеру және ел бойынша балалар өлеңдерін жинау міндеті тапсырылды. Сол жылы ол Токиодан Одавара қаласына (Канагава префектурасы) көшті. 1919 жылы ол бұрын "Акай тори" журналында бөлім-бөлім жариялаған балаларға арналған өлеңдер жинағын – "Тонбо но медама" ("Шыбықтың көзі") атты кітабын шығарды. 1921 жылы ағылшын классикасынан аудармалар жинағы – "Маза гусу" ("Ана қаз") жарық көрді, сондай-ақ сол жылы оның балалар өлеңдерінен құралған "Усаги но денпо" ("Қоян телеграммалары") жинағы жарияланды. 1922 жылдың сәуір айында жарық көрген "Кодомо но куни" ("Балалар елі") журналы оқырмандарын балалар әндерін ұсынуға шақырды, ал Китахара оларды тексеру және пікір білдіру жұмысын жүргізді. 1929 жылы ол балалар әндері туралы эсселер жинағын – "Мидори но шоккаку" ("Жасылдың сезімі") атты кітабын шығарды.

Кейінгі өмірі

Саяхаттауды ұнататын Китахара 1923 жылы Мисаки, Чиба, Нагано, Шиобара, 1924 жылы Шидзуока, 1925 жылы Хоккайдо және Карафутоға сапар жасады. Китахара 1926 жылы Токиоға оралып, бастапқыда Янакада тұрды, кейін 1928 жылы Сетагаяға көшті. Китахара өзінің стилін тәжірибелеп, классикалық жапон әдебиетінен (мысалы, Кодзики) шабыттанды, бұл оның «Кайхё но кумо» (Теңіз және бұлттар, 1929) шығармасында көрінеді. Бұл кейінгі туынды Оитадан Осакаға ұшақпен жасаған саяхатынан шабыттанды, оны «Асахи Шимбун» жарнамалық мақсатта демеушілік еткен. 1930 жылы Китахара Маньчжурияға барып, Оңтүстік Маньчжурия теміржолымен сапарлады. Жапонияға оралған соң Нараға барды. 1935 жылы Китахара «Тамма» танка журналын құрып, символистік қозғалыстың төртінші кезеңінің алға басушысы ретінде танылды. Оның шәкірттерінің арасында Кимата Осаму мен Мия Шуджи болды. Ол сондай-ақ Осака Майничи Шимбунының шақыруын қабылдап, Кореяға (сол кезде Жапония үкімшілігінде болған) саяхат жасады, оның орнына өзінің әсерлері туралы өлеңдер жазды. Китахара 1937 жылы қант диабетінен туындаған асқынулар салдарынан көзі нашарлағаннан кейін де белсенді болды. 1940 жылы ол көп жылдық үзілістен кейін Янагаваға қайтып оралып, сондай-ақ Миядзаки мен Нараны аралады. Сол жылы ол Жапон өнер академиясының мүшесі атанды. 1942 жылы оның денсаулығы нашарлап, қант диабетінен қайтыс болды. Оның қабірі Токионың шетіндегі Тама Рейенде орналасқан.

Мұра

Кітахара өмірінде 200-ден астам кітап жариялады. Жазғандарынан өзге, ол "Чидзо юнрей" (Жердегі паломничество) поэзия журналын басқарды, бұл кейін Хагивара Сакутаро сияқты авторлардың әдебиет әлеміне қадам басуына көмектесті. Ол сондай-ақ елдің түкпір-түкпіріндегі жоғары мектептер үшін, оның ішінде Тоё Эйва Йогакуин үшін ән жазды. Оның көптеген өлеңдері бүгінгі күнге дейін танымал. Кітахара редакциялаған "Нихон Деншо Дойо Шусей" [Жапон халық әндерінің жинағы] атты алты томдық жинақ 1976 жылы жарық көрді. Кітахараның өмірі мен шығармашылығына арналған жыл сайынғы фестиваль қараша айында оның туған қаласы Янагавада өткізіледі. Қала арналарының бойында сахналар құрылады, ал түнгі уақытта от жарығында Кітахараның туғандары оның өлеңдері мен шығармаларынан үзінділерді оқып береді. Бұдан бөлек, арналарда шерулер мен музыкалық қойылымдар ұйымдастырылады.