Кіріспе

Аян кітабында айтылған әйел бейнесі және зұлымдық орны. Ұлы Бабыл, көбінесе Бабылдың бәдесі деп аталады, Жаңа өсиеттің Аян кітабында айтылған бейнелі әйел тұлғасы мен зұлымдық орнын көрсетеді. Оның толық атауы Аян 17:5-те "Асыр, Ұлы Бабыл, бәделердің және жер бетіндегі жиреншіктіктің анасы" (μυστήριον, Βαβυλὼν ἡ μεγάλη, ἡ μήτηρ τῶν πορνῶν καὶ τῶν βδελυγμάτων τῆς γῆς) деп берілген. Аян 17:18-де ол "жер бетінің патшаларына билік ететін ұлы қала" ретінде танылады.

Символизм

Аяныстағы (Жүсіптің аянындағы) "Бұзғын" бейнесі, оның құрбысы – зұлым патшалықпен байланысты. "Бұзғын" сөзін "Сыртынан адал" деп метафоралық түрде аударуға болады. Аяныста "Бұзғынның" құлдырауы жеті басы мен он мүйізі бар аңның бейнесі арқылы орын алатыны болжанады. Христиан эсхатологиясында "Бұзғын" мен "Аңның" неден хабар беретіні және оның қазіргі заманғы түсіндірулерге қандай әсер ететіні туралы көптеген пікірлер айтылады. Каролина Вандер Стихеле Бабылдың "Бұзғыны" туралы айтылатын оқиғаның, Еврей Киелі кітаптарының пайғамбарлық кітаптарындағы қалаларды әйел бейнесінде бейнелеу үлгілерімен үлкен ұқсастықтары бар екенін көрсетті, олар "жезөкшелік" және/немесе "зейнетке шығу" жасаған. Осы қалалар, басқаратын мемлекеттерін көрсетеді, олардың әртүрлі күнәлары салдарынан олар жыныстық еркіндікке ие болған, сондықтан олар Израиль Құдайы Яхве тарапынан жіберілген лайықты жазалар арқылы жойылмақ.

Рим

Бірінші Петір авторы «Вавилон» қаласында екенін көрсетеді, бұл Римге жасалған шифрланған сілтеме болуы мүмкін. Көптеген дінтанушылар «Вавилонды» христиандарды қудалаған кездегі Рим империясының метафорасы деп санайды, бұл Милан жарғысына дейін (313 жыл) болған. Цезареялық Евсевийдің пікірінше, Вавилон – Рим немесе Рим империясы:

Кейбір дінтанушылар «Вавилонның» Рим немесе Рим империясының шифры екенін мойындайды, бірақ Вавилон бірінші ғасырғы Рим қаласымен ғана шектелмейді деп есептейді. Крейг Костер тікелей «бұл әйел – Рим, бірақ тек Рим ғана емес» дейді. Ол «Рим империясы, ол Құдайдан алыс қалған әлемді бейнелейді». Кейбір зерттеушілер бұл үзіндіні Римнің тапсырысын орындайтын, Римге адал халықты сынап бағалайтын тұрғысынан қарастырады, аяншының Иродтықтар туралы айтқанын түсіндіреді – бұл Римге достық қарым-қатынаста болған және оның ықпалына ашық болған яһудилер тобы, бұрынғы эллинистер сияқты. Кейінірек, Иерусалимнің немесе Рим Яһудеясының билеушісі, Рим императорының қалауымен билік еткен және Римнің ықпалына тәуелді болған Хасмонейлер, Лұқа ішіндегі Ұлы Ирод сияқты. 4 Езра, 2 Барух және Сивилла оракулдарында «Вавилон» Римнің құпия атауы ретінде қолданылады. Аян 17:9-да ол «жеті таудың» үстінде отырғаны айтылады, бұл әдетте Римнің жеті төбесі ретінде түсіндіріледі. Император Веспасиан тұсында (шамамен 70 ж.б.д.) соғылған римдік монетада Рим жеті төбеде отырған әйел ретінде бейнеленген. Халықаралық стандарттық діни энциклопедияға сәйкес, «осы Вавилонға тән ерекшеліктер сол дәуірдегі басқа қалаларға қарағанда Римге көбірек қатысты: а) жер бетіндегі патшаларға билік етуі (Аян 17:18); б) жеті таудың үстінде отыруы (Аян 17:9); в) әлемдік сауда орталығы болуы (Аян 18:3, 11–13); г) ұлттарды бұзуы (Аян 17:2; 18:3; 19:2); е) қасиеттілерді қуғындауы (Аян 17:6)».

Иерусалим

Алан Джеймс Бигли, Дэвид Чилтон, Дж. Массингберд Форд, Питер Гаскелл, Кеннет Джентри, Эдмондо Лупиери, Брюс Малина, Иэн Прован, Дж. Стюарт Рассел, Милтон С. Терри сияқты Киелі кітап зерттеушілері Рим бірінші ғасырда басым болған сенімсіз күш болғанымен, Аян кітабы жазылған кезде, Бабылдың жезөкшесінің символикасы шабуыл жасаған сенбеушіге немесе шетелдік билікке қатысты емес екенін көрсетеді. Ол – адал болмаған бұрынғы «күйеуі», жолдан тайған жалған патшайым, тіпті күйеуінен ажырасып, қауымнан қуылған болса да, рухани әлемнің «патшайымы» екенін жалған түрде мәлімдей береді. Бұл символизм сол кездегі Римнің жағдайына сай келмейді. Бұл пікірді қолдайтындар Аян 17:9-дағы «жеті таудың» Иерусалим тұрған жеті төбе екенін, ал Аян 18-дегі «Бабылдың құлауының» 70 жылы Иерусалимнің құлауы мен қирауы екенін ұсынады. Ежелгі өсиеттің бірнеше пайғамбарлары Иерусалимді рухани жезөкше және осындай жезөкшеліктің анасы деп атаған (Ишая 1:21; Еремия 2:20; 3:1–11; Езекиел 16:1–43; 23, сондай-ақ Ғалаттықтарға арналған хат 4:25). Осы өсиеттік пайғамбарлықтардың кейбіреулері, сондай-ақ Жаңа өсиеттегі ескертулер Иерусалим туралы Аян кітабындағы Бабыл туралы мәтінмен тым жақын. Бұл Патмос атынан келген Жохан Бабылдың сипаттамасында осы пайғамбарлықтарды сілтеме ретінде келтірген болуы мүмкін деген ойға жетеді. Мысалы, Матай 23:34–37 және Лұқа 11:47–51-де Иса пайғамбарлар мен қасиеттілердің (барлық уақыттағы) қан төгілуіне байланысты барлық қандық кінәны Иерусалимдегі парызшылдарға жүктеген. Аян 17:6 және 18:20,b24-те Бабылға дәл осындай қан төгу кінәсін тағу үшін дерлік бірдей тіркестер қолданылған. Бұл Исаның «Пайғамбар Иерусалимнен тыс жерде өлтіріле алмайды» деген мәлімдемесімен де нығайтылады (Лұқа 13:33).

Католиктік көзқарас

Орта ғасырдағы (католик) ең көп таралған көзқарас бойынша, Августин Гиппоның "Құдай қаласы" (V ғасырдың басында) еңбегінен бастау алған Вавилон мен Иерусалим – бүкіл тарих бойында рухани соғыста болған екі рухани қала. Вавилон [Бабелден] – шатасуды білдіреді, ал Иерусалим – бейбітшілік көрінісі. Олар араласып, адамзат пайда болғаннан бастап әлем соңына дейін араласып келеді. Бұл екі қаланы құрайтын екі махаббат бар: Құдайға деген сүйіспеншілік Иерусалимді, ал дүниеге деген сүйіспеншілік Вавилонды жасайды. Олар сонымен қатар, әрбір адамның ішінде, тіпті сырттай әлемдік христиан монархтарының ішінде де бір-бірімен соғысып жатқан екі принципті бейнелейді. Сондықтан Августин мақтан тұтып айтты: «Осы әлемнің [христиандық] монархтары Вавилонның басы – Рим қаласына келді: олар императордың ғибадатханасына емес, Балықшының қабіріне барды». Кейбір седевакантистер собордан кейінгі шіркеутің Вавилонның бәдесі екеніне сенеді.

Реформация көзқарасы

Тарихи тұжырымдаманы қолданушылар католик шіркеуін көбінесе "Вавилонның жезөкшесі" деп атады. Реформация жазушылары Мартин Лютер (1483–1546, "Шіркеудің Вавилон тұтқыны туралы" еңбегінің авторы), Джон Кальвин (1509–1564) және Джон Нокс (1510–1572, "Әйелдердің құлшындық билігіне қарсы бұйраның алғашқы дауысы" еңбегінің авторы) осы байланысты үйретті. Көптеген ерте протестант реформаторлары, сондай-ақ қазіргі жетінші күндік адвентистер шіркеуі, Киелі кітаптағы пайғамбарлықтарда әйелдің шіркеуді білдіретініне сенді. Римнің жеті төбесіндегі байланыс шіркеудің орналасқан жерін анықтау үшін пайдаланылады. Рим папасын Антихрист деп тану 1646 жылғы Вестминстерлік жаралымы сияқты протестанттық сенімдеріне енгізілді. Рим-католик шіркеуін Вавилонның жезөкшесімен теңестіру Скофилд анықтамалық Киелі кітабында сақталған (1917 жылғы басылымында "әжімдеген Вавилон" "папа басшылығымен адасқан христиан әлемімен" теңестірілген). Лютердің 1545 жылғы Киелі кітабының басылымындағы суретте жезөкше әйелдің папалық тиарасын кигені бейнеленген.

Соңғы күндердің қасиеттісі көзқарасы

Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі (LDS Church) Бабылдың жезөкшесін және Мормон кітабындағы оған сай келетін "үлкен және жиренішті шіркеуді" бүкіл жер бетінде үстемдік құрып, байлық, әдепсіздік, билікке ұмтылу және қасиеттілерді қудалау немесе өлтіруді көздейтін күшті топтар мен сезімтал адамдардың жиынтығы ретінде қарастырады.

Жетінші күндік адвентистердің пікірі

Жетінші күндік адвентистер Вавилонның жезөкшесі дәстүрлі христиандықтың құлдыраған күйін, әсіресе католик шіркеуіндегі христиандықтың құлдыраған күйін көрсетеді деп санайды. Басқа шіркеулер (көбінесе протестанттар) әдетте бұл жезөкшенің өзі немесе оның қыздары болып есептеледі. Адвентистер сондай-ақ, Аян 17:6-дағы «қасиеттілердің» қудалануы Рим-католик шіркеуінің түркі діндеріне негізделген ілімдерін қабылдамаған сенушілердің қудалануын білдіреді деп тұжырымдайды. Орта ғасырларда католик шіркеуіне қарсы шыққандардың, әсіресе Инквизицияның қудалауы, сондай-ақ вальденстер мен гугеноттарға жасалған қудалау осы қудалаудың мысалдары ретінде келтіріледі. Жетінші күндік адвентистер Аян 17:18-ді жер бетіндегі патшаларға билік ететін жалған шіркеу туралы болжам ретінде түсіндіреді. Олар папаны түркі ритуалдары, сенімдері мен рәсімдерін шіркеуге енгізуге рұқсат бергені үшін адасқан деп санайды. Папалықты, Рим империясының жалғасы ретінде, «Заңсыздықтың құпия күші қазірден бастап әрекет етуде, бірақ оны ұстап тұрған адам жолынан алынғанша оны тоқтатуын жалғастырады» деген сөздердің орындалуы деп есептейді. Элен Г. Уайттың «Ұлы күрес» (1858) кітабында «Рухани Вавилонның» бүкіл әлемге әсер ететіні, «барлық елдерге» таралатыны айтылады. Ол Рим империясының бұл талаптарға сай келмейтінін, себебі оның ықпалы тек Ескі әлемде болғанын жазды. Реформация дәуіріндегі көптеген протестант көшбасшылары сияқты, оның жазбалары да католик шіркеуін құлаған шіркеу ретінде сипаттайды және ол Құдайдың нағыз шіркеуіне қарсы жамандық әкелетін эсхатологиялық рөл атқарады, ал папа – Антихрист.

Ехоба куәгерлерінің көзқарасы

Алғашқы кездері адвентизмнің күшті ықпалында болған, бірақ содан бері одан ерекшеленген Ехоба куәгерлері Бабылдың жезөкшесін "жалған діннің дүниежүзілік империясы" деп түсіндіреді, бұл басқа барлық діни топтарды, оның ішінде христиандық діндерді де қамтиды. Ехоба куәгерлерінің әдебиеттерінде "Ұлы жезөкше" Бабыл және оған саяси биліктердің келесі шабуылдары жиі кездеседі, бұл "үлкен сынақ"тың басталуын білдіреді. Олар жалған діннің империясы Құдайдың халықтарын қуғынға түсіргенін, ал "жалған дін" дүниелік саяси және коммерциялық күштермен "зияраттық" жасады деп сендіреді, бұл олардың түсіндіруіне сүйенген.

Телемадағы көрініс

Бабалон (сонымен қатар "Қызыл әйел" немесе "Қылыну анасы" деп те аталады) – 1904 жылы ағылшын жазушысы Алестер Кроулидің "Заң кітабы" арқылы құрылған Телема діни жүйесіндегі қасиетті құдай. Атаудың "Бабалон" деп жазылуын Кроули өзінің "Көрініс және дауыс" еңбегінде ашты. Оның есімі мен бейнесі Кроулидің "Liber Cheth vel Vallum Abiegni" шығармасында кездеседі. Ең абстрактілі түрінде Бабалон әйелдің жыныстық құштарлығын және бостандыққа ұмтылған әйелді бейнелейді. Гностикалық миссаның догмасында ол ең құнарлы мағынасында Жер-Анамен теңестіріледі. Архетип немесе қасиетті құдай мәртебесімен қатар, Кроули Бабалонның жердегі көрінісі немесе аватары бар деп сенді – "Қызыл әйел" рухани лауазымын атқаратын тірі әйел. Бұл лауазым, алғаш рет "Заң кітабында" сипатталған, көбінесе оның өзін "Мега Терион" (Ұлы Аң) деп тануымен салыстырылады. Қызыл әйелдің міндеті – Хорус Эонының энергиясын іске қосу. Кроули өмірінде бірнеше әйел Қызыл әйел лауазымын атқарды деп сенді, олардың тізімі төменде келтірілген. Бабалонның серігі – Хаос, ол Гностикалық миссада "Өмірдің Әкесі" деп аталады, ол жаратылыс принципінің еркек түрі. Хаос "Көрініс және дауыс" және кейінірек "Liber Cheth vel Vallum Abiegni" кітабында кездеседі. Серігімен арақатынасынан бөлек, Бабалон көбінесе Аңға мінген күйде бейнеленеді. Ол жиі қасиетті бәде деп аталады, ал оның басты символы – тостаған немесе Грааль. Кроули өзінің "Тот кітабында" жазғандай, "Ол Аңға мініп отыр; сол қолымен тізгінді ұстап, оларды біріктіретін құштарлықты көрсетеді. Оң қолымен ол махаббат пен өлім отымен тұтанған қасиетті Граальді көтеріп тұр. Осы тостағанда Әлемнің құрметіне арналған құрбандықтар араласады."