Кіріспе

"Күлкісіз жексенбі" (мажар: Szomorú vasárnap), сондай-ақ "Мажар өзін-өзі өлтіру әні" деп те аталады, 1933 жылы мажар пианині және композиторы Режшё Сересс жазған танымал ән. Алғашқы мәтін "Vége a világnak" (Әлемнің соңы) деп аталды және соғыс салдарынан туған отырықсыздық туралы айтты, соңында адамдардың күнәлары туралы тыныш тілекпен аяқталды. Ақын Ласло Явор өзінің сүйіктісінің өлімінен кейін өзін-өзі өлтіруді қалайтын "Szomorú vasárnap" (Қайғылы жексенбі) атты әнге өз мәтінін жазды. Кейінгі мәтін бұрынғыдан гөрі көбірек танымал болды, ал алғашқысы дерлік ұмытылды. Ән алғаш рет 1935 жылы венгр тілінде поп-орындаушы Пál Kalmár арқылы жазылды. "Gloomy Sunday" әні алғаш рет 1936 жылы ағылшын тілінде Хэл Кемп, Сэм М. Льюис мәтінімен, сондай-ақ сол жылы Пол Робсон, Десмонд Картер мәтінімен жазылды. 1941 жылы джаз және свинг әншісі Билли Холидейдің орындауынан кейін ағылшын тілінде сөйлейтін әлемнің көп бөлігінде кеңінен танымал болды. Льюис мәтінінде өзін-өзі өлтіру туралы айтылған, ал жазба компаниясы оны "Мажар өзін-өзі өлтіру әні" деп сипаттады. Көптеген адамдар, әсіресе венгрлер, осы әнді тыңдап жүріп өз-өзіне қол жұмсады деген кең таралған аңыз бар.

Жазу және өмірбаяны

Әнді 1932 жылдың соңында, өзін әнші ретінде танытуға тырысып, Резо Сересс Парижде тұрғанда жазды. Бастапқы музыкалық композиция – до минор тонындағы фортепиано мелодиясы, оған өлеңдер оқылды. Сересс әнді Ұлы депрессия кезінде және жазушының туған Венгриясында фашизмнің күшейген кезінде жазды, бірақ оның әнін әлемнің болашағына қатысты алаңдаушылықтан баяндаған, әлде жеке қайғысы жетелегені туралы дереккөздерде пікір келіспейді. Сересс әнінің мәтінінің негізі – адамның жасаған әділетсіздігіне айыптау, сондай-ақ қазіргі әлемге және зұлымдық жасайтындарға құдайдан мейірімділік тілеу. Кейбір мәліметтер бойынша, "Vége a világnak" әнінің сөздері шын мәнінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін жазылмаған және 1946 жылға дейін авторлық құқыққа тіркелмеген. Сересс бастапқыда әннің ерекше қайғылы сипатынан баспагер табуда қиындықтарға тап болды. Бір баспагер былай деді:

Ән 1933 жылдың соңында нота түрінде жарық көрді, оның сөзін ақын Ласло Явор жазды, ол жақында келінінен ажырасып, соның әсерімен жазған. Оның мәтінінде саяси көзқарас жоқ, керісінше, жақынының өліміне күйініш білдіріп, ардақтысымен қайтадан өмірден кейінгі әлемде кездесуге уәде береді. Осы нұсқасы ең танымал болды, ал кейінірек қайта жазылған көптеген әндер жоғалған махаббат туралы идеяға негізделген.

Мұра

Әннің кавері 1982 жылғы 14 мамырда жарық көрген Associates тобының екінші студиялық альбомы Sulk-те пайда болды және 1982 жылдың соңында Melody Maker журналында «Жылдың альбомы» деп аталды. Топтың жетекші вокалисі Билли Маккензи 1997 жылғы 22 қаңтарда өз өмірін өз қолымен аяқтады. Әннің мәтіні Dead Milkmen тобының 1987 жылғы Bucky Fellini альбомындағы "(Theme from) Blood Orgy of the Atomic Fern" әнінің бриджінде қолданылған. Әннің шығу тегі туралы жоғары көркемделген нұсқа 1999 жылғы неміс-венгр фильмі Ein Lied von Liebe und Tod (Gloomy Sunday – A Song of Love and Death) сюжетінің негізгі бөлігін құрайды. "Gloomy Sunday" әнінің кавері Venetian Snares тобының 2005 жылғы Rossz Csillag Alatt Született альбомының үшінші трегінде орын алған. Сондай-ақ, ән Билли Холидейдің вокалын үлгі ретінде пайдаланады. Бұл ән 2006 жылғы "The Kovak Box" фильміне шабыт берді, онда жазушы Майорка аралында микрочип салған адамдармен бірге тұтқындалады, бұл чип оларды "Gloomy Sunday" әнін естігенде өз өмірін аяқтауға итермелейді. Фильмде әнді актриса Люсия Хименес орындайды. Фильмді насихаттау мақсатында әннің каверіне музыкалық бейнеролик жарық көрді. Ән 2006 жылғы Wristcutters: A Love Story фильмінің саундтрегінде де кездеседі, оны Арти Шоу орындайды. 2008 жылы бельгиялық суретші Мариэке Ван Вюйцвинкель өзінің "A Natural Morning" атты туындысында "Gloomy Sunday" әнінен үлгі алды.