Кіріспе

Жаңа Зеландияның жазушысы (1931 жылы туған)

Морис Гоуг Ги (22 тамыз 1931 жылы туған) – Жаңа Зеландияның жазушысы. Ол Жаңа Зеландияның ең көрнекті және жемісті авторларының бірі, ересектер мен балаларға арналған отыздан астам роман жазған және Жаңа Зеландияда да, шетелде де көптеген марапаттарға ие болған, оның ішінде Жаңа Зеландия кітап сыйлығының бірнеше жоғары наградалары, Ұлыбританиядағы Джеймс Тейт Блэк естелік сыйлығы, Кэтрин Мэнсфилд Ментон стипендиясы, Роберт Бернс стипендиясы және Әдеби жетістіктері үшін Премьер-министрдің сыйлығы бар. 2003 жылы Жаңа Зеландияның өнер қоры оны барлық салалардағы ең ұлы жаңазеландиялық суретшілердің бірі деп мойындады және оған «Icon Award» сыйлығын табыс етті. Гидің «Пламб» (1978) романы «Жаңа Зеландия әдебиетіне арналған Оксфорд жолдасы» кітабында Жаңа Зеландияда жазылған ең жақсы романдардың бірі деп сипатталған. Оның анасы Харриет Линдал Ги – социалист және жазушы болған, ол бірнеше туындыларын жариялаған, соның ішінде «Михи және моалардың соңғысы» (1943) атты балаларға арналған сурет кітабы, ал әкесі Леонард Ги – ағаш шебер болған. Ол олардың үш ұлының ортаншысы еді. Ги сонымен қатар даулы пресвитериандық, кейін унитариандық пастор болған Джеймс Чапплдың немересі болды, ол кейіннен Гидің «Пламб» трилогиясындағы (1978) Георгий Пламб кейіпкеріне шабыт көзі болды. Ги Хендерсон бастауыш мектебінде және Авондейл колледжінде оқыды, Окленд университетінде бакалавр және магистр дәрежелерін аяқтады, кейіннен 1998 жылы «Ерекше түлектер» сыйлығымен және 2004 жылы әдебиет докторының құрметті атағымен марапатталды. 1987 жылы Веллингтонның Виктория университетінен де әдебиет докторының құрметті атағын алды.

Еңбек жолының алғашқы жылдары: 1950-1977 жылдар

Ги университетте жазуды бастады, ал оның қысқа әңгімелері Жаңа Зеландияның Landfall және Mate журналдарында жарияланды. 1960 жылдың қаңтарында және 1961 жылдың желтоқсанында ол Жаңа Зеландия әдеби қорынан әдеби гранттар алды. Оның алғашқы жарияланған романы – "Үлкен маусым" (1962), ол ұры мен оның әйеліне қызығушылық танытқан регби ойыншысы туралы. Роман зорлық-зомбылық және шиеленіс тақырыптарын қамтиды, ал The New Zealand Herald газеті оны "әрқашан ұнамды болмаса да, күшті және шынайы" деп сипаттады. Ги өзі де регбимен әуестенген, ал романның ойындары оның жеке тәжірибесіне негізделген. Осы стипендия барысында ол өзінің екінші романын – "Арнайы гүл" (1965) жазды. Стипендиядан кейін ол кітапханашылыққа оқыды және 1960-1970 жылдары Александр Тернбулл кітапханасында, Нейпир кітапханасында және Оклендтегі бірнеше кітапханада жұмыс істеді. Кейіннен бұл роман 2004 жылы режиссер Брэд МакГаннның сол аттас, сыншылар тарапынан жоғары бағаланған фильміне бейімделді. Осы романнан кейін Ги "Ақ таң, жолдас" (1974) атты әңгімелер жинағын шығарды, ол 1976 жылғы Жаңа Зеландия кітап сыйлығында көркем әдебиет номинациясы бойынша жеңіске жетті, содан кейін "Таңдау ойындары" (1976) романы жарық көрді.

Плюмб және балалар көркем әдебиеті: 1978-1991 жылдар

1978 жылы жарық көрген «Плумб» романы – ересектерге арналған ең танымал туындысы. Ол 1979 жылы «Гудман Филдер Уотти» кітап сыйлығының және Жаңа Зеландия кітап сыйлығының көркем әдебиет бойынша бас жүлдесін жеңіп алды. «Мег» романы 1982 жылы Жаңа Зеландия кітап сыйлығының көркем әдебиет саласындағы бас жүлдесіне ие болды. Оның негізінде 1981 жылы телесериал, 2009 жылы фильм және сахналық қойылым жасалды. 2004 жылы «Таудың астында» романы «Гаэлин Гордон» сыйлығымен марапатталды, ол жыл сайын «жақсы көрілетін» Жаңа Зеландия балалар кітабына беріледі, оның жарық көрген кезде ешқандай сыйлыққа ие болмаған. Одан кейін «The Halfmen of O» (1982) және «Motherstone» (1985) сияқты балалар кітаптары жарық көрді, «The Halfmen of O» 1983 жылы AIM балалар кітаптары сыйлығының «Жыл кітабы» аталымын жеңіп алды, ал «Motherstone» LIANZA-ның «Эстер Глен» сыйлығымен марапатталды. Кірісін арттыру мақсатында Ги теледидарда сценарий жазумен айналысты, оның ішінде «Үйге жақын» теледрамасының 11 эпизоды мен полициялық драманың бірнеше эпизодтарын жазды. Оның екі балалар кітабы – «The Fire Raiser» (1986) және «The Champion» (1989) телевизиялық жобалар негізінде жазылған. «Жануар бала» (1990) романы да осылай пайда болды. «The Burning Boy» 1991 жылы Жаңа Зеландия кітап сыйлығының көркем әдебиет бойынша бас жүлдесін жеңіп алды. Гидің «Батысқа қарай» (1992) атты оныншы романының жарық көргені оның Жаңа Зеландиядағы ең үздік жазушылардың бірі екенін бекітті. Ол 1993 жылы «Гудман Филдер Уотти» кітап сыйлығының көркем әдебиет бойынша бас жүлдесін жеңіп алды. Ги 1992 жылы Кэтрин Мэнсфилд Ментон стипендиясын алды, бұл стипендия иегеріне Франциядағы Ментон қаласында, Кэтрин Мэнсфилд өмір сүрген және жұмыс істеген жерде жылдың бір бөлігін жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Он жылдан кейін Ларри Парр оның негізінде 2004 жылы «Сынық» фильмін түсірді. Фильмді Крайстчерч қаласының «The Press» газеті «компетентті, сенімді және күрделі» деп бағалады. Ол «Жылдың үздік балалар кітабы» және «Эстер Глен» сыйлықтарын жеңіп алды. Кітабының мазмұны мен зорлық-зомбылықты бейнелеуі үшін сынға ұшырады, ал Ги оны «балаларға арналған психологиялық триллер» деп сипаттады. 1998 жылы ол «Living Bodies» атты ересектерге арналған романын жариялады, ол сол жылы Монтана Жаңа Зеландия кітап сыйлығының көркем әдебиет бойынша бас жүлдесі мен Дюц медаліне ие болды. 2000-жылдардың басында Гидің романдарының қатарында «Элли және көлеңкелі адам» (2001) болды, ол 2002 жылы Монтана Жаңа Зеландия кітап сыйлығына ұсынылды, ал «The Scornful Moon» (2003) 2004 жылғы Ұлттар Достастығы жазушылар сыйлығының Оңтүстік Тынық мұхиты мен Оңтүстік-Шығыс Азия аймағындағы ең жақсы кітап номинациясына ілікті және 2004 жылғы Монтана Жаңа Зеландия кітап сыйлығының көркем әдебиет номинациясында екінші орынды иеленді. Оның 2005 жылғы «Blindsight» романы Дюц медалін, көркем әдебиет бойынша бас жүлдені және 2006 жылғы Монтана Жаңа Зеландия кітап сыйлығының «Оқырман таңдауы» сыйлығын жеңіп алды. 2015 жылы Рейчел Барроуманның Гидің өмірбаяны «Морис Ги: өмірі мен жұмысы» Виктория университетінің баспасында жарық көрді. Кітап сыншылар тарапынан жақсы қабылданды, ал Ги Барроуманның зерттеулері «толық, табанды, жарық – тіпті мен үшін де жарық» екенін айтты. «The Severed Land» 2017 жылы жарық көрді және сол жылы Жаңа Зеландия кітап сыйлығының балалар мен жасөспірімдер кітабы бойынша бас жүлдесіне ие болды. Естелік кітап үш бөлімнен тұрады: біріншісі ата-анасының өмірі туралы, екіншісі өзінің балалық және жасөспірімдік шағы туралы, ал үшіншісі әйелі туралы. Ол бұл кітабының соңғысы болуы мүмкін екенін айтты. Ол 2019 жылғы Окхам Жаңа Зеландия кітап сыйлығының жалпы танымдық емес әдебиеті үшін Корольдік қоғамның Te Apārangi сыйлығына ұсынылды.

Стиль және тақырыптар

Гидің романдарының оқиғалары көбінесе Жаңа Зеландияда, әсіресе оның балалық шағын өткізген Хендерсон қаласының ойдан шығарылған нұсқаларында өтеді. "The Oxford Companion to New Zealand Literature" (2006) журналында Гидің әр романы туралы былай делінген: "Жаңа Зеландия өмірінің әртүрлі аймақтары мен жақтарын, сондай-ақ жалпы адам өмірін жан-жақты көрсетеді. Бірақ, мұндай өмірдің құлдыраудың қаупі бар екенін ұмытпау керек: бір қателік, бір жаңылыс қадам – және біз осы байлықты жоққа шығарамыз." Ги 1970 жылы Маргаретамен үйленді, олар 1966 жылы ол жұмыс істеген Александр Тернбулл кітапханасында танысқан. Олардың Абигейл және Эмили есімді екі қызы бар. Абигейл аниматор болып жұмыс істейді, ал Эмили фантастикалық және тарихи романдар жазатын жазушы. Ги өзін эволюциялық гуманист санайды.

Қысқа әңгімелері: алғашқы басылым

"Өлім кезінде", Киви (1955): 21–26. "Жесір", Ландфол 9 (1955): 196–213. GMC, CS-де. "Үйдегі кеш", Арена 45 (1956): 23–24. "Карьер", Арена 46 (1957): 6–10, 13. "Ұйықтаған бет", Ландфол 11 (1957): 194–221. GMC, CS-де. "Көк киген қыз", Мате 2 (1958): 10–19. "Ту көтерілгенда", Арена 50 (1958–59): 13–17, 28. "Ұтылғандар", Ландфол 13 (1959): 120–47. "Құрлықта": 1947–1961 жылдардағы "Ландфол" жұмыстары. Крайстчерч: Кэкстон Пресс, 1962, 24–56. "Жаңа Зеландияның қысқа әңгімелері", Екінші серия. Ред. С. К. Стид. Лондон: Оксфорд UP, 1966, 255–95. GMC, CS-де. "Фасад", Мате 4 (1960): 26–33. "Мектеп күндері", Мате 1960 жылғы желтоқсан: 2–11. GMC, CS-де. "Чемпион", Ландфол 20 (1966): 113–25. GMC, CS-де. "Дүниеде төменде", Ландфол 21 (1967): 296–302. GMC, CS-де. "Зейнеткерлік өмір", Ландфол 23 (1969): 101–16. GMC, CS-де.