Кіріспе
Австралиялық автор Хелен Гарнер (туған тегі Форд, 7 қараша 1942 жылы туған) – австралиялық романист, әңгімелер жазушы, сценарист және журналист. Гарнердің 1977 жылы жарық көрген «Монки Грип» романы оны австралиялық әдебиеттегі ерекше дауыс ретінде таныстырды – қазір ол классикалық туынды саналады. Ол жеке тәжірибесін шығармаларына енгізіп, бейімдеуімен белгілі, бұл оған үлкен назар аударды, әсіресе «Монки Грип» және «Қосалқы бөлме» (2008) романдары арқылы. Мансабы бойы Гарнер көркем және ғылыми-танымдық әдебиеттер жазды. Оның 1995 жылы жарық көрген «Бірінші тас» кітабы университеттегі сексуалдық қысым туралы дау тудырды. Ол сондай-ақ кино және театр үшін жазды, жұмысы үшін көптеген сыйлықтар алды, соның ішінде 1993 жылғы Time журналындағы баяндамасы үшін Уокли сыйлығын жеңіп алды. Оның екі туындысы толық метражды фильмдерге бейімделді: тұңғыш романы «Монки Грип» және деректі қылмыстық кітабы «Джо Цинкеге демеу» (2004) – біріншісі 1982 жылы, екіншісі 2016 жылы экранға шықты. Гарнердің шығармалары кең тақырыптарды қамтиды. Ол үш деректі қылмыстық кітаптың авторы: университеттегі сексуалдық қысым туралы жанжалдың салдары туралы «Бірінші тас», қызметтес қызының қолынан қаза тапқан жас жігіттің сот процесі туралы журналистік роман «Джо Цинкеге демеу», ол «Жылдың үздік қылмыстық кітабы» номинациясы бойынша Нед Келли сыйлығын жеңіп алды, және 2014 жылы балаларын тоғанға айдап салған Роберт Фаркхарсон туралы «Бұл қайғының үйі». Австралиялық телерадиокорпорациясы (ABC) оны Австралияның «ең маңызды және құрметті жазушыларының» бірі деп сипаттаса, ал The Guardian оны «Австралияның қазіргі замандағы ең ұлы жазушысы» деп атады.
Helen Garner (née Ford, born 7 November 1942) is an Australian novelist, short story writer, screenwriter and journalist. Garner's first novel, Monkey Grip, published in 1977, immediately established her as an original voice on the Australian literary scene—it is now widely considered a classic. She has a reputation for incorporating and adapting her personal experiences in her fiction, something that has brought her widespread attention, particularly with her novels Monkey Grip and The Spare Room (2008). Throughout her career, Garner has written both fiction and non fiction. She attracted controversy with her book The First Stone (1995) about a sexual harassment scandal in a university college. She has also written for film and theatre, and has consistently won awards for her work, including the Walkley Award for a 1993 Time magazine report. Adaptations of two of her works have appeared as feature films: her debut novel, Monkey Grip, and her true crime book Joe Cinque's Consolation (2004)—the former released in 1982 and the latter in 2016. Garner's works have covered a broad range of themes and subject matter. She has written three true crime books: The First Stone, about the aftermath of a sexual harassment scandal at a university, Joe Cinque's Consolation, a journalistic novel about the court proceedings involving a young man who died at the hands of his girlfriend, which won the Ned Kelly Award for Best Crime Book, and, in 2014, This House of Grief, about Robert Farquharson, a man who drove his children into a dam. The Australian Broadcasting Corporation (ABC) site has characterised her as one of Australia's "most important and admired writers", while The Guardian referred to her as "Australia's greatest living writer".
Ерте өмір
Гарнер Брюс пен Гвен Фордтың (туған аты Гадсден) Гиллонг қаласында, Виктория штатында алты баланың ең үлкені болып дүниеге келді. Оның қарындасы Кэтрин Форд та көркем әдебиет жазушысы. Гарнер өзінің өскенін "әдеттегі австралиялық үйде" көп кітап оқымаған және көп сөйлеспеген деп сипаттады. Гарнер Манифолд Хайтс мемлекеттік мектебінде, Оушен Гроув мемлекеттік мектебінде, содан кейін Гелонгтегі Эрмитажда оқыды, онда ол бас префект және дукс болды. Janet Clarke Hall-да тұрады және ағылшын және француз тілдерін меңгерген бакалавр дәрежесін алады. 1966-1972 жылдар аралығында Гарнер Викторияның әртүрлі орта мектептерінде мұғалім болып жұмыс істеді. 1967 жылы ол шетелге де саяхаттап, Билл Гарнермен танысты, ол 1968 жылы Австралияға оралғанда 25 жасында үйленді. Сол суреттердің нәтижесінде сынып Гарнерге жыныстық қатынасқа қатысты сұрақтар қойды, ол олардың сұрақтарына негізделген тынымсыз талқылауға рұқсат беруге шешім қабылдады, ол олардың мұғалімі ретінде оған дәл жауап беруге уәде берді. Оның кім екені белгілі болғаннан кейін, оны Викторияның білім беру бөліміне шақырып, жұмыстан босатты. Бұл жағдай Мельбурнда кеңінен жарияланып, Гарнерге белгілі бір дәрежеде танымалдық әкелді. Викторияның орта білім мұғалімдері қауымдастығының мүшелері Гарнерді жұмыстан шығару туралы орта білім басқармасының директорының шешіміне наразылық білдіру үшін ереуілге шықты. The Digger журналына жазғаннан басқа, ол Мельбурнның феминисттік газеті Vashti's Voice үшін мақалалар жазды. Гарнер 1975 жылы "Таза дерт" атты тәуелсіз фильмде пайда болды, ол Мельбурнда героин іздеген төрт нашақорға арналған.
Карьераның алғашқы жылдары және көркем әдебиет жазу
Гарнер австралиялық жазушылар саны салыстырмалы түрде аз болған және австралиялық әйел жазушыларды кейбіреулер жаңалық санайтын кезде танымал болды. Австралиялық ғалым және жазушы Керрин Голдсуорти: «Жазушылық карьерасының басынан бастап Гарнер стилист, реалист және феминист ретінде танылды» деп жазады. Оның тұңғыш романы «Меймон Грип» (1977) Мельбурн қаласында тұратын жас суретшілер, жалғызбасты ата-аналар, есірткіге тәуелділер мен әлеуметтік жәрдемақы алушылардың өмірін көрсетеді. Назар орталығында жалғыз ана Нора мен Жаво арасындағы өзара тәуелдік қарым-қатынасы тұр, ол Нораны сүйгенімен, оның өміріне үнемі кіріп-шығып отырады. Мельбурн қаласының ішкі аудандары Фицрой мен Карлтонға орналасқан бұл роман Гарнердің оқытушылық қызметтен босатылғаннан кейін Виктория мемлекеттік кітапханасының күмбезді оқу залында жазылды. Кейін ол оны тікелей жеке күнделіктерінен алғанын және Нора мен Жаво арасындағы қарым-қатынасты сол кездегі бір ер адаммен болған қарым-қатынасына негіздегенін айтты. Кітаптағы басқа екіншілік кейіпкерлер Гарнердің Мельбурн қаласындағы достары мен таныстарынан алынған. «Меймон Грип» үлкен жетістікке ие болды: 1978 жылы Ұлттық кітап кеңесінің сыйлығын жеңіп алды және 1982 жылы фильмге бейімделді. Астли роман туралы: «Мысалы, Хелен Гарнер сияқты біреуге қызғанамын. Мен «Меймон Грипті» жақында қайта оқыдым, екінші рет оқығанда одан да жақсы болды» деп жазды. Сыншылар бұл романды сипаттау үшін кейінірек «гранж-лит» терминін қолданды, оның қалалық өмірді және әлеуметтік реализмді бейнелеуі осы жанрдағы кейінгі туындылардың маңызды аспектілері екенін атап өтті. Оның келесі кітаптарында да ол жеке тәжірибесін пайдалана берді. Оның келесі романдары – «Балалар бахи» (1984) және «Космо Космолино» (1992). 2008 жылы ол «The Spare Room» романымен көркем әдебиетке оралды, бұл Гарнердің досы Женя Осборнның ауруы мен өліміне негізделген, өліп бара жатқан қатерлі ісікпен ауыратын науқасқа күтім жасау туралы туынды. Австралиялық композитор Эндрю Шульц 2008 жылы премьерасы өткен сол аттас опера жазды. Гарнер 1985 жылы роман жазу – «тігіссіз жапсырмалы көрпе жасауға тырысу» сияқты екенін айтты. Роман – «өміріміздің қиын-қыстаулары, басқа адамдардың өмірінен алынған бөліктер, түн ортасында ойға келген нәрселер және кездейсоқ жиналған ескертпелермен толтырылған дәптерлерден тұрады». 1999 жылы сұхбатында ол: «Менің жазуымның басты себебі – мен нәрселерді өзіме түсінікті және төзімді ету үшін өзгертемін. Бұл менің өмірде көрген, басқалардың өмірінде көрген нәрселерге, қорқатын немесе аңсайтын нәрселерге түсінік беруімнің жолы» деді. Барлық сыншылар Гарнердің туындыларын ұнатқан жоқ. Голдсуорти: «Гарнердің шығармалары күшті сезімдерді оятады және оның жұмысын ұнатпайтындар, оны елдегі ең жақсы жазушылардың бірі санайтындарға ашуланып, наразылық білдіреді» деп жазады. Романшы және сыншы Питер Коррис «Меймон Грип» романына жазған сын-пікірінде Гарнердің «роман жазудың орнына жеке күнделігін жариялағанын», ал Питер Пирс «Meanjin» журналында «Honor & Other People's Children» романында Гарнердің «жаман сөйлеп, оны реализм деп көрсеткенін» жазды. Голдсуорти бұл екі мәлімдеме оның шын мәнінде жазушы емес екенін білдіреді деп санайды. Алайда Крейвен оның «Балалар бахи» повесі «Гелен Гарнер туралы жай ғана сөзбе-сөз немесе репортер екенін жоққа шығару керек» дейді, шын мәнінде, ол «әрбір кең таралған естеліктерден гөрі жарық жылдары қашықтықта, [оның] ерекше формальды жылтырауының шоғырланған реализмі және оның қарапайым сюжетінен алатын тондық өзгерістердің мөлшері таңғажайып» деп дәлелдейді.
Экран жазуы
Ол үш сценарий жазды: Кен Кэмеронмен бірге жазған және оны режиссерлік еткен «Monkey Grip» (1982), Джейн Кэмпион теледидар үшін режиссерлік еткен «Two Friends» (1986) және Джиллиан Армстронг режиссерлік еткен «The Last Days of Chez Nous» (1992). «The Last Days of Chez Nous» фильміндегі екі кейіпкердің арақатынасы Гарнердің екінші күйеуінің оның қарындасымен болған қатынасынан шабыттанды. Сыншы Питер Крейвен «Екі дос» – ел көрген ең жақсы сценарийлердің бірі және ол орталықтағы жасөспірім қыздарға ешқандай кемсітусіз қараумен ерекшеленеді деп жазады.
Шығармашылық шығармалар
Гарнер өзінің жазушылық мансабының басынан-ақ көркем емес туындылар жазды. 1972 жылы ол «The Digger» қарсы мәдениет журналында студенттерімен жыныстық қатынас және жыныстық әрекеттер туралы ашық және ұзақ пікірлесулерінің анонимді есебін жариялағаннан кейін, оқытушылық жұмысынан босатылды. Ол 1972 жылдан 1974 жылға дейін осы журналға жазды, бірақ сонымен қатар көп сынға ұшырады. Гарнер Австралия әйелдерінен жек көрініш хаттар алды, олар оны феминистік пікірсайыстың жолынан тайдырды және зорлаушымен біріккен деп айыптады. Кейін ол былай деді: «Кейде маған деген кейбір адамдардың қатігездігінен туындаған паникалық шабуылдарды басымнан өткердім. Мен қиындықтар болатынын сездім, бірақ оның өрескел сипаты мені қатты таңқалдырды». Гарнердің басқа да көркем емес кітаптары: «Шын оқиғалар: Таңдалған көркем емес туындылар» (1996), «Болаттың сезімі» (2001), «Джо Синкенің жұбанышы» (2004) және «Бұл қайғының үйі – Қанды қырғынның тарихы» (2014). Сондай-ақ, ол «Ла Мама, Театр тарихы» (1988) кітабына да үлес қосты. «Джо Синкенің жұбанышы» Канберрадағы заң студенті Ану Сингхтің жігітін есірткіге бадырып өлтірген әйгілі қылмыстық істің егжей-тегжейлі баяндамасы. 2016 жылы осы оқиға бойынша фильм түсірілді. Фильмнің премьерасы Мельбурн мен Торонто халықаралық кинофестивальдерінде өтті, онда ол көбінесе жақсы қабылданды, бірақ кейбір сыншылар Гарнердің дауысының оқиғадан шығарылуы фильмге кері әсер еткенін айтты. «The Guardian» журналына жазған Джеймс Роберт Дуглас фильмнің бейімделуінде «Гарнер кітабының сүйектері, бірақ даналығы жоқ» екенін мәлімдеді.
Тақырыптар
Гарнер өзінің шығармаларында феминизм, махаббат, жоғалту, қайғы, қартаю, ауру, өлім, кісі өлтіру, сатқындық, нашақорлық және адам психикасының екі жақтылығы, әсіресе «жақсылық» пен «жамандық» көріністері сияқты кең тақырыптарды қамтыды. Оның алғашқы туындысы «Маймыл тұтқасы» героинге тәуелділіктің шүкірліксіз бейнесімен танымал. Оның басты кейіпкері, жалғыз ана, 1970-ші жылдары Мельбурн қаласының богемиялық аймағында, есірткіге тәуелді адамға ғашық болады, айналасында маскүнемдер мен бірлесіп тұратын үйлер көп. Дегенмен, Гарнер есірткіге тәуелділік тақырыбын «Джо Синктің жұбатуы» кітабында университет студенттері арасындағы есірткі қолдануды қозғағаннан басқа қайта қарастырмады. Бірақ «Маймыл тұтқасы» Гарнердің айрықша тақырыбы – құштарлықты қалыптастырды, әсіресе махаббат пен сексуалдық қатынаспен байланысты, романтикалық махаббатқа тәуелділікті бейнелейтін есірткіге тәуелділікпен байланысты. Оның кейбір романдары «сексуалдық құштарлық пен отбасы» тақырыбына арналған, «сексуалдық мінез-құлық пен әлеуметтік ұйым арасындағы қарым-қатынасты; құштарлықтың анархиялық табиғаты мен «отбасы» институтының реттеуші күші; бірлескен шаңырақтағы және ядролық отбасылардағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар; шаруашылықтың мәні мен тілі; «үй» идеясы – бейне, символ, орын және тыныштық ретінде» зерттеледі. Гарнер австралиялық өмірді бейнелеуімен танымал, ол Джилонг қаласында дүниеге келді және өмірінің көп бөлігін Мельбурнда өткізді, шамамен туған жерінен. Энн Майерс «The Sydney Morning Herald» газетінде жариялаған мақаласында Гарнердің Мельбурнның орналасуын бейнелеуін «Маймыл тұтқасының» өзіне де, кез келген кейіпкерге де маңызды деп мойындады: «Гарнер Мельбурнды әдеби ландшафтқа жазып отырды және мен алғаш рет өз әлемімді өз көзіммен көрдім». «Джо Синктің жұбатуы», «Бұл қайғылы үй» және шамалы дәрежеде «Бірінші тас» Австралиядағы әділет жүйесіне, оның қылмысқа қалай (немесе егер) тиісінше жауап беретініне және кінәлілік мәселесіне қатысты пікір білдірді. Крейвен Гарнердің «эмоционалдық күйлерді бейнелеуде әрқашан өте дәл жазушы» екенін айтады. Оның көптеген кітаптары адам мінез-құлқының түсініксіз, иррационалды және қараңғы жағына, сондай-ақ Гарнердің адам мінез-құлқы мен әлеуметтануды түсінуге жасаған тырыстарына тоқталады, бұл көбінесе орташа австралиялық және кең қоғамға, сондай-ақ Австралияның әділет жүйесіне түсініксіз болады. «Бірінші тастың тағдыры» кітабында Гарнер көптеген адамдардың экстремалды мінез-құлық туралы түсініксіз оқиғаларды «қол жетпейтін қашықтықта» ұстауды жөн көретініне сенімді екенін жазады, өйткені бұл «әлдеқайда ыңғайлы, оңай». Питер Крейвен Гарнердің шыншылдығында қорқыныш жоқ екенін жазды: «Ол бізге өзі білмейтін немесе көруге тым соқыр екенін көрсетеді: ол бізге сезімге, ашуға, бейбітшілікке, білімсіздікке немесе еңбекке байланысты өзінің кемшіліктерін көрсетеді». Ол кейде оның әңгіменің қарақшысына ұқсап кететінін, «біздің саусақ іздерімізбен бөлісетін [құқық бұзушы] туралы» айтты. Сол сияқты, әртүрлі сыншылар мен журналистер Гарнердің ерекше жағдайларға тап болған «қарапайым адамдарды» немесе «өмірдің төтеп беруге келмейтін қысымы астында» «өздерінің қараңғы жақтарына бой алдырған» күнделікті адамды бейнелеуін ерекше атап өтті. Джеймс Вуд Гарнер туралы «The New Yorker» басылымында жариялаған мақаласында оның туындылары гендерлік және таптық мәселелерге толы екенін, олардың «категориялар емес, әртүрлі пікірлерге, ләззатқа, төзімділікке және қашуға ұшырайтын сезімнің құрылымдары» екенін жазды. Ол өзінің жұмысында депрессиямен күресуі және екі рет түсік жасағаны туралы ашық айтты. Оның бір баласы бар, Алиса Гарнер (1969 ж.т.), Билл Гарнермен некеде болғаннан туған. Алиса Гарнер – автор, сонымен қатар музыкант, мұғалім және тарихшы. 2003 жылы Дженни Сейджстің салған «Нағыз оқиғалар» атты Гарнердің портреті Арчибальд сыйлығының финалисі болды.
Санаулы зерттеулер мен шолулар
"Осы Қайғылы Үй" ромасының шолуы. 2023 жылдың қазанында NPR-дің попмәдениет сыншысы Джон Пауэрс Гарнерді "Бұл австралиялық жазушы сіз естімеген ең ұлы романист болуы мүмкін" деп сипаттады, әсіресе "Балалар Бахы" және "Осы Қайғылы Үй" романдарын атап өтті. Ол былай қорытындылайды: "Балалар Бахының соңында, әйелдерге құмар музыкант Афинаға ән қалай жазу керегін айтады. "Сіз түсінген нәрсе мен түсінбеген нәрсе арасында жол таңдауыңыз керек", - дейді ол. Ол, мүмкін, Гарнердің туындыларын осыншалықты тартымды ететін нәрсені сипаттап отырған болар. Оны оқығанда, өмір туралы көп білетін жазушының өзін жаңа, беймәлім салаға итеруден ешқашан тоқтамайтынына риза боламын".