Кіріспе

Рейнке едемасы – Рейнке кеңістігінде жиналған сұйықтық (едем) салдарынан дауыс жолдарының ісінуі. Неміс анатомы Фридрих Б. Рейнке 1895 жылы алғаш рет анықтаған Рейнке кеңістігі – дауыс жолдарының сыртқы жасушаларының астында орналасқан, желе тәрізді қабат. Адам сөйлегенде Рейнке кеңістігі дыбыс тудыру үшін (фонация) дірілдейді. Рейнке кеңістігі кейде беткі ламина проприя деп те аталады. Рейнке едемасы сұйықтыққа толы дауыс жолдарының "қап сияқты" көрінуімен сипатталады. Бұл ауру ерлерге қарағанда әйелдерде жиірек кездеседі, себебі әйелдерде дауыс өзгерістері анық байқалады. 1895 жылы Ф. Рейнке осыны зерттеген. Ол өз зерттеулерінде Рейнке кеңістігіне (беткі ламина проприя) едемді имитациялап, боялған желімді енгізген. Рейнке едемасы қатерлі емес (қатерлі ісік емес) полип (ісік) саналады және барлық қатерсіз дауыс жолы патологияларының 10% құрайды. Рейнке едемасын емдеу темекі шегу, асқазан рефлюсі және гипотиреоз сияқты қауіп факторларын жоюдан басталады. Ауыр жағдайларда дауыс жолдарынан сұйықтықты алу үшін фонохирургия жасалуы мүмкін.

Диагностика

Рейнке едемасы көбінесе құлақ, мұрын және тамақ (ҚМТ) маманы (Оториноларинголог немесе ОТЛ) дауыс байланыстарын ("қағаздарды") қарап тексеру арқылы анықталады. Біріншіден, дәрігер науқастың медициналық тарихын және дауыс қаһарлануы, дифония және дауыс диапазонының төмендеуі сияқты белгілерін қарастырады. Рейнке едемасының отбасылық немесе тұқым қуалаушылық байланысы жоқ. Дәрігер науқастың тұрақты түрде темекі шегетінін білуі керек. Науқастың тарихы қарастырылғаннан кейін, дауыс байланыстары ларингоскопия арқылы қаралады, бұл техникада камерасы бар түтік (эндоскоп) мұрын арқылы және көмекейге түсіріледі. Ларингоскоптар қатты немесе иілгіш болуы мүмкін. Талшықты ларингоскоптар сияқты иілгіш ларингоскоптар науқастың түтік орналасқан кезде дыбыс шығаруына мүмкіндік береді, соның салдарынан дәрігер дауыс байланыстарының қозғалысын көре алады. Шырыштық толқындар – сөйлеу кезінде дауыс байланыстарының дірілдеуінен туындайтын толқындар. Стробоскоптар науқастың дауыс жиілігіне сәйкес келетін жарық импульстарын шығарады. Әрбір жарық импульсы дауыс байланыстарының сол мезеттегі тікелей суретін жасайды. Бұл суреттер біріктіріліп толқынның суретін құрайды. Рейнке едемасының жағдайында, дауыс байланыстарының құрылымдық өзгерістері қалыптан тыс толқын үлгілеріне әкеледі.

Емдеу

Рейнке едемін емдеудің алғашқы қадамы – ауруды тудыратын қауіп факторларын жою немесе бақылау. Бұл темекі тартуды тоқтатуды, гастроэзофагеальды рефлюксті антиацидтер немесе протондық сорғыны тежегіштер (ППИ) арқылы бақылауды және дауысқа қиындық тудыратын іс-әрекеттерді тоқтатуды қамтиды. Рейнке едемінің көп бөлігі ұзақ мерзімді темекі шегуден пайда болады. Мұндай жағдайда темекі шегуді тоқтату үшін өмір салтын өзгерту маңызды. Бұл едемді жоймаса немесе жақсартпаса да, темекі тартуды тоқтату аурудың прогрессируін тоқтатады. Көптеген хирургиялық араласымдар Хирано енгізген микрожапырақ техникасын қолданады. Жапырақ содан кейін қайта жабылып, қажетті өлшемге дейін кесіледі. Хирургияның басқа да асқынуларына кесу кезінде дауыс бауының зақымдануынан тіндің қабынуы және үстіңгі ламина проприаның (Рейнке кеңістігі) шамадан тыс соруынан дауыс бауының қаттығуы жатады. Рейнке едемін түзету үшін ең көп қолданылатын процедура болды. Дауыс жолағын алып тастау көбінесе үлкейтусіз және бинокулярлық микроскоптың орнына монокулярлық ларингоскоппен жасалатын. Бұл дауыс бауының қабынуы сияқты ауыр асқынуларға әкелді. Әйелдер ерлерге қарағанда дауыс биіктігі мен сапасының өзгеруіне байланысты хирургиялық емге көбірек ұшырайды. Егер хирургиядан кейін темекі тарту қайталанбаса, дауыс қалпына келтіріледі. Рейнке едемі тіндер қатерлі ісікке айналмаса, өмірге қауіпті патология емес. Сигарет түтіні фибробластарда COX 2 және простагландин E2 (PGE2) экспрессиясын арттыратыны анықталды, бұл Рейнке едемінде сигарет түтінінің ролін түсіндіруге болады. Темекі шегу Рейнке едемінің анық қауіп факторы болса да, темекі тартпайтын адамдарда Рейнке едемінің себептерін түсіндіру үшін басқа факторлар зерттелуде. Зерттеулер бактериялық колониялардың Рейнке едемі сияқты неопластикалық емес зақымданулардағы ролін көрсетіп отыр. Пиросекуендтеуді қолданған бір зерттеуде, алынған 44 неопластикалық емес зақымданудың отыз бірінде Streptococcus pseudopneumoniae бактериялық штаммдары басым бактериялар ретінде табылды. Талданған барлық зақымдануларда Streptococcus түрлері кездесті, бұл Рейнке едемі зақымдануларында табылған барлық бактериялардың 72,9% және барлық дауыс бауы зақымдануларында табылған бактериялардың 68,7% құрады. Темекі шегу, асқазан рефлюксі және дауысқа зиян келтіру әдебиетте Рейнке едемінің қауіп факторлары ретінде кеңінен танылса да, бактериялық мәдениеттегі өзгерістер болашақта диагностикалық құрал ретінде қолданылуы мүмкін. Соңғы он жылдағы зерттеулердің көп бөлігі Рейнке едемін емдеуде хирургиялық емді жақсартуға бағытталған. Рейнке кеңістігінің сөйлеудегі маңыздылығын ескере отырып, асқынулар қаупін азайтатын минималды инвазивті техниканы жетілдіру маңызды. Көмірқышқыл газы лазері хирургиялық техникаға сәтті енгізілді, ал Рейнке едемін емдеуде қолдануға болатын бірнеше басқа лазерлер зерттелуде. Бұларға фотоангиолитикалық лазерлер және калий титанил фосфаты лазерлері жатады.