Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші коалиция соғысының бөлігі (1792)
Part of the War of the First Coalition (1792)
Джемапп шайқасы (6 қараша 1792) Франция революциялық соғыстарының бөлігі болған Бірінші коалиция соғысы кезінде, Мос қаласының жанындағы Хенаутта (Австрия Нидерланды, қазіргі Бельгия) өтті. Соғыстың алғашқы маңызды шабуылдық шайқасы болған бұл шайқаста, көптеген тәжірибесіз еріктілерден құралған француздық Армэ дю Норд, австриялық армиядан салмақты түрде басым түсті. Француз революциясының еріктілері армиясының қолбасшысы генерал Шарль Франсуа Дюмориес, фельдмаршал герцог Альберт Саксенскийдің императорлық армиясымен және оның екінші қолбасшысы Франсуа де Круа, Клерфайт графымен кездесті. Француздар қарсыластарынан шамамен үш есе көп болды және австриялықтардың жотадағы бекінісіне қарсы бірнеше құлшыныспен, бірақ үйлесімсіз шабуылдар жасады. Соңында француздар жотаның бір бөлігін басып алды, ал австриялықтар оларды ығыстыра алмады. Саксенский жеңіліске ұшырағанын мойындап, әскерін кері шегіндіруге бұйрық берді. Джемапп австриялықтардың дайындық позициясына қарсы қымбатқа түскен, бірақ тиімді шабуылдардың нәтижесінде жеңіліп алынды. Дюмориес бір ай ішінде Австрия Нидерландысын басып алды, бірақ наурыз айында Неервинден шайқасында жеңілді. Француздар Австрия Нидерландысын 1794 жылдың жазына дейін қайта басып алмады.
The Battle of Jemappes (6 November 1792) took place near the town of Jemappes in Hainaut, Austrian Netherlands (now Belgium), near Mons during the War of the First Coalition, part of the French Revolutionary Wars. One of the first major offensive battles of the war, it was a victory for the armies of the infant French Republic, and saw the French Armée du Nord, which included many inexperienced volunteers, defeat a substantially smaller regular Austrian army. General Charles François Dumouriez, in command of an army of French Revolutionary volunteers, faced the Imperial army of Field Marshal Duke Albert of Saxe Teschen and his second in command François de Croix, Count of Clerfayt. The French, who outnumbered their opponents by about three to one, launched a series of enthusiastic but uncoordinated attacks against the Austrian position on a ridge. At length, the French seized a portion of the ridge and the Austrians were unable to drive them away. Saxe Teschen conceded defeat by ordering a withdrawal. Jemappes was won by costly but effective charges against the Austrians' prepared position. Dumouriez overran the Austrian Netherlands within a month, but lost it at the Battle of Neerwinden in March. The French would not reconquer the Austrian Netherlands until the summer of 1794.
Өмірбаян
1792 жылдың жазында француз сыртқы істер министрі және Солтүстік армиясының қолбасшысы Шарль Дюморие Францияға Австрия мен Пруссияның басып кіруін болдырмаудың ең жақсы жолы – Австриялық Нидерландыға шабуыл жасау деп ойлады. Бірақ одақтастар Дюморие дайындық шараларын аяқтамас бұрын басып кіруді бастады, сол себепті ол оңтүстікке қарай жылжуға мәжбүр болды. Одақтастардың шабуылы 20 қыркүйекте Вальмиде болды, онда француз армиясы артиллериялық оққа тұрып қарсылық көрсетті және қарсылықтың бірінші белгісінде қашпайтынын көрсетті. Одақтастардың қолбасшысы, Брансвик герцогы, француз шебіне толыққанды шабуыл жасауға батыл болмады және одан кейін шегінді. Бұл Дюмориеге солтүстікке қарай жылжуға, қыркүйек айының соңында және қазан айының басында Лилль қамалын алуға, содан кейін Австриялық Нидерландыға жоспарланған шабуылды бастауға мүмкіндік берді. Оның үш бағыттан шабуыл жасау жоспарын өзгертуге тура келді, себебі осы мақсатқа жету үшін уәделенген ресурстар жеткіліксіз болып шықты. Оның орнына, қазан айының соңында ол көптеген әскерін Валенсиен қаласының алдына шоғырландырып, Монс және Брюссельге қарай жорыққа шықты.
In the summer of 1792 Charles Dumouriez, the French foreign minister and commander of the Armée du Nord, had believed that the best way to prevent an Austrian and Prussian invasion of France was to invade the Austrian Netherlands, but the Allies had launched their invasion before Dumouriez was ready to move, and he had been forced to move south. The Allied invasion had been at Valmy on 20 September where the French army stood up to an artillery bombardment, and proved that it would not flee at the first sign of opposition The Allied commander, the Duke of Brunswick, was not willing to risk a full scale assault on the French line, and withdrew after it. This left Dumouriez free to move north, to first raise the siege to Lille in late September and into early October, and then to launch his long planned invasion of the Austrian Netherlands. His original plan for a three pronged invasion had to be changed, as the promised resources to achieve it proved unavailable, and instead, at the end of October, he concentrated most of his men in front of Valenciennes and marched towards Mons, and the way to Brussels.
Австриялықтар
Австрия армиясына Австрияның Нидерландтарының губернаторы, Саксенский Тешен герцогы Альберт басшылық етті. Оның қол астында 20 000-нан астам әскер болғанымен, олар ұзын қорғаныс желісі бойына шашырап кеткендіктен, Джемаппесте ол 11 600 жаяу әскермен, 2 170 атты әскермен және 56 зеңбірекпен шайқасты. Осы күшпен ол 5 миль (8 км) ұзындықтағы Куесмес жотасын қорғауға тырысты, ол Австрияның сол жағындағы Монстан оң жағындағы Джемаппеске дейін созылды. Австрия армиясының оң жағын Франц Фрайхерр фон Лилиен, ортасын Франц Себастьян де Круа, Клерфайт графы, ал сол жағын Иоганн Петер Фрайхерр фон Болиеу басқарды. Лилиеннің сол жағында жеті рота, төрт жаяу әскер батальоны және үш атты әскер эскадрильясы болды, ал Клерфайт Куесмес ауылы маңында үш жаяу әскер батальоны мен төрт эскадрильяға ие болды, Болиеу болса Бертаймонт төбелерінің оңтүстігінде үш жаяу әскер батальонымен орналасты, оның сол жағын бес жаяу әскер ротасы мен атты әскер эскадрильясы қорғады. Монт-Палисель маңында сол жақта тағы екі рота, ал Монста бір жаяу әскер батальоны орналасқан. Австрия армиясы Тройль тоғайлары мен өзендерінің айналасындағы батпақтарда бекінді, олардың артында екі бөгет тұрды. Кері шегінудің жалғыз жолы Монс арқылы болды.
The Austrian army was commanded by Duke Albert of Saxe Teschen, the governor of the Austrian Netherlands. Although he had more than 20,000 troops available, they were scattered in a long defensive line, and so at Jemappes he fought with only 11,600 infantry, 2,170 cavalry and 56 guns. With this power, he tried to defend the 5 mile (8 km) long Cuesmes ridge which ran from Mons in the Austrian left to Jemappes on the right side. The Austrian right was commanded by Franz Freiherr von Lilien, the center by Franz Sebastian de Croix, Count of Clerfayt and the left by Johann Peter Freiherr von Beaulieu. Lilien had seven companies and four infantry battalions and three squadrons of cavalry on their left while Clerfayt had three infantry battalions and four squadrons around the village of Cuesmes and Beaulieu had three battalions of infantry on the hills south of Bertaimont with five companies of infantry and a squadron of cavalry guarding his left. Two other companies were further to the left around Mont Palisel and an infantry battalion was at Mons. The Austrian army positioned themselves on the marshes around the Trouille groves and rivers, with two dams to their rear. The only other way for a retreat was via Mons.
Француз тілі
Дюморие австриялықтардан екі есе көп сарбазға ие болды. Оның Солтүстік армиясында 32 000 жаяу әскер, 3800 атты әскер және 100 зеңбірек болды, ал Джемаппеде генерал Франсуа Харвилл басқаратын тағы 4 000 сарбаз және 15 зеңбірек көмек көрсетті. Дюмориездің жаяу әскер батальондарында 1792 жылдан бері он үш ерікті болды. Харвиллдің сарбаздары да еріктілерден құралды, бірақ ересек командирлердің көпшілігі тәжірибелі әскерлер немесе аристократтар еді. Ең айқын мысалы – француз орталығының қолбасшысы, генерал Эгалита есімін қабылдаған Шартр герцогы, кейін Франция королі Луи Филипп болды. Оң қанатты генерал Пьер де Руэль, Берннвилл маркизі, ал сол қанатты генерал Луи Мари де ла Каусаде Ферран басқарды, ол сонымен қатар Жан Анри Бекейс Ферран деген атпен де танылды. Харвилл оң қанатты күшейтуге тағайындалды. Дюморие өз армиясының көптігін австриялықтардың бекінісін басып алу үшін пайдалануды жоспарлады. Жоспар бойынша, Харвилл мен Берннвилл бірінші болып шабуылдап, әлсіз австриялық сол қанатты қоршауға алу керек еді. Ферран Джемаппке дейін Кварегнонды басып алатын болды. Содан кейін Берннвилл австриялық орталыққа шабуылдайтын, ал Харвилл австриялықтардың шегінуін кесу үшін Мон-Палисельге жылжу керек еді.
Dumouriez had twice as many men as the Austrians. His own Armée du Nord contained 32,000 infantry, 3,800 cavalry and 100 guns and was supported in Jemappes by a further 4,000 men and 15 guns under General François Harville. Dumouriez's infantry battalions contained thirteen volunteers from 1792. Harville's men were also volunteers, but most of the older commanders were either experienced soldiers or aristocrats. The most obvious example was the commander of the French center, the Duke of Chartres, who had assumed the name of General Egalite, and would later become King Louis Philippe of France. The right wing was commanded by General Pierre de Ruel, marquis de Beurnonville and the left by General Louis Marie de la Caussade Ferrand who also carried the name Jean Henri Becays Ferrand. Harville was to reinforce the right. Dumouriez planned to use his army's numbers to overtake the Austrian position. The plan was for Harville and Beurnonville to attack first, and surround the weak Austrian left. Ferrand would then capture Quaregnon before Jemappes. Beurnonville would then attack the Austrian center while Harville moved to Mont Palisel to cut off the Austrian retreat.
Шайқас
Саксе Тешен өзінің 11,628 жаяу әскерін, 2,168 атты әскерін және 56 зеңбірегін Монстан батысқа қарай бірнеше шақырым жердегі Кюесм жотасында орналастырды. Австрия артиллериясының құрамында он төрт 12 фунттық, отыз алты 6 фунттық және 3 фунттық зеңбіректер мен алты 7 фунттық гаубица болды. Фельдмаршал-лейтенант Франц Фрайхерр фон Лилиен қорғаған позицияның солтүстік жағы Джемаппес ауылына тіреліп жатты. Фелдецгюгмейстер граф Клерфайт орталық бөлімді, ал фельдмаршал-лейтенант Иоганн Петер Болиу сол қанатты басқарды. Австрияның оң қанаты батысқа, ал орталық және сол қанаттары оңтүстік-батысқа қарады. Кюсмес ауылы Австрияның сол жағында жатыр. Позициядағы бір кемшілік – австриялықтардың Хайн өзені арқылы жалғыз көпірмен ғана шегінуге мүмкіндігі болды. Дюморие екі австриялық қанатты да айналып өтуді жоспарлады. Осы мақсатта ол әскерін екі қанатқа бөліп, генерал Жан Анри Бекей Ферранға сол қанатты, ал генерал Пьер де Руэль, маркиз де Бёрнонвильге оң қанатты тапсырды. Француз армиясы патша әскерінен, еріктілерден және ұлттық гвардиядан құралған әртүрлі күштерден тұрды. Француздар таңертең басталып, күні бойы жалғасқан "жақсы үйлестірілмеген, бірақ құлшыныспен" шабуылдар сериясын жасады. Күші сарқылып қалғанда Дюморие түскі уақытта жаңадан шабуылға көшуге бұйрық берді. Шартр герцогы жотаның ортасына үлкен француз колоннасын жіберді. Бұл австриялықтардың тартып ала алмаған бекінісі болды. Француз сарбаздарының бір бөлігі жаудың оң қанатын қоршап, австриялықтардың арт жағына қауіп төндірді. Жауап ретінде Саксе Тешен оң және орталық қанаттарын Монсқа кері шегерді. Боли сол қанатымен шегінуді тиімді түрде қамтамасыз етті.
Saxe Teschen entrenched his 11,628 infantry, 2,168 cavalry and 56 guns along the Cuesmes Ridge just a few kilometers west of Mons. The Austrian artillery included fourteen 12 lb cannon, thirty six 6 lb and 3 lb cannon and six 7 lb howitzers. The north end of the position, defended by Feldmarschall Leutnant Franz Freiherr von Lilien, was anchored on the village of Jemappes. Feldzeugmeister Count Clerfayt commanded the center and Feldmarschall Leutnant Johann Peter Beaulieu led the left wing. The Austrian right wing faced to the west, while the center and the left wings faced toward the southwest. The village of Cuesmes lay behind the Austrian left. One flaw in the position was that an Austrian retreat could only be made across a single bridge over the Hain River. Dumouriez planned to turn both Austrian flanks. Accordingly, he divided his army into two wings, giving General Jean Henri Becays Ferrand command of the left wing and General Pierre de Ruel, marquis de Beurnonville control of the right wing. The French army was made up of a motley collection of royal army, volunteer, and national guard units. The French made a series of "ill coordinated but enthusiastic" attacks which began at dawn and continued throughout the morning. With momentum stalling Dumouriez ordered a renewed assault at noon. The Duke of Chartres sent a massive French column at the center of the ridge. This gained a foothold which the Austrians could not dislodge. Some French soldiers also enveloped the enemy right, threatening the Austrian rear. In response, Saxe Teschen withdrew his right and center into Mons. Beaulieu ably covered the retreat with his left wing.
Салдары
Француздар шамамен 650 адамның қаза тапқанын және 1300 адамның жарақат алғанын хабарлады. Қаза тапқандардың бірі – Мари Антуанеттаның асырап алған ұлы Арман Гане. Австриялықтар 305 адамның қаза тапқанын, 513 адамның жарақат алғанын, сондай-ақ 423 адам мен бес қарудың тұтқындалғанын хабарлады. Австриялықтардың көптеген жаралылары француз артиллериясының көп болуынан туды. Бендерлік №41 жаяу әскер полкі ерекше ауыр шығынға ұшырады, 14 офицер мен 400 қатардағы сарбаз қаза тапты. Монс шайқастан кейін бір күні француздарға берілді, ал Брюссель 14 қарашада басылды. Француз халқы соғыстағы алғашқы жеңіске "зор қуанышпен қарсы алды".
The French reported approximately 650 dead and 1,300 wounded. One of the dead being Armand Gagné, the foster son of Marie Antoinette. The Austrians reported 305 dead, 513 wounded, plus 423 men and five guns captured. Many of the Austrian casualties were caused by the plentiful French artillery. The Bender Infantry Regiment Nr. 41 suffered especially heavy casualties, losing 14 officers and 400 rank and file. Mons surrendered to the French the day after the battle and Brussels fell on 14 November. The French populace "went wild with joy" at this first offensive victory of the war.