Кіріспе

Ағылшын инженері, сырғыма кеменің авторы – сэр Кристофер Сидней Кокеррелл CBE RDI FRS (4 маусым 1910 – 1 маусым 1999) – ағылшын инженері, сырғыма кемені ойлап тапқанымен танымал.

Ерте өмір және білім

Коккерель Кембридж қаласында дүниеге келді, оның әкесі, сэр Сидней Коккерель, Фицвильям мұражайының кураторы болған, ал бұрын Уильям Морристің хатшысы қызметін атқарған. Оның анасы – суретші және дизайнер Флоренс Кингсфорд Коккерель. Кристофер Сент-Фейт дайындық мектебінде оқыды. Кристофер Норфолк графтығындағы Холт қаласындағы Грешем мектебінде білім алды. Ол Кембридж қаласындағы Питерхауз колледжіне механикалық инженерия мамандығын оқуға түсті. Кейіннен ол радио және электрониканы оқу үшін Кембриджге қайта оралды.

Ерте мансап

Ол өзінің мансабын 1931-1933 жылдары Бедфордтағы W. H. Allen, Sons & Co. компаниясында аспирант ретінде бастады. 1934 жылы Кембридж университетіне оралып, радио және электрониканы оқығаннан кейін, ол Радио зерттеу компаниясында жұмыс істеді. 1935 жылы Маркони компаниясына жұмысқа орналасып, көп ұзамай Маргарет Элинор Белшамға үйленді (4 қыркүйек 1913 – 1996 жыл). Олар 1940 жылдан 1951 жылға дейін Дэнберидегі Эссекс қаласында қазіргі екінші санаттағы Гей Боуэрс коттеджінде тұрды. Челмсфордта жұмыс істеген кезінде ол Марконидің Вриттлдегі ғимаратында зерттеу тобын басқарды және радарды қоса алғанда, көптеген жүйелерде жұмыс істеді. Соғыстан кейін ол радио-орналасу технологиясы және Александра сарайында BBC қолданған алғашқы құралдарды дамытуға үлес қосты.

Ховеркрафт

Кокерл Маркони компаниясынан кеткеннен кейін, ол Ripplecraft Ltd. компаниясын сатып алды, Норфолк аймағындағы шағын қайықтар мен тіркемелерді жалға берумен айналысатын фирма. Бұл фирманы оның әйелінің әкесі мирас қалдырған. Фирма көп табыс таппады, сондықтан Кокерл қайықты қалай жылдамдатуға болатыны туралы ойлана бастады. Ол Thornycroft компаниясының бұрынғы жұмыстарымен танысты, онда кішкентай кеме қозғалтқыш күшімен судан жартылай көтерілген болатын. Кокерлдің ең маңызды өнертабысы – аэроглиссер осы жұмыстың нәтижесі болды. Ол кеме толығымен судан көтерілсе, кемеге қарсылық болмайтынын түсінді. Оның пікірінше, бұл кеме сол кездегі қайықтарға қарағанда әлдеқайда жоғары жылдамдыққа жете алуына мүмкіндік береді. Кокерлдің теориясы бойынша, Thornycroft жасағандай, кеменің астына ауа соқпай, ауаны кеменің периметрі бойынша тар тізбек түрінде бағыттаса, қозғалған ауа жылдамдық пердесін құрап, ауаның сыртқа шығуына кедергі жасайды. Бұл жоғары қысымды ауаның бірдей жастығын кішкентай қозғалтқышпен де сақтап тұруға мүмкіндік береді; алғаш рет кеме толығымен судан көтерілуі мүмкін болды. Кокерл өзінің жобаларын Саффолк графтығындағы Сомерлейтон ауылында сынақтан өткізді. Ол өз теорияларын шаң сорғыш және екі қаңқа банка арқылы сынады. Оның гипотезасының әлеуеті бар екені анықталды, бірақ идеяны дамытуға бірнеше жыл кетті, және ол зерттеулерін қаржыландыру үшін жеке мүлкін сатуға мәжбүр болды. 1955 жылы ол балса ағашынан жұмыс істейтін модель жасады және аэроглиссерге алғашқы патентын тіркеді. Кокерл жеке секторды өз идеясын дамытуға қызықтыра алмады, себебі әуе кемелері мен кеме жасау салалары оны өздерінің негізгі бизнесінен тыс деп есептеді. Сондықтан ол британ үкіметіне, олардың қорғаныс саласында қолдану мүмкіндігіне қызығушылық танытуы үшін жүгінді. Қорғаныс топтарының басшылары қаржыландыруға қызығушылық танытпады және аэроглиссер идеясын үкіметтің құпия тізіміне енгізді. Құпия тізімде болу Кокерлдің жобасын жариялауына кедергі келтірді. Ол 1958 жылға дейін құпия болып қалды, континенттегі ұқсас оқиғалар туралы хабарлар тарағаннан кейін ғана құпиясы ашылды, және Кокерл NRDC (Ұлттық зерттеулерді дамыту корпорациясы) таныстырылды. 1958 жылдың күзінде NRDC Saunders Roe компаниясына бірінші толық көлемді аэроглиссер жасауға тапсырыс берді. Бұл прототип SR. N1 (Saunders Roe – Nautical One) деп аталды және NRDC лицензиясы бойынша өндірілді. 1959 жылдың 11 маусымында SR. N1 алғаш рет жұртшылыққа көрсетілді, ол сағатына 28 миль жылдамдықпен төрт адамды тасымалдауға қабілетті болды. Бірнеше аптадан кейін ол Францияға жеткізілді. Ол 1959 жылдың 25 шілдесінде Кале мен Довердің арасында Англия арнасын сәтті кешіп өтті, бұл Блерионың тарихи сапарынан 50 жыл өткен соң болды. 1959 жылдың қаңтарында NRDC Hovercraft Development Ltd. деп аталатын еншілес компания құрды. Кокерл техникалық директор болды және компания патенттерді басқарды, олар жеке сектор фирмаларына Hovercraft тіркелген сауда белгісімен өнімдер жасауға лицензия берді. Кокерл 1971 жылы Хериот-Ватт университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды.

Кейінгі өмірі

Кейінгі өмірінде Кокерлл әуе кемесінің көптеген басқа да жетілдірілімдерін жасады және әуе жастығы принципіне негізделген түрлі жаңа қолданыстарды ойлап тапты, мысалы, әуеде жүретін пойыз. Ол Ұлыбритания бойынша көптеген әуежайлардың ашылуы сияқты, әуе кемесіне қатысты көптеген шараларға қатысты. 1999 жылдың 1 маусымында Кристофер Кокерлл қысқа аурудан кейін Гейте, Гэмпширде қайтыс болды. Кокерллге 1960 жылдардағы британ үкіметі оның еңбегінің құндылығын ресми түрде мойындаған жалғыз бір рет £5,000 сыйлық берді, сондай-ақ оған рыцарлық атақ берілді.

Басқа жұмыстар

Кейінгі өмірінде Коккерлль толқын энергиясын пайдаланатын "Коккерлль салғысы" деп аталатын гидравликалық құрылғыны жасады, ол болашақта электр энергиясын өндіруде маңызды рөл атқаруы мүмкін.

Еске алу

Өмірінде SR. N4 GH2008 "Сер Кристофер" сырғыма кемесі оның ойлап тапқан атымен аталыпты. 1972 жылдан 1991 жылға дейін ол "Ховерллойд" (кейін "Ховерспид") компаниясымен арна бойында жұмыс істеді. Уайт аралының Ист Коуз қаласындағы Кокерлл Риздегі тақташа Кокерлл өмір сүрген және жұмыс істеген Ақ үйдің орнын көрсетеді. Үй бұзылыпты, бірақ гаражы әлі тұр. Тақташаны "Friends of East Cowes" Big Lottery Fund-тың қаржылық қолдауымен орнатқан. Кокерллдің шеберханасы, соның ішінде сол жақ қолмен жұмыс істейтін токарлық станогы, 1999 жылы қайтыс болғаннан кейін Лоустофт теңіз мұражайына тапсырылды, онда ол қайта құрастырылып, қазір жалпы жұртқа көрсетілуде.