Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс туылған голланд классикалық ғалымы (1723-1798)
German born Dutch classical scholar (1723 1798)
Дэвид Рункен (2 қаңтар 1723 – 14 мамыр 1798) – неміс тегінен шыққан голланд классикалық ғалымы.
David Ruhnken (2 January 172314 May 1798) was a Dutch classical scholar of German origin.
Шығу тегі
Рункен Померания провинциясының Столп қаласына жақын Бедлинде (қазіргі Бидлино) дүниеге келген. Кенигсбергтегі латын мектебінде оқығаннан кейін (1737–1741), ата-анасы оның дін қызметкері болуын қалады, бірақ Виттенберг университетінде екі жыл оқыған соң, ол ғалымдық өмірге бел буды. Виттенбергте Рункен екі көрнекті профессор – Иоганн Даниэль Риттер мен Иоганн Вильгельм фон Бергермен оқыды. Ол ежелгі тарих, римдік көнеліктер және әдебиет туралы толық білімді олардан алды, сондай-ақ таза және көрнекті латын тілінде жазу өнерін үйренді. Виттенбергте Рункен математика мен рим құқығын да оқыды. Оны Виттенбергтен кетуге итерген жалғыз себеп – грек әдебиетін зерттеуге деген құштарлығы болды. Сол кезде Виттенбергте де, Германияның басқа ешбір университетінде де грек тілі тыңғылықты оқытылмаған. Ол дінтану студенттеріне грек тіліндегі Жаңа Өсиет және шіркеудің алғашқы әкелері үшін оқытылатын. Фридрих Август Вольф – қазіргі Германияда грек ғылымын құрған адам, ал Ричард Порсонның «немістер грек тілінде адасқан» деген аяқау сөзінде шындық бар еді.
Ruhnken was born in Bedlin (today Bydlino) near Stolp, Pomerania Province, (today Słupsk, Poland). After he had attended Latin school at Königsberg (1737–1741), his parents wanted him to enter the church, but after two years at the University of Wittenberg he determined to live the life of a scholar. At Wittenberg, Ruhnken studied with two distinguished professors, Johann Daniel Ritter and Johann Wilhelm von Berger. To them he owed a thorough grounding in ancient history and Roman antiquities and literature; and from them he learned a pure and vivid Latin style. At Wittenberg, Ruhnken also studied mathematics and Roman law. The only thing that made him want to leave Wittenberg was a desire to explore Greek literature. Neither at Wittenberg nor at any other German university was Greek being seriously studied at the time. It was taught to students in divinity for the sake of the Greek New Testament and the early fathers of the church. Friedrich August Wolf was the real creator of Greek scholarship in modern Germany, and Richard Porson's gibe that "the Germans in Greek are sadly to seek" had some truth in it.
Лейден университеті
Рункен Виттенбергтегі достарының кеңесіне құлақ асып, 1744 жылдың басында Лейден университетіне барып оқыды, онда Ричард Бентлидің ықпалымен Тиберий Хемстерхус Жозеф Юст Скалигер мен Исаак Казоубон заманынан бері континенттегі грек білімінің жалғыз нағыз мектебін құрды. Хемстерхус пен Рункен 1743 жылы Рункеннің Нидерландыға келгенінен бастап, 1766 жылы Хемстерхус қайтыс болғанға дейін жиырма үш жыл бойы жақын дос болды. Рункен мен Валькенер – ұлы ұстаздың мұрасын алуға тиіс екі шәкірті. Рункеннің атағы артқан сайын, оны Германияға қайтаруға көп әрекеттер жасалды, бірақ Лейденде қоныстанғаннан кейін ол елден бір рет ғана шықты, ол 1755 жылы бір жыл Париждегі қоғамдық кітапханаларды зерттеді. Рункеннің осы жылы атқарған жұмыстары Ритшльдің Италияда өткізген танымал жылымен теңестірілуге лайық. 1757 жылы Рункен грек тілінен лекция оқуға тағайындалды, Хемстерхуске көмектесті, ал 1761 жылы Одендорптың орнын басып, «тарих және шешендік өнер профессоры» атағымен латын профессоры болды. Бұл тағайындама латын кафедрасына өздерін лайықты деп санаған кейбір жергілікті голландтардың наразылығын тудырды. Рункеннің қорғанысы – латын әдебиеті бойынша жариялаған еңбектері, олар қарсыластарын басып оздырып, үнсіз қалдырды. 1766 жылы Валькенер Хемстерхустың грек тілі кафедрасын иеленді. Екі әріптес арасындағы тығыз байланыс тек 1785 жылы Валькенердің қайтысымен үзілді, сондай-ақ Лейден университетінің 12-ші кітапханашысы лауазымына (Лейденде маңызды лауазым) бірлесіп үміткерлік таныту сынағынан өтті, онда Рункен жеңіске жетті. Рункеннің соңғы жылдары ауыр отбасылық қайғылармен және 1780 жылы Англиямен соғыс басталғаннан кейін Нидерландыны тоқтатпай мазалаған, Лейден университетінің құлау қаупін тудырған саяси дүрбелеңдермен көлеңкеленді.
Ruhnken followed the advice of his friends at Wittenberg and early in 1744 went to the University of Leiden, where, stimulated by the influence of Richard Bentley, Tiberius Hemsterhuis had founded the only real school of Greek learning on the Continent since the days of Joseph Justus Scaliger and Isaac Casaubon. Hemsterhuis and Ruhnken were close friends during the twenty three years between Ruhnken's arrival in the Netherlands in 1743 and the death of Hemsterhuis in 1766. Ruhnken and Valckenaer were the two pupils of the great master on whom his inheritance must devolve. As Ruhnken's reputation spread, many efforts were made to attract him back to Germany, but after settling in Leiden, he only left the country once, when he spent a year in Paris, ransacking the public libraries (1755). For work achieved, this year of Ruhnken may compare even with the famous year which Ritschl spent in Italy. In 1757 Ruhnken was appointed lecturer in Greek, to assist Hemsterhuis, and in 1761 he succeeded Oudendorp, with the title of "ordinary professor of history and eloquence", as Latin professor. This promotion attracted the enmity of some native Netherlanders, who deemed themselves more worthy of the chair of Latin. Ruhnken's defence was to publish works on Latin literature which eclipsed and silenced his rivals. In 1766 Valckenaer succeeded Hemsterhuis in the Greek chair. The intimacy between the two colleagues was only broken by Valckenaer's death in 1785, and stood the test of common candidature for the office (an important one at Leiden) of 12th Librarian of Leiden University, in which Ruhnken was successful. Ruhnken's later years were clouded by severe domestic misfortune, and by the political commotions which, after the outbreak of the war with England in 1780, troubled the Netherlands without ceasing, and threatened to extinguish the University of Leiden.
Кейіпкер
Рункен қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай оның шәкірті Виттенбах оның өмірбаянын жазды. Ол Рункеннің оқшауланған немесе педант емес, керісінше, қоғамдық және шен-шекке мән бермейтін адам екенін жазды. Виттенбах оның жастық шағында сиреналарға құрбандық әкелуді білгенін, бірақ Мұзаларға опасыздық жасамағанын айтты. Оған ашық ауадағы өмір қатты ұнатын, ол спортпен айналысып, аптасына екі-үш күнін оған арнаушы еді. Басқа ғалымдармен қарым-қатынасында Рункен жомарт және қадірлі болды, әдеби көмекті аямай берді және көп жағдайда шабуылдарға күлімсіреп жауап берді. Білім туралы жазбаларда ол Бентли мен Еуропа құрлығының қазіргі заманғы ғылымын байланыстыратын тізбектің маңызды буыны ретінде елеулі орын алады. Континенттік білімнің ұлы жаңартушысы Хемстерхустың рухы мен мақсаттары оған тапсырылды және адал сақталды. Ол классикалық ғылымдағы талғам мен нақтылықты бағалайтындардың қатарын кеңейтті. Грек зерттеулерін теологиядан азат етуге зор үлес қосты. Рункен 18 ғасырдағы алғашқы ғалымдардың бірі болды, ол Платонның еңбектерін басқалардың аудармалары арқылы түсіндірудің орнына, ежелгі грек тілінде зерттеп, түсіндіруге тырысты.
Soon after his Ruhnken's death, his pupil Wyttenbach wrote his biography. He wrote that Ruhnken was not a recluse or a pedant, but was sociable and cared nothing for rank. Wyttenbach said of him in his early days that he knew how to sacrifice to the Sirens without proving traitor to the Muses. Life in the open air had a great attraction for him; he was fond of sport, and would sometimes devote to it two or three days in the week. In his bearing towards other scholars Ruhnken was generous and dignified, distributing literary aid with a free hand, and meeting onslaughts for the most part with a smile. In the records of learning he occupies an important position, as a principal link in the chain which connects Bentley with the modern scholarship of the European Continent. The spirit and the aims of Hemsterhuis, the great reviver of Continental learning, were committed to his trust, and were faithfully maintained. He greatly widened the circle of those who valued taste and precision in classical scholarship. He powerfully aided the emancipation of Greek studies from theology. Ruhnken was one of the first scholars of the 18th century to study and interpret Plato's writings in ancient Greek rather than interpreting Plato's works through the prisms of translations by others.