Кіріспе
Хью де Пейенс (Hugues de Payens) (9 ақпан 1070 – 24 мамыр 1136) – Храмгерлер орденінің негізін қалаушылардың бірі және алғашқы Ұлы Мастері. Бернард Клерволықпен бірлесіп, ол Орденнің мінез-құлық кодексі – Латын ережесін жасады.
Hugues de Payens or Payns (9 February 1070 – 24 May 1136) was the co founder and first Grand Master of the Knights Templar. In association with Bernard of Clairvaux, he created the Latin Rule, the code of behavior for the Order.
Атауы
Оның өмірі туралы негізгі ақпарат көздерінің көп бөлігі латын тілінде немесе орта ғасырлық француз тілінде келтірілген. Француз тілінде оның аты көбінесе Hugues de Payens немесе Payns (yɡ də pɛ̃) деп аталады. Оның құжаттардағы ең алғашқы нақты айғақталған пайда болуы – жартылай латын, жартылай француз тіліндегі Hugo de Peans атымен (1120–1125; толық мәліметтер төменде). Кейінірек латын тіліндегі дереккөздерде оны Hugo de Paganis деп шақырады. Ағылшын тіліндегі еңбектерде ол көбінесе Hugh de Payns, ал итальян тілінде кейде Ugo de' Pagani ретінде кездеседі.
Туған жері және ерте өмір
Хью де Пайеннің ерте өмірбаянының белгілі деректері жоқ, сондай-ақ кейінгі жазушылар мұндай өмірбаяны келтірмейді. Оның кейінгі мансабы туралы дереккөздердің ешқайсысы оның ерте өмірінің егжей-тегжейін бермейді. Сондықтан ақпарат аз және белгісіз; көркемдеулердің бір бөлігі бір адамға қатысты емес құжаттарға, екінші бөлігі оның өлімінен ондаған жылдар немесе тіпті ғасырлар өткеннен кейін жазылған тарихтарға байланысты. Кейінгі Ұлы Мастердің географиялық шығу тегі туралы ең көне мәлімет беретін дереккөз – Уильям Тирдің шамамен 1200 жылы жасалған «Теңізден тыс оқиғалар тарихы» атты көне француз тіліндегі аудармасы. Латын мәтіні оны жай ғана Hugo de Paganis деп атайды, бірақ 1879 жылы Паулин Париж жасаған француз аудармасы оны Hues de Paiens delez Troies («Труа маңындағы Пайенс Хью») деп сипаттайды, бұл Шампаньдағы (Шығыс Франция) Труадан шамамен 10 км қашықтықтағы Пайнс ауылына сілтеме. Осы аймақтың ертедегі құжаттарында Хьюго де Педано, Монтиаци доминус 1085–90 жылдары граф Хью де Шампаньдың сыйлық беруіне куә ретінде тілге алынады, бұл оның сол кезде кем дегенде он алты жаста болғанын көрсетеді – заңды ересек және осылайша заңды құжаттарға куәлік ете алатын, демек 1070 жылдан кешіктірмей туған. Осылай аталған есім 1113 жылға дейінгі граф Хью де Шампаньға қатысты бірнеше жарғыларда кездеседі, бұл Гуго де Педано немесе Гуго доминус де Пьянц графтың сарайының мүшесі болғанын көрсетеді. 1113 жылы ол Елизавета де Шаппеске үйленді, ол оған кем дегенде бір бала, Тибоны дүниеге келтірді, кейіннен Сендегі Абба де ла Коломбтың аббаты болды. Құжаттар Хьюдің өмір сүрген кезеңін және оның өлімінен кейін мүлкінің тағдырын қамтиды. Темплиерлер орденінің негізін қалаушының «Труа маңындағы Пайнстен» келгені туралы кейбір кеш мәлімдемелерге косметикалық растау бар. Орденді қолдаған және оның латын ережесін құрастыруға көмектескен Клерволық Бернард Шампаньдық Хьюдің де қолдауын алды. Орденнің латын ережесі 1129 жылы Труа соборында бекітілді. Ақырында Пайнсте тамплиерлердің командариясы салынды. Кейбір ғалымдар Хьюдің шығу тегін басқа жерде іздеді. Оның Вивараистен (қазіргі Ардеш департаментіне қарасты Вивье ауданы) келгені туралы ертеректегі мәлімдеме болды. Хью сонымен қатар Галцеран I-нің үшінші ұлы Гю де Пиноспен теңестірілді, Галцеран Каталониядағы Пинос иегері; алайда Галцеран 1090 жылы ғана үйленді, бұл оның Темплиерлер орденінің негізін қалаушының әкесі болуы үшін тым кеш. Сондай-ақ, Хью де Пайенс немесе Уго де Пагани Италияның оңтүстігіндегі Кампаниядағы Ноцера де Паганиден шыққан деген пікір бар. Ноцераның оның туған жері ретінде алғашқы айрылуы Бедекердің Италиясында: саяхатшыларға арналған нұсқаулықта кездеседі. 3-бөлім (1869) және сонымен қатар 1911 жылы Роберт Апплтон компаниясы басып шығарған «Ескі католик энциклопедиясында» (11 том) келтірілген. Екі итальян жазушысы бұл мәлімдемені Хьюдің 1103 жылы Палестинадан жазған деп есептелетін хатында растайтынын мәлімдеді, онда ол «Ноцерадағы әкесіне» жазған хатында өзінің туысы Алессандроның өлімі туралы айтқан.
Орденнің негізі
Шампан графы Гуг 1104–07 жылдары қасиетті жерге қажылық жасап, 1114–16 жылдары Иерусалимге екінші рет барды. Оған Гю де Пайенс те қосылған болуы мүмкін, өйткені граф Францияға оралғаннан кейін де ол сол жерде қалды. 1120 жылы Иерусалимде және 1123 жылы тағы да куәгерлер тізімінде "Hugonis de Peans" аты аталған шарт бар. 1125 жылы оның есімі қайтадан сыйлықтың куәсі ретінде пайда болады, бұл жолы "magister militum Templi" ("Рақымет орденінің әскери жетекшісі") атағымен бірге. Ол орденге Иерусалим патшасы Балдуин II және Иерусалим патриархы Вармундтан 1120 жылы Наблус кеңесінде мақұлдама алған. Алғашқы жылнамашылардың бірі Симон де Сент-Бертен, Темплиерлер орденінің 1100 жылы Готфрид Буйонның қайтысынан бұрын пайда болғанын айтады: "Готфрид керемет билік жүргізіп жатқанда, кейбіреулер Құдай үшін осындай қауіптерге тап болғаннан кейін әлемнің көлеңкесіне қайтуды жөн санамады. Құдайдың әскерінің ханзадаларының кеңесімен олар осы ереже бойынша Құдайдың ғибадатханасына ант берді: олар әлемнен бас тартады, жеке мүліктерінен айырылады, тазалықты сақтауға бейімделеді және қарапайым киім киіп, қауымдық өмір сүреді, тек қажет болған жағдайда жаугершілік топтардың шабуылдарынан жерді қорғау үшін қару қолданады". Кейінгі жылнамашылар Хью де Пайенстің Иерусалим королі Балдуин II-ге (оның билігі 1118 жылы басталды) сегіз рыцарьмен бірге келгенін, олардың екеуі бауырлар, ал қалғаны туғандық немесе некелік байланыстары бар туыстары болғанын жазады, Темплиерлер орденін құру үшін. Басқа рыцарьлар Годфри де Сен-Омер, Пайен де Монтдье, Аршамбо де Сен-Аман, Андре де Монбар, Джеффри Бисон және тек Россаль мен Гондамер есімдерімен белгілі екі адам болды. Балдуин орденнің құрылуын мақұлдап, Иерусалим ғибадатханасын олардың қамқорлығына тапсырды. Шампан графы Хью 1125 жылы қасиетті жерге үшінші сапарында Темплиерлерге қосылды. Ұлы магистр ретінде Хью де Пайенс орденді дерлік жиырма жыл бойы, өліміне дейін басқарды, оның маңызды және ықпалды әскери және қаржы институты ретіндегі негізін қалауға көмектесті. 1128 жылы Англия мен Шотландияға сапарында ол орден үшін адамдар мен ақша жинады, сондай-ақ Лондонда олардың алғашқы үйін және Эдинбургке жақын Балантродохта, қазір Мидлотиандағы Храм деп аталатын тағы бір үйін құрды. Хью де Пайенс және Бернар Клервоға жатқызылатын орденнің өмір салтын белгілейтін латын ережесі 1129 жылы Папа Хонорий II жіберген пап легаты төрағалық еткен Тройе кеңесінде бекітілді. Хью де Пайенс 1136 жылы қайтыс болды. Оның қайтыс болуының жағдайы мен күні туралы ешқандай жылнамада жазылмаған, бірақ Темплиерлер оны жыл сайын 24 мамырда еске алатын, және ол қартайғаннан қайтыс болды деп есептеледі. 16 ғасыр тарихшысы Марко Антонио Гуарини Хьюдің Феррарадағы Сан-Джакомо шіркеуіне жерленгенін мәлімдеді. Оның орнын Роберт де Краон басты.
Танымал мәдениетте
Жақында Хью де Пайеннің әйелі Рослиннің тарихи баламалары аясында, мысалы, Генри Лобиноның "Dossiers Secrets" псевдотарихы мен "Киелі қан және киелі граль" конспирологиялық теориясында Кэтрин Сент-Клэр болды деп айтылды. Хью – Джек Уайттың "Қара және ақ аттылар" романының басты кейіпкері. Хьюз "Knightfall" телесериалының 2-ші маусымының 5-ші бөлімінде еске алынады.