Суық су балығы – Бүрбөт — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Балық түрлері

Бабот (Lota lota), сондай-ақ баббот, мария, лош, куск, тұщы су коди, немесе эльпут деп те аталатын, Солтүстік жарты шардың субарктикалық аймақтарына тән суық сулы сүйекті балықтардың бір түрі. Бұл Лота туысының жалғыз өкілі және Гадиформдар отрядының тұщы судағы жалғыз түрі. Бұл түр теңіз балықтарымен, мысалы, жалпы линг пен кускпен тығыз байланысты, олардың барлығы Лотидалар (тас балықтар) тұқымдасына жатады.

Этимология

Бұл атау латын тіліндегі "barba" сөзінен келген, ол "сақал" деген мағынаны білдіреді және оның жалғыз еркек мұртының (барбель) болуымен байланысты. Оның туыс және түрлік атаулары, Lota lota, көне француз тіліндегі "лотта" балығынан шыққан, ол көне француз тілінде де "барбот" деп аталған.

Сипаттама

Қаңқа мен балықтың араласып кеткендей көрінетін буроттың денесі жыланға ұқсас, бірақ оны жауырындағы жалғыз мұрттық мүшесінен (барбел) оңай ажыратуға болады. Балтық теңізінің ащылау суларында да көшпенді (анадромалық) популяциясы бар. Жақында жасалған генетикалық талдаулар буроттың географиялық таралуы бірнеше түр немесе түршелерді көрсетуі мүмкін екенін ұсынады, бұл оны бір таксон ретінде қарастыруды шатастырушы етеді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда бұрбот жойылған болуы мүмкін. Соңғы рет тіркелген кездесу 1970 жылдың шілдесінде Стивен Маккиндердің Денвер, Норфолк қаласының Cut off Channel немесе Great Ouse Relief Channel-інен салмағы бар үлгіні ұстауы болды. 1970 жылдың қазан айында Гиннес рекордтар кітабында ол "Британиядағы ең сирек кездесетін балық" деп сипатталды, ол "денеуі мүмкін" еді, сондықтан "консервация мүддесі үшін кем дегенде 1974 жылға дейін осы түр туралы ешқандай мәлімет жарияланбауы керек" деп келісілді. Бұрбот Ұлыбританияда әлі де сақталуы мүмкін. Кембриджшир, Норфолк және Йоркшир округтері (әсіресе Дервент өзені немесе Йоркшир Уз) осы түрдің әлі де тірі қалуы мүмкін аймандар үшін ең ықтимал кандидаттар болып көрінеді. Бұл балық тұқымдасының тұщы су өкілін британдық суларға қайта енгізу жоспарлары зерттеліп жатыр.

Тіршілік ету ортасы

Бүрботтар ірі, суық өзендерде, көлдерде және су қоймаларында тіршілік етеді, басты назар тұщы су ортасына аударылады, бірақ шағылысу үшін тұзды су ортасында да жақсы өркендей алады. Жылдың белгілі бір кезеңінде олар мұздың астында өмір сүреді, ал көбею үшін оларға қатты суық температура қажет. Жазда оларды термоклинеден төменгі, суық суларда кездестіруге болады. Супериор көлінде бүрботтар тереңде өмір сүре алады. Ересектер күндізгі уақытта паналау үшін субстратқа кең қуыстар қазады. Бүрботтар – көбінесе күн батқанда белсенді аңшылар. Шағылысу маусымы әдетте желтоқсан мен наурыз айлары аралығында, көбінесе мұздың астында, 1 және 4°C аралығындағы өте төмен температурада жүзеге асады. Екі-үш аптаға созылатын салыстырмалы қысқа мезгіл ішінде бүрбот бірнеше рет шағылысады, бірақ әр жыл сайын емес. Бүрботтар пелагикалық ортадан бентикалық ортаға 5 жасқа келгенде көшеді. Жетілген кездегі бүрботтардың орташа ұзындығы шамамен , жыныстық диморфизм байқалады. Бүрботты тамақ ретінде пайдалануға болады. Финляндияда оның бауыры мен жұмыр балығы да деликатес саналады, балықтың өзі де сондай. Роблин, Манитобаның жанында жыл сайын сүңгірмен балық аулау турнирі өткізіледі. Турнирдің ең қызықты бөліктерінің бірі – балықты қуыру, онда күні бойы ауланған балық терең майда қуырылып беріледі. Пісірілген кезде бүрботтың еті американдық омарға өте ұқсас, сондықтан бүрботқа «кедей адамның омары» деген лақап ат қойылған. 1920 жылдары Миннесотаның дәріханашысы Теодор «Тед» Х. Роуэлл және оның әкесі, Орман көлінде балық аулаумен айналысқан Джозеф Роуэлл, Джоның көк түлкі фермасындағы түлкілерге жем ретінде бүрботты пайдаланған. Олар бүрботтың түлкінің терісінің сапасын жақсартатын бірдеңе бар екенін анықтады, бұл туралы тері сатып алушылар да айтты, олардың пікірінше, бұл терілер басқа терілерден жақсырақ. Тед Роуэлл бұл бүрботтың құрамындағы бірдеңе деп ойлады, сондықтан ол майды бөліп алып, зертханаға жіберді. Зертхана қорытындысы бойынша, бүрботтың бауыр майындағы D дәруменінің мөлшері «жақсы» сапалы балық майына қарағанда 3-4 есе, ал А дәрумені 4-10 есе көп. Олардың витаминдік құрамы көлдерге қарай өзгереді, себебі олардың тамақтануында айырмашылықтар болуы мүмкін. Сонымен қатар, бауыр балықтың жалпы салмағының шамамен 10% құрайды, ал оның бауыры ұқсас өлшемдегі тұщы су балықтарының бауырынан алты есе үлкен. Майдың тұтқырлығы төмен, және ол басқа балық бауыр майларына қарағанда тез сіңіріледі және ассимиляцияланады. Роуэлл кейіннен «Burbot Liver Products Company» компаниясын құрды, ол кейін «Rowell Laboratories, Inc.» болып өзгерді.

Burbot live in large, cold rivers, lakes, and reservoirs, primarily preferring freshwater habitats, but able to thrive in brackish environments for spawning. For some time of the year, the burbot lives under ice, and it requires frigid temperatures to breed. During the summer, they are typically found in the colder water below the thermocline. In Lake Superior, burbot can live at depths below Adults construct extensive burrows in the substrate for shelter during the day. Burbot are active crepuscular hunters. Spawning season typically occurs between December and March, often under ice at extremely low temperatures ranging between 1 and 4 °C. During a relatively short season lasting from two to three weeks, burbot spawn multiple times, but not every year. Burbot transition from pelagic habitats to benthic environments as they reach adulthood, around five years old. Average length of burbot by maturity is about , with slight sexual dimorphism. The burbot is edible. In Finland, its roe and liver are highly regarded as delicacies, as is the fish itself. An annual spearfishing tournament is held near Roblin, Manitoba. One of the highlights of the tournament is the fish fry, where the day's catch is served deep fried. When cooked, burbot meat tastes very similar to American lobster, leading to the burbot's nickname of "poor man's lobster". In the 1920s, Minnesota druggist Theodore "Ted" H. Rowell and his father, Joseph Rowell, a commercial fisherman on Lake of the Woods, were using the burbot as feed for the foxes on Joe's blue fox farm. They discovered the burbot contained something that improved the quality of the foxes' furs; this was confirmed by the fur buyers, who commented that these furs were superior to other furs they were seeing. Ted Rowell felt it was something in the burbot, so he extracted some oil and sent it away to be assayed. The result of the assay was that the liver of the burbot has three to four times the potency in vitamin D, and four to 10 times in vitamin A, than "good grades" of cod liver oil. Their vitamin content varies from lake to lake, where their diets may have some variation. Additionally, liver makes up about 10% of the fish's total body weight, and its liver is six times the size of those of freshwater fish of comparable size. The oil is lower in viscosity, and more rapidly digested and assimilated than most other fish liver oils. Rowell went on to found the Burbot Liver Products Company, which later became Rowell Laboratories, Inc.

Балық аулау

IGFA 2010 жылы 27 наурызда Саскачеван, Канададағы Дифенбекер көлінде Шон Конрад ұстаған бекіре әлемдік рекордты мойындайды. Балықтың салмағы... Бекіре – жанкешті жыртқыш, кейде өзімен шамалас балықтарға да шабуыл жасайды, сондықтан ол туған емес суларда зиян келтіруі мүмкін. Жақында Юта штатындағы Флеминг-Гордж су қоймасындағы Грин-Риверде бекіренің табылуы жануарлар дүниесін зерттеуші биологтарды алаңдатты. Олар бекіренің әлемдегі ең жақсы қоңыр алабұқа балықтарының бірі саналатын спорттық балықтар популяциясын қырып тастауы мүмкін деп қорқады, себебі ол көбінесе көлдегі басқа балықтардың уылдырықтарымен қоректенеді, мысалы, қиылған лосось. Юта штатының Балық және аң аулау басқармасы Юта суларындағы бекіреге қатысты "қайта жібермеу" және "аулап өлтіру" ережесін енгізді. Дегенмен, бұл ережелердің көп жағдайда орындалмауы анықталды. Миннесота штатының Уокер қаласында әр жылғы қыс айларында Лич көлінде Халықаралық бекіре фестивалі өтеді. Фестиваль 2011 жылдың 4 наурызында Jay Leno-мен бірге The Tonight Show бағдарламасынан келген тілші оқиға туралы репортаж жасағанда ұлттық назарға ілікті.

Қорғау мәртебесі

Бурботтың популяцияларын зерттеу қиын, өйткені олар терең суларда мекендейді және мұз астында көбейеді. Бүрботтың дүниежүзілік таралу аймағы кең және олардың саны көп болғанымен, көптеген популяциялары қауіп төніп тұр немесе жойылып кеткен. Иктиологтар мен таксономистер жаңа генетикалық мәліметтерге сүйене отырып, ескі таксономиялық жіктемелерді қайта қарауды ұсынады, себебі қазіргі талдаулар бойынша бурботтың екі түрі бар: еуропалық бурбот (Lota lota) және солтүстік америкалық бурбот (Lota maculosa). Бүрбот коммерциялық балық аулауда кеңінен танымал болмағандықтан, көптеген аймақтар оны басқару жоспарларын жасамайды. Өзендердің ластануы және ортаның өзгеруі, мысалы, бөгеттер салу, өзендердегі бурбот популяциясының азаюына себеп болып табылады, ал көлдердегі популяциялар ластану мен жағымсыз әсер ететін инвазивті түрлердің салдарынан төмендеген. Бүрботты басқаруға көбінесе төмен басымдық беріледі, кейбір аймақтарда мүлдем басқару шаралары жоқ. Айдахо штатының Кутенай тайпасы және олардың серіктестері бурбот популяциясын сақтауға бағытталған шаралар қолға алды.