Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Б.з.б. 1-ғасырдағы Сирияда туған латын жазушысы
1st century BC Syrian born Latin writer
Публилий Сирус (шамамен б.з.б. 85–43 ж.) – латын жазушысы, ең белгілісі – "Sententiae" жинағымен танылған. Ол Сирияның Антакия қаласынан құл ретінде Римге әкелінген. Сирус Римге белгілі астроном Манилий (Плиний, NH X, 4 5 қараңыз) және грамматик Стаберий Эроспен бірге келген кемемен жеткізілді. Оның зирыққандығы мен таланты арқасында қожайынының құрметіне ие болып, бостандық алып, білім алды. Ол Публилий руының мүшесі болды. Публилий есімі ерте орта ғасырларда екі "i" әрпінің арасындағы "l" әрпінің өзгеруіне байланысты қолжазбаларда (және кейбір басылымдарда) "Публий" деп бұрмаланып жазылған, ал Публий – римдіктерде жиі кездесетін есім.
Publilius Syrus (fl. 85–43 BC), was a Latin writer, best known for his sententiae. He was a Syrian from Antioch who was brought as a slave to Roman Italy. Syrus was brought to Rome on the same ship that brought a certain Manilius, astronomer not the famous Manilius of the 1st century AD (see Pliny, NH X, 4 5), and Staberius Eros the grammarian. By his wit and talent, Syrus won the favour of his master, who granted him manumission and educated him. He became a member of the Publilia gens. Publilius' name, due to the palatalization of 'l' between two 'i's in the Early Middle Ages, is often presented by manuscripts (and some printed editions) in corrupt form as 'Publius', Publius being a very common Roman praenomen.
Жұмыс
Ол ойнаған мимдер Италияның провинциялық қалаларында және б.з.б. 46 жылы Юлий Цезарь ұйымдастырған ойындарда үлкен сәттілікке ие болды. Публилий, мүмкін, импровизатор ретінде одан да белгілі болған. Ол Юлий Цезарьден барлық бәсекелестерін, соның ішінде әйгілі Децимус Лаберийді жеңіп, жарыста жүлде алды. Оның қойылымдары көптеген мақтауларға ие болды, бірақ Цицерон оның пьесаларын көтере алмады, сондықтан оған ашуланыпты. Оның қалған туындылары – «Sententiae» жинағы, ямбикалық және трохалық өлеңдерде жазылған моральдық нақыл сөздердің жинағы. Бұл жинақ өте ерте жасалған болуы керек, себебі ол біздің заманымыздың 2-ші ғасырында Аулус Геллиусқа белгілі болған. Әр нақыл сөз бір тармақтан тұрады, ал тармақтар алғашқы әріптерінің алфавиттік тәртібімен орналастырылған. Уақыт өте келе, жинаққа басқа авторлардың, әсіресе Кіші Сенеканың апокрифтік жазбаларынан алынған сөйлемдер қосылған. Нақыл сөздердің саны шамамен 700-ге жуық. Олардың ішінде көптеген айқын сөздер бар, мысалы, әйгілі «iudex damnatur ubi nocens absolvitur» («Кінәлі ақталғанда сот сотталады») деген сөз, оны Эдинбургтік шолу өзінің ұраны ретінде қабылдаған. Жинақтардың фрагменттілігіне байланысты көптеген сөздер өзара қайшы немесе түсініксіз. Бастапқы пьесалар мен оларға арналған кейіпкерлер уақыттың құшағында жоғалып кетті. Оның пьесаларының тек екі атауы ғана сақталған: «Putatores» (Жүзімді қырқушылар) және «Murmidon» деп өзгертілген пьеса.
His mimes, in which he acted, had a great success in the provincial towns of Italy and at the games given by Julius Caesar in 46 BC. Publilius was perhaps even more famous as an improviser. He received from Julius Caesar the prize in a contest, in which Syrus vanquished all his competitors, including the celebrated Decimus Laberius. His performances acquired the praise of many, but he drew the ire of Cicero who could not sit through his plays. All that remains of his corpus is a collection of Sententiae, a series of moral maxims in iambic and trochaic verse. This collection must have been made at a very early date because it was known to Aulus Gellius in the 2nd century AD. Each maxim consists of a single verse, and the verses are arranged in alphabetical order according to their initial letters. Over time, the collection was interpolated with sentences drawn from other writers, especially from apocryphal writings of Seneca the Younger. The number of genuine verses is about 700. They include many pithy sayings, such as the famous "iudex damnatur ubi nocens absolvitur" ("The judge is condemned when the guilty is acquitted"), which was adopted as its motto by the Edinburgh Review. Due to the fragmentary nature of the collections, many of the sayings are contradictory or do not make much sense. The original plays and characters they were written for are lost to time. Only two titles of his plays survive: Putatores (the Pruners) and a play amended to Murmidon.
Мәтіндер
1911 жылы «Сөйлемдер» ең жақсы жарияланған нұсқалары Эдуард Вулфлин (1869), А. Шпенгель (1874) және Вильгельм Мейерге (1880) тиесілі болды, олар толық сын аппаратымен және сөздік индексімен жарық көрді; О. Фридрих (1880), Р. А. Х. Бикфорд Смит (1895) түсіндірмелерімен жабдықталған, толық библиографиясы бар басылымдар да болды; сондай-ақ В. Мейердің «Die Sammlungen der Spruchverse des Publilius Syrus» (1877) маңызды еңбегін қараңыз. Оның еңбектері 1934 жылы Дж. Уайт Дафф және Арнольд М. Дафф тарапынан ағылшын тіліне аударылды.
As of 1911, the best texts of the Sentences were those of Eduard Wölfflin (1869), A. Spengel (1874), and Wilhelm Meyer (1880), with complete critical apparatus and index verborum; editions with notes by O. Friedrich (1880), R. A. H. Bickford Smith (1895), with full bibliography; see also W. Meyer, Die Sammlungen der Spruchverse des Publilius Syrus (1877), an important work. His works were also translated into English by J. Wight Duff and Arnold M. Duff in 1934.
Ықпал
Жас Сенека өмірінің соңына дейін Публилий сияқты "афоризмдерге толы стильді" дамытуға ұмтылды. Ол Сирустың "Лүцилийге жолданған әдеби хаттарында" – сегізінші, "Философтың уединениесі туралы" және тоқсан төртінші, "Кеңестің құндылығы туралы" хаттарында келтіреді. Уильям Шекспирдің "Көп нәрседен аз қылық" пьесасының бесінші актісінің бірінші көрінісінде Дон Педро мақал ретінде былай дейді: "Егер ол оны қатты жек көрмесе, оны терең сүйер еді". У. Л. Раштон бұл сөздің Джон Лилидің "Эвфуес" еңбегінен алынғанын айтады. Егер Шекспир осыны Лилиден алмаса, онда олар екеуі де бұл сөзді Публилийден алған. Muddy Waters-тың 1950 жылғы "Rollin' Stone" әні Публилийдің мақал-мәтелінен алынған: "Дөңгелеткен тас мүк жинамайды" (Saxum volutum non obducitur musco). Бұл фраза "Musco lapis volutus haud obducitur" түрінде де, кейде "Musco lapis volutus haud obvolvitur" түрінде де кездеседі. Британдық рок-тобы The Rolling Stones өз кезегінде Muddy Waters-тың әнінің құрметіне аталған.
Seneca the Younger strived to develop a "sententious style" like Publilius throughout his life. He quotes Syrus in his Moral Epistles to Lucilius in the eighth moral letter, "On the Philosopher's Seclusion" and the ninety fourth, "On the Value of Advice". William Shakespeare in the first scene of the fifth act of Much Ado About Nothing, has Don Pedro proverbially say: "if she did not hate him deadly, she would love him dearly." W. L. Rushton argues that this is derived from John Lyly's Euphues. If Shakespeare had not taken this from Lyly, then he and Lyly both derived this expression from Publilius. The Muddy Waters song Rollin' Stone (1950) was named after a proverbial maxim of Publilius: "A rolling stone gathers no moss" (Saxum volutum non obducitur musco). The phrase also is given as "Musco lapis volutus haud obducitur" and in some cases as "Musco lapis volutus haud obvolvitur". The British rock band The Rolling Stones in turn was named after Muddy Waters' song.