Кіріспе

Ағылшын комедиялық актері және бишісі (өл. 1603)

Уильям Кемп (1560 – 1603), көбінесе Уилл Кемп деп аталатын, комикалық рөлдерге маманданған ағылшын актері және бишісі болды. Ол Уильям Шекспирдің алғашқы драмаларындағы түпкілікті актерлердің бірі ретінде әйгілі. Оның есімімен байланысты рөлдерге ұлы комик кейіпкер Фальстафф кіруі мүмкін, ал замандастары оны бұрынғы буынның ұлы клоуны Ричард Тарлтонның ізбасары деп есептеді. Кемптің жетістігі мен ықпалы соншалық болды, 1598 жылдың желтоқсанында ол Шекспир мен Ричард Бербиджбен бірге Лорд Чемберленнің адамы компаниясының бес акционерінің бірі болды. Бірақ, қысқа мерзім ішінде (компания мүшелері арасындағы дау-жанжалдан кейін) ол топтан бөлініп кетті. Ол өнерпаз ретінде танымал болғанымен және мансабын жалғастыруға ниеттенгенімен, шамамен 1603 жылы қарапайым халде, ешкімге белгісіз қайтыс болды.

Соңғы жылдар

1599 жылдың басында Чемберленнің ер адамдарынан кеткеннен кейін, Кемпе өнер жолын жалғастырды. 1600 жылдың ақпан және наурыз айларында ол кейін "Тоғыз күндік таңғажайып" деп аталатын шараны іске асырды, онда ол Лондоннан Норвичке дейін (шамамен 110 миль немесе 177 км қашықтық) морис биін биледі. Бұл сапар тоғыз күнге созылып, бірнеше аптаға жалғасты, көбінесе қуандырып жатқан көпшілік арасында өтті. Сол жылы ол оқиғаның рас екенін күмәнданушыларға дәлелдеу үшін оның сипаттамасын жариялады. Дегенмен, осы әйгілі тәжірибесінен кейінгі оның қызметі оның тегі сияқты түсініксіз. "Үш ағылшын бауырдың саяхаты" кітабынан алынған мәліметтерге сүйенсек, ол тағы бір еуропалық тур жасаған болуы мүмкін, тіпті Италияға дейін жеткен шығар, бірақ 1601 жылы ол Филипп Хенслоудан ақша қарыздап алып, Вустердің труппасына қосылды. Ол туралы соңғы анық мәлімет 1602 жылдың соңында Хенслоудың күнделігінде кездеседі. Приход тізімінде "Кемпе, адам" 1603 жылдың соңында Саутворктегі Сент-Сэвиорде қайтыс болғаны тіркелген. Бұл әзілкеш емес болуы мүмкін, бірақ бұл жазба оның тарихи деректерден жоғалып кеткенімен сәйкес келеді.

Орындау стилі

Өз уақытында Кемпе сахнадағы ойын-қалжымдарымен де, драмадағы актерлік шеберлігімен де танымал болды. Jig, commedia dell'arte-тің қарапайым туысы, жартылай импровизацияланған ән мен биден тұратын, беске дейін орындаушыны қамтитын өнер еді. Jig-терде көбінесе ұятсыз сюжеттер болғанмен, басты назар биге және физикалық комедияға аударылатын. Кемпенің екі jig-і ағылшын тілінде, тағы екеуі неміс тілінде сақталған. Jig-тердің мысалдарын Джон Даулендтің қолжазбалар жинағында (қазір Кембридж университетінің кітапханасында) көруге болады. 17 ғасырдағы танымал "Кемптің биі" Уилл Кемпеге арналған және Джон Плейфордтың 1651 жылғы "Ағылшын би шебері" атты алғашқы кітабында жарияланған. Бұл ән Ян Аккерман және Грифон сияқты заманауи орындаушылар тарапынан да орындалды. Актер ретінде Кемпе екі рөлмен есімдері байланысты: "Ешнәрсе туралы көп шу" пьесасындағы Догберри және "Ромео мен Джульеттадағы" Питер. (Соңғы пьесаның кварто нұсқасында, ал бұрынғы пьесаның кварто және Бірінші фолио нұсқаларында ол сөздердің басында және сахналық көрсетімдерде айтылады.) Осы деректерден Кемпенің рөлдерінің тізімі жасалды, бұл болжам болса да, мүмкін емес емес: "Махаббат еңбегінің жоғалуы" пьесасындағы Костард, "Жазғы түнгі түс" пьесасындағы Боттом, "Венеция саудагері" пьесасындағы Ланселот Гоббо және Бен Джонсонның "Әркім өзінің мінезімен" пьесасындағы Коб. Фалстаф – бұл көбірек күмәнді жағдай. Фалстаф елизаветалық драмалық клоунның кейбір белгілерін көрсетсе де, оның кейіпкері Кемпемен байланысты басқа рөлдерге қарағанда жоғары дәрежелі және күрделі.

Ежелгі көркем әдебиетте

Кемпе «Парнасстан оралу немесе Симонияның жазасы» пьесасында кейіпкер ретінде бейнеленеді, бұл пьеса оның өмірінде немесе оның қайтысынан кейін жазылған болуы мүмкін. Онда ол Шекспирдің университетте білім алған драматургтерден асып түскенін мақтайды.

Кино және теледидар

1978 жылғы телесериалда «Уилл Шекспир» сериалында Кемпе рөлін Дерек Ройл оқшаланған, маскүнем адам ретінде сомдайды. Ол труппадан қуылғаннан кейін, оның Эссекс көтерілісіне қатысқан деген күдік туғанда, оның орнына Роберт Армин келеді. Бірақ шындығында Армин – Кемпені жала жапқан және оның орнын басып алу үшін осылай істеген жексұр. 1998 жылғы Джон Мэдденнің «Шекспирге махаббат» фильмінде оны Патрик Барлоу ойнаса, 2005 жылғы «Ар-ұяттың жоқтығы» телефильмінде Джон Вос сомдайды. 2007 жылғы «Доктор Кто» сериалының «Шекспир кодексі» эпизодында Кемпе рөлін Дэвид Уэстхед ойнады. 2016 жылғы BBC комедиялық сериалы «Жаңадан келген қарғада» Кемпе рөлін Спенсер Джонс қазіргі заманғы комик Рикки Гервейстің пародиалық бейнесі ретінде бейнелейді. 2017 жылғы «Уилл» телесериалында оны Уильям Хьюстон сомдайды.

Сахна

1973 жылы Крис Харрис "Кемптің биі" атты бір актерлік әзіл-қалжыңдық қойылымын ұйымдастырып, Кемптің өмірі мен Тоғыз күндік ғажайыпты бейнеледі. Пьеса бүкіл әлем бойынша гастрольдік турнелерде болды, ал Ұлттық театр сахнасындағы қойылымы LWT телеарнасының Aquarius бағдарламасында көрсетілді. 2019 жылы Blue Fire Theatre Company өндірісті өз мойнына алып, Стив Тейлор Кемп рөлін ойнайтын гастрольдерді жалғастыруда. Кемпе – Дан Роентштің "Уилл Кемп" пьесасының басты кейіпкері. Уильям Гибсон 1968 жылы "Ойыншылардың зарлы айғайы" пьесасында Кемпені көңілді жағдайы ауысып тұратын трагедиялық актер ретінде бейнелейді, бұл Кемптің нақты өнер көрсету стилінен едәуір алшақтық. 2008 жылы комедиялық актер Тим Фитцхигхэм Моррис биін Лондоннан Норвичке дейін орындап, Кемптің Тоғыз күндік ғажайыпын қайта жаңғыртты, бұл оның "Бардтың ақымағы" пьесасының негізі болды, ол Эдинбург Фриндж фестивалінде қойылды. 2021 жылы Tortive Theatre Эдинбург Фриндж фестивалінде Т. Г. Хофман жазған Уильям Кемптің өмірі мен өлімі туралы жаңа бір актерлік пьесасын ұсынды. "Шекспирдің Ақымағы" спектаклінде Робин Литам Кемп рөлін сомдады, ал режиссерлікті Бен Хамфри жүзеге асырды. Шоу 2022 жылы Ұлыбритания бойынша гастрольдік турнеде болды.

Концерттер

2020–2021 жылдарғы COVID-19 карантині кезінде Hexachordia музыкалық триосы Шекспир комедиялық актерінің өмірінен сыр шертетін және онлайн көруге болатын "KEMP’S JIG" атты 55 минуттық "Доку-концерт" жасады.