Кіріспе
Дуглас Адамстың 1982 жылғы "Өмір, Ғалам және бәрі" романы – британ жазушысы Дуглас Адамстың "Галактикаға саяхатшының жол көрсеткіші" атты алты томдық ғылыми-фантастикалық "бес кітаптан тұратын трилогиясының" үшінші кітабы. Атауы "Өмір, Ғалам және барлық нәрсеге жауап" деген сұраққа сілтеме жасайды. Алғашқыда Адамс бұл әңгімені "Doctor Who және Крикитмен" деп аталатын Том Бейкердің "Doctor Who" телесериалы үшін алты бөлімдік оқиға ретінде ұсынған, бірақ BBC оны қабылдамады. Кейіннен ол "Галактикаға саяхатшы" телесериалының екінші маусымының сюжеттік желісі ретінде қарастырылды, бірақ ол ешқашан іске аспады. 2003 жылы Дирк Маггстың жетекшілігімен "Өмір, Ғалам және бәрі" романының радиолық бейімделуі жазылды. Адамс өзінің ұсынысы бойынша эпизодқа қатысты; өндіріс басталғанға дейін қайтыс болғандықтан, бұл оның кейіпкерінің диалогын 1990 жылдары жарық көрген Адамстың оқыған романының аудиокітабынан алған үлгілер арқылы іске асырылды. Радиолық бейімделу 2004 жылдың қыркүйегінде BBC Radio 4 арнасында тұңғыш рет эфирге шықты.
Life, the Universe and Everything (1982, ) is the third book in the six volume Hitchhiker's Guide to the Galaxy science fiction "trilogy of five books" by British writer Douglas Adams. The title refers to the Answer to Life, the Universe, and Everything. The story was originally outlined by Adams as Doctor Who and the Krikkitmen to be a Tom Baker Doctor Who television six part story, but was rejected by the BBC. It was later considered as a plotline for the second series of the Hitchhiker's TV series, which was never commissioned. A radio adaptation of Life, the Universe and Everything was recorded in 2003 under the guidance of Dirk Maggs, starring the surviving members of the cast of the original Hitchhiker's radio series. Adams himself, at his own suggestion, makes a cameo appearance; due to his death before production began on the series, this was achieved by sampling his character's dialogue from an audio book of the novel read by Adams that was published in the 1990s. The radio adaptation debuted on BBC Radio 4 in September 2004.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Тарихи Жерде "Ғарыштың соңындағы қонақүй" оқиғасынан кейін Артур Дентті ескі досы Форд Префект кездестіреді, ол оны анахроникалық диванмен бейнеленген кеңістік-уақыт ағынына сүйреп алады. Олар Вогон Жерді жоймас бұрын Лордтың крикет алаңына жетеді. Келгеннен кейін көп ұзамай, роботтар тобы алаңның ортасына ғарыш кемесімен қонды, жиналған көпшілікке шабуыл жасап, кетіп бара жатып Күлді ұрлап алады. Тағы бір ғарыш кемесі, "Жұлдызды кеме" Бистромат келеді, оны Слартибартфаст басқарады, ол ұрлықты тоқтату үшін кеш болғанын біліп, Артур мен Фордтың көмегін сұрайды. Келесі бағытына қарай сапар шегіп бара жатқанда Слартибартфаст роботтардың Уиккит қақпасының барлық бөліктерін жинап алуына кедергі келтіруге тырысатынын түсіндіреді. Көп бұрын, Крикит планетасының бейбіт халқы, Күн жүйесін қоршап тұрған шаң бұлтынан Ғайынаттың қалған бөлігін білмей, өз планетасында ғарыш кемесінің қирандыларын тауып таңғалады. Кемені кері инженериялау арқылы олар шаң бұлтынан ары қарай зерттеу жүргізіп, Ғайынаттың қалған бөлігін көреді, дереу оны ұнатпай, оны жою керек деп шешеді. Олар Крикит соғыстары деп аталатын қатал шабуылда Ғайынаттың қалған бөлігін шабуылдау үшін кемелер мен роботтар флотын құрды, бірақ ақырында жеңілді. Крикит халқы Ғайынаттың қалған бөлігімен қанағаттанбайтынын түсінген соң, планетаны Баяу уақыт қабына кіргізуге шешім қабылданды, ол Ғайынат аяқталғаннан кейін ғана ашылады, сондықтан планета жалғыз өмір сүре алады. Қабын ашу үшін крикет спортында қолданылатын викет пішініне ұқсас Уиккит қақпасы қажет. Алайда, Крикиттен роботтар жасағын тасымалдайтын бір кеме тыйымнан құтылып қалды, ал бұл роботтар қақпаның бөліктерін іздеуге кірісті, олар кеңістікте және уақытта тарағаннан кейін. Слартибартфаст, Артур және Форд көптеген ұрпақтарға созылған әуедегі кештікке көшуде, онда тағы бір қақпа компоненті - күміс доғары табылады, бірақ Артур өзін басқалардан бөлініп, Аградж деп аталатын тұлға жасаған Жекастық соборға түседі. Аградж өзінің әр түрлі формада сансыз рет қайта туылғанын, тек әр өмірде Артур оны өлтіргенін айтады; ол енді Артурды өш алу үшін өлтіруді жоспарлап отыр. Алайда, Аградж Артурдың әлі де Ставромула Бета деп аталатын жерде өлімге ұшырамайтынын білгеннен кейін, Артурды өзінің салыстырмалы уақыт сызығынан тым ерте тартып алғанын және оны қазір өлтіру парадокс тудыратындығын түсінеді, бірақ Артурды өлтіруге тырысады. Аградж өзінің ақылсыздығымен соборды құлатып тастайды. Артур құтылуға жетеді, себебі ол бірнеше жыл бұрын грек әуежайында жоғалтқан сөмкесін көріп, жерге құлап, ұша алмай қалады. Артур қапшықты жинап алғаннан кейін, қапысынан ұшқыштық топқа тап болады және достарына қосылады. Олар Триллианды табады, бірақ роботтардың күміс доғары ұрлауын тоқтатуға тым кеш болады. Артур, Форд, Триллиан және Слартибарт жылдам Бистроматқа оралып, Уиккит қақпасын іске қосқан роботтарды тоқтатуға тырысады. Осы уақытта Крикит роботтары соңғы екі бөлікті ұрлайды, ол - "Алтын Жүрек" ғарыш кемесінен шексіз ықтималдық қозғалтқышының өзегі және параноикалық Андроид Марвин қолданған аяқ тірегі. Олар Марвин мен Зафод Библброксті тұтқындайды. Бистромат роботтарды қақпаны ашудан тоқтату үшін тым кеш келеді, сондықтан оның тұрғындары Крикит халқымен келіссөз жүргізуге тырысу үшін планетаға көтеріледі. Олар таңғаларлықтай, адамдар соғысты жалғастыруға ешқандай ниет танытпаған сияқты, сондықтан планета орбитасында робот пен ғарыш кемесі орналасқан жерге бағытталады. Зафод пен Марвиннің көмегімен топ ғимаратқа кіре алады. Триллиан Крикиттерді манипуляциялаған деп санайды, Крикиттің халқы бір мезгілде ең соңғы қаруын - ғаламдағы барлық жұлдыздарды жоя алатын бомбаны жасайтын ақылды да, сонымен бірге бұл қарудың оларды да жоятынын түсінбейтін ақымақ та бола алмайды деп ойлайды. Кейіпкерлер соғыстың артында тұрған шын күштің суперкомпьютер Хактар екенін біледі. Бұрын соғысқа қатысқан түрлерге қызмет ету үшін салынған Хактар ғаламдағы әрбір күннің ядросын түйме басу арқылы біріктіретін және ғаламның соңына әкелетін суперновалық бомба жасауды тапсырды. Хактар әдейі қарудың жалған нұсқасын жасады, содан кейін оның жаратушылары оны шаңға айналдырды, ол осылайша Крикиттің айналасындағы шаң бұлтына айналды. Алайда, Хактар әлі де жұмыс істей алды, бірақ әлдеқайда әлсіз деңгейде. Трилиан мен Артур Хактармен өзі түсіндіретін виртуалды кеңістікте сөйлейді. Хактар Крикитке құлаған ғарыш кемесін жасап, олардың ксенофобиясын тудыру және соғысқа шығуға ынталандыру үшін көп ғасырлар жұмсағанын, сондай-ақ олардың ойларын әсер етуге тырысқанын айтады. Алайда, Баяу уақыт қабы қолданылғанда, оның халыққа бақылауы әлсіреді. Оның жұмыс істеуге күресіп жатқанда, Хактар Трилиан мен Артурға оның іс-әрекеттері үшін кешірім сұрайды, содан кейін олар кемелеріне қайтады. Соғыс аяқталғаннан кейін, топ "Алтын Жүрек" өзегі мен Күлді, роботтар жойған Уиккит қақпасының жалғыз екі бөлігін жинап алады және Зафод пен Марвинды "Алтын Жүрекке" қайтарады. Лордтың крикет алаңына роботтардың шабуылынан кейін бірнеше минут өткен соң, Артур Күлді қайтаруға тырысады, бірақ кенеттен сөмкесіндегі крикет добымен викетке бір соққы жасауға шабыланады. Алайда, Артур жүгіріп келе жатып, добы Хактар жасап, сөмкесіне салғанын, ал бұл бомбаның жұмыс істейтін нұсқасы екенін, ал викетті қорғаушы Крикит роботының бірі, лақтырылғанда бомбаны жаруға дайын екенін түсінеді. Артур аяғына тұрып, жерге құлап, ұшып кетеді, бұл оған бомбаны қауіпсіз лақтыруға және роботтың өз соққысымен басын кесуге мүмкіндік береді. Соңынан, топ Артурды "тыныш және көркем планетаға" апарады, сол кезде олар жартылай ақылдан безген журналистке кездеседі. Бір кезде ол сот ісін баяндап жатқан, онда Прақ атты куәгерге қателікпен шындықты айтуға мәжбүр ететін дәрінің үлкен дозасы берілді. Прақ барлық шындықты айта бастады, бұл іске қатысушыларды қорқытып, оларды сот залынан шығып, онымен бірге жабылуға мәжбүр етті. Топ оны әлі де сонда табады, барлық нәрсе туралы соңғы сұрақтарды білуді үміттенеді. Алайда, Прақ барлық шындықты айтқанын, бірақ оны ұмытып, ешқандай жазба қалдырмағанын біліп көңілі қалады. Ол бере алатын жалғыз ақпарат - соңғы сұрақ пен оның жауабын бір ғаламда білуге болмайды. Содан кейін ол Артурға Құдайдың оның жаратылысына соңғы хабарламасы қайда жасырылғанын айтуға тырысады, бірақ Артур оның орнын жадта сақтамас бұрын көз жұмады. Артур ақырында Крикитке қоныстанды, онда ол ұшу шеберлігін арттырады және құстардың тілін үйренеді. Оның келбетіне мәңгілік өмір сүретін шетелдік келгенде, ол әлемдегі әрбір тірі жандаманы қорлауды мақсат еткен, бірақ ол Артурды тарихи Жерде бұрын қорлағанын еске алады.
Шығу тегі
Криккиттің жаратылуы Doctor Who және Krikkitmen фильмінен бастау алады, бұл Doctor Who сериалының сценарийлік нұсқасы еді. Сценарий дамытылмай, кейіннен тоқтатылды. Doctor Who және Krikkitmen элементтері "Өмір, Әлем және Барлығы" кітабына енгізілді. Адамстың ресми өмірбаянын жазған Ник Уэббтің сөзіне қарағанда, ол "Дугластың криккитмендерге деген көзқарасы, ғылымның біз өмір суретін ғалам туралы айта алатын нәрселерін білуден түбегейлі бас тартатын адамдарға деген көзқарасына ұқсас болар" деді.
Криккет спорт түріне сілтемелер
Әңгімедегі бірнеше есімдер мен заттар крикет спортымен байланысты терминдерге сілтеме жасайды немесе олардың негізінде ойын жасалған (каламбур), нәтижесінде спорт әжуалай түрде ғарыштық көнелікке және маңызға ие болып бейнеленеді. Бұларға спорттың өзінің аты ("Криккит"), үш тірегі мен екі құбыршасы бар викет, доп және "Пепел" (Ashes) кіреді.
Цензура
Бұл кітап Галактика автостопшысы нұсқаулығы сериясының АҚШ басылымында цензураланған жалғыз кітабы. "Ассхол" сөзі "тізе шақырғыш" сөзімен, ал "шиt" сөзі "свут" сөзімен ауыстырылған. Цензураның бір мысалы 21-тарауда келтірілген, онда Ұлыбритания басылымында "Рори" сыйлығы "Ең артық "Қақпақ" сөзін пайдаланғаны үшін" беріледі. АҚШ басылымында бұл "Бельгия" деп өзгертілді және сыртқы сөздерді пайдалану туралы толыққанды әңгіме қосылды (осылайша Адамс цензураның өзінен әжуалауға мүмкіндік алды); ал түпнұсқа радио сериясының мәтіні "Бельгияны" галактикадағы ең ұятты сөз ретінде сипаттаған.
Аудиокітаптар
Романның үш аудиокітап жазбасы бар. Біріншісі 1984 жылы Стивен Мур жазған қысқартылған нұсқасы болды, ол радиосериалда, винилдік адаптацияларда және телесериалда Марвин Параноидты Андроидтың даусын сомдады. 1990 жылы Адамс өзі толық нұсқасын жазды, кейіннен ол АҚШ-та New Millennium Audio компаниясымен қайта шығарылды және Ұлыбританияда BBC Audiobooks арқылы қолжетімді болды. 2006 жылы 2005 жылғы фильмде Артур Дент рөлін ойнаған актер Мартин Фриман аудиокітаптың жаңа толық нұсқасын жазды. Стивен Мур және Дуглас Адамс мәтіннің цензураланбаған британдық нұсқасын пайдаланды, ал Фриман оқыған кітаптың цензураланған және цензураланбаған нұсқаларының екеуі де, олар қай жерден сатып алынғанына байланысты қолжетімді.