Уильям Гэддис: Американдық постмодернист жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Америкалық романист (1922–1998)

Уильям Томас Гаддис-кіші (29 желтоқсан 1922 – 16 желтоқсан 1998) – американдық романист. Оның бес романының біріншісі және ең ұзыны – «Танымдар» романы 1923 жылдан 2005 жылға дейін TIME журналының 100 ең жақсы романының қатарына енді, ал «J R» және «A Frolic of His Own» атты екі романы жыл сайынғы АҚШ Ұлттық кітап сыйлығына ие болды. Оның эсселер жинағы авторы қайтыс болғаннан кейін «Екінші орынға талас» (2002) деген атпен жарық көрді. Уильям Гаддис хаттары 2013 жылдың ақпан айында Dalkey Archive Press баспасында жарық көрді. Макартур стипендиаты Гаддис – американдық постмодернизмнің алғашқы және ең маңызды жазушыларының бірі саналады.

Өмір және мансап

Гаддис Нью-Йорк қаласында Уильям Томас Гаддис пен Эдит (Чарльз) Гаддистің ұлы ретінде дүниеге келді, Уильям Томас Гаддис "Уолл-стритте және саясатта" жұмыс істеген, ал Эдит (Чарльз) Гаддис Нью-Йорк Бу корпорациясының президентінің хатшысынан бас сатып алу агенті ретінде атқарушы лауазымға дейін өсті. Үш жасында ата-анасы ажырасып, Гаддисті анасы Лонг-Айлендтегі Массапекуада тәрбиеледі. 5 жасында ол Коннектикут штатының Берлин қаласындағы Меррикорт мектеп-интернатына жіберілді. Ол сегізінші сыныпқа дейін жеке мектепте оқыды, содан кейін 1941 жылы Фармингдейл орта мектебінде диплом алу үшін Лонг-Айлендке оралды. 1941 жылы Гарвардқа түсті, онда The Harvard Lampoon мүшесі болды (кейін президент болып сайланды), бірақ 1944 жылы полициямен туындаған жанжалға байланысты оқудан шығарылды. Ол 1945 жылдың ақпан айының соңынан 1946 жылдың сәуір айының соңына дейін The New Yorker журналында фактчекер болып жұмыс істеді, содан кейін бес жыл Мексика, Орталық Америка, Испания, Франция, Англия және Солтүстік Африкада саяхаттап, 1951 жылы АҚШ-қа оралды. Оның алғашқы романы "Танулар" 1955 жылы жарық көрді. Ұзақ, күрделі және көп мағыналы туынды, ол өз оқырмандарынан жауап күтті. Газет сыншылары оны тым зияткерлік, әрік-қарлық және жағымсыз деп санады (кітапты Джек Грин сыншыларды сынаған бірнеше мақалалар сериясымен қорғады; бұл серия кейін "Жаратқыштарды өртеу!" деген атпен жинақталды). Содан кейін Гаддис өзін және отбасын асырау үшін қоғамдық қатынастармен және деректі фильмдер жасаумен айналысты. Осы қызметте ол Pfizer, Eastman Kodak, IBM және АҚШ Армиясы үшін жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол Ұлттық өнер және әдебиет институтының грантын, Рокфеллер грантын және Ұлттық өнер қорынан екі грант алды, олардың барлығы оған екінші романын жазуға көмектесті. 1975 жылы ол "J R" романын жариялады, ол көбінесе авторсыз диалогтардан тұрады. Оның аттас кейіпкері, 11 жасар бала, қор нарығы туралы сыныптық саяхаттан алған білімдері арқасында өзінің қаржы империясын құрады. Сыншылар оны бағалап, кітап "Көркем әдебиет" саласындағы Ұлттық сыйлықты жеңіп алды. "Тісқарыш готикасы" (1985) Гаддистің сарказмды көзқарасының қысқа және түсінікті суретін ұсынды. "Танулар" романындағы мизантропияға қарсы күреске (немесе "J R" романындағы оған еріксіз мойынбұруға) қарағанда, "Тісқарыш готикасы" оған толыққанды берілді. Бұл кітаптағы сот процестері тақырыбы "A Frolic of His Own" (1994) романында басты тақырыпқа және сюжеттік құралға айналды, ол оған екінші Ұлттық кітап сыйлығын әкелді және Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығының финалисі атанды. Гаддис 1998 жылдың 16 желтоқсанында Нью-Йорктің Ист-Хэмптон қаласындағы үйінде простата рагынан қайтыс болды. Олардың екі баласы болды: Сара (1955 жылдың қыркүйегінде дүниеге келген) – ол әкесімен арақатынасынан шабыттанған "Жұту қиын" (1991) романын жазды, және Мэттью (1958 жылдың қаңтарында дүниеге келген). Олардың некесі 1965 жылы ажырасып кетті. 1968 жылы Гаддис журналист және кейін антиквариат сатушы болған Джудит Томпсонға (1940–2022) үйленді. 1978 жылы олар ажырасып, келесі жылы ол 1953 жылы танысқан Мюриэл Мерфи Оксенбергпен (1926–2008) қайта қосылды. Олар "A Frolic of His Own" романы жарық көргенге дейін (1994) бірге өмір сүрді, ол оған арналған. Гаддис өмірінің соңына дейін жалғыз өмір сүрді.

Gaddis was born in New York City to William Thomas Gaddis, who worked "on Wall Street and in politics", and Edith (Charles) Gaddis, who worked her way up from being secretary to the president of the New York Steam Corporation to an executive position as its chief purchasing agent. When he was three, his parents separated and Gaddis was subsequently raised by his mother in Massapequa, Long Island. At age 5 he was sent to Merricourt Boarding School in Berlin, Connecticut. He continued in private school until the eighth grade, after which he returned to Long Island to receive his diploma at Farmingdale High School in 1941. He entered Harvard in 1941 where he was a member of The Harvard Lampoon (where he eventually served as president), but was asked to leave in 1944 due to an altercation with police. He worked as a fact checker for The New Yorker for little over a year (late February 1945 until late April 1946), then spent five years traveling in Mexico, Central America, Spain, France, England, and North Africa, returning to the United States in 1951. His first novel, The Recognitions, appeared in 1955. A lengthy, complex, and allusive work, it had to wait to find its audience. Newspaper reviewers considered it overly intellectual, overwritten, and disgusting (the book was defended by Jack Green in a series of broadsheets blasting the critics; the series was collected later under the title Fire the Bastards!). Gaddis then turned to public relations work and the making of documentary films to support himself and his family. In this role he worked for Pfizer, Eastman Kodak, IBM, and the United States Army, among others. He also received a National Institute of Arts and Letters grant, a Rockefeller grant, and two National Endowment for the Arts grants, all of which helped him write his second novel. In 1975 he published J R, told almost entirely in unattributed dialogue. Its eponymous protagonist, an 11 year old, learns enough about the stock market from a class field trip to build a financial empire of his own. Critical opinion had caught up with him, and the book won the National Book Award for Fiction. Carpenter's Gothic (1985) offered a shorter and more accessible picture of Gaddis's sardonic worldview. Instead of struggling against misanthropy (as in The Recognitions) or reluctantly giving ground to it (as in J R), Carpenter's Gothic wallows in it. The continual litigation that was a theme in that book becomes the central theme and plot device in A Frolic of His Own (1994)—which earned him his second National Book Award and was a finalist for the National Book Critics Circle Award for Fiction. Gaddis died at home in East Hampton, New York, of prostate cancer on December 16, 1998, They had two children: Sarah (b. September 1955)—who wrote a novel, Swallow Hard (1991), inspired by her relationship with her father—and Matthew (b. January 1958). Their marriage ended in divorce in 1965. In 1968 Gaddis married Judith Thompson (1940–2022), a journalist and later an antiques dealer. They separated in 1978, and the following year he reunited with Muriel Murphy Oxenberg (1926–2008), whom he had first met in 1953. They lived together until around the time when A Frolic of His Own was published (1994), which is dedicated to her. Gaddis lived alone for the remainder of his life.

Мұрасы мен ықпалы

Постмодерн көркем әдебиетінің жанкүйерлері арасында Гаддис соғыстан кейінгі американдық романдардың ең ұлы жазушыларының бірі ретінде танылады. Оның туындыларын ерте бағалап, құндылығын таныған сыншы – Стивен Мур: ол 1982 жылы Уильям Гаддистің «Танымдар» романына оқырман нұсқаулығын, ал 1989 жылы Твэйн сериясында Гаддис туралы монография жариялады. Гаддистің ықпалы зор (бірақ көбінесе жасырын): мысалы, Дон ДеЛилло және Томас Пиншон сияқты постмодерн авторлары Гаддистің ықпалында болғандай көрінеді (ішінде, «V» романы жарықтанғаннан кейін Пиншонның стильдес болуы және екеуі туралы мәліметтің аздығынан Гаддис үшін псевдоним болғаны туралы болжамдар айтылды; Ванда Тинаскидің хаттарында Гаддис, Пиншон және Джек Гриннің бір адам екені туралы мәлімдемелер бар), Францен былай деді: «Танымдар» жарықтанғаннан кейінгі төрт онжылдықта Гаддистің туындылары көбірек ашуланып, күйбеңдеп кетті. Бұл – әдеби постмодернизмнің ерекше парадоксы: ең азулы емес туындысы бірінші болып жазылған жазушы». Гаддис негізінде жасалған көркем әдебиет кейіпкерлерінің қатарында Чандлер Броссардың 1952 жылғы «Қараңғыда жүретіндер» романындағы Гарри Лис, Джек Керуактың 1958 жылғы «Жер астындағылар» автобиографиялық повесіндегі Гарольд Сэнд және, мүмкін, Дон ДеЛиллоның 1991 жылғы «Мао II» романындағы Билл Грей бар. (ДеЛилло Гаддистің досы болған.) Курт Венцельдің «Әдеби өмір: роман» (2001) және Стивен Диксонның «Мен: роман» (2002) романдарының Ричард Уайтхерст және Джошуа Гел кейіпкерлері де Гаддис негізінде жасалған болуы мүмкін. Гаддис әсер еткен авторларға Джонатан Франзен («Түзетулер»), Дэвид Марксон («Трампқа ескерткіш»), Джозеф МакЭлрой («Контрабандист Библиясы») және Стэнли Элкин («Сиқырлы патшалық») жатады. Оның өмірі мен туындыларына арналған жан-жақты веб-сайт құрылған, ол кем дегенде бір академиялық журналда жаңа медиа ресурстарын пайдаланудың үлгісі ретінде аталып көрсетілді. Гаддистің қолжазбалары Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінде сақталады. Оның өмірі мен шығармаларына арналған алғашқы толыққанды биографиясы – Джозеф Таббидің «Біреу өспеді, бірақ бизнес өсті: Уильям Гаддистің өмірі мен туындылары туралы» кітабы 2015 жылдың мамырында Солтүстік-Батыс университетінің баспасында жарық көрді. Оның туындылары француз, неміс, испан, итальян, поляк, португал, швед, қытай, түрік және украин тілдеріне аударылған.

Among fans of post modern fiction, Gaddis is often acknowledged as being one of the greatest of American post war novelists. A critic who early on appreciated his work and recognized its value is Steven Moore: in 1982 he published A Reader's Guide to William Gaddis's "The Recognitions" and in 1989 a monograph on Gaddis in the Twayne series. Gaddis's influence is vast (although frequently subterranean): for example, postmodern authors such as Don DeLillo and Thomas Pynchon seem to have been influenced by Gaddis (indeed, upon publication of V., Pynchon was actually speculated to have been a pen name for Gaddis due to the similarity of styles and the dearth of information about the two authors; the Wanda Tinasky letters also claimed that Gaddis, Pynchon, and Jack Green were the same person), Franzen continued: "In the four decades following the publication of The Recognitions, Gaddis's work grew angrier and angrier. It's a signature paradox of literary postmodernism: the writer whose least angry work was written first." Characters in fiction based on Gaddis include Harry Lees in Chandler Brossard's 1952 novel Who Walk in Darkness, Harold Sand in Jack Kerouac's autobiographical 1958 novella The Subterraneans and possibly Bill Gray in Don DeLillo's 1991 novel Mao II. (DeLillo was a friend of Gaddis.) The characters Richard Whitehurst in Kurt Wenzel's Lit Life: A Novel (2001) and Joshua Gel in Stephen Dixon's I: A Novel (2002) likely are based on Gaddis. Authors influenced by Gaddis include Jonathan Franzen (The Corrections), David Markson (Epitaph for a Tramp), Joseph McElroy (A Smuggler's Bible) and Stanley Elkin (The Magic Kingdom). His life and work are the subject of a comprehensive website, The Gaddis Annotations, which has been noted in at least one academic journal as a superior example of scholarship using new media resources. Gaddis's papers are collected at Washington University in St. Louis. The first book length biography, Joseph Tabbi's Nobody Grew but the Business: On the Life and Work of William Gaddis, was published by Northwestern University Press in May 2015. His works have been translated into a number of foreign languages, including French, German, Spanish, Italian, Polish, Portuguese, Swedish, Chinese, Turkish, and Ukrainian.