Кіріспе

19-20 ғасырдағы француз мемлекет қайраткері (1835–1921)

Эмиль Жюстин Луи Комб (emil kɔ̃b; 6 қыркүйек 1835 – 25 мамыр 1921) – француз саясаткері және масон, 1902 жылдың маусымынан 1905 жылдың қаңтарына дейін Солшылдар блогының (французша: Bloc des gauches) кабинетіне жетекшілік еткен.

Мансап

Эмиль Комб 1835 жылғы 6 қыркүйекте Тарн департаментінің Рокукурбе қаласында, киім тігуші Жан Комб пен Мари Роза Баннесборнның отбасында алтыншы бала болып дүниеге келді. Алдымен ол мектеп мұғалімінен, сосын өнегесі болған және туысы, дін қызметкері Жан Гоберден латын тілін үйренді. Эмиль Комбтың өмірбаяын жазған Габриэль Мерль Жан Гоберді былай сипаттайды: «Ол дін қызметкерінің және білімді адамның беделі мен құрметіне ие. Оған бағынады. Егер ол құрбандық талап етсе, өзі де оны өтейді. Жақын туыстарының бірін дін қызметкері болуға мәжбүрлеуі таң қалдырады. 1840 жылы Филипп, 1847 жылы Эмильмен әрекеттері сәтсіз аяқталды, ал 1860 жылы Анримен соңғы тырысысы да нәтижесіз болды». Латын тілін білуінің арқасында он екі жасар Эмиль Комб Кастрдегі кіші семинарияның төртінші курсына қабылданды. Оның крест әкесі оның оқуына қаржылай көмек көрсетті – алдымен семинарияда, содан кейін болашақ дін қызметкерлерінің Сорбоннада оқуына дайындалатын École des Carmes діни мектебінде, және соңында Эмиль Комб соту киімін киіп, шаш шалтыратылған Альбидің Үлкен семинариясында. Алайда, оның дінге шақырылуы шындыққа жанаспайды деп есептелді, және алғашқы тыраныстарына қарамастан, дін қызметкеріне тағайындалмас бұрын ол бұл ойдан бас тартты. Оның дінге қарсы көзқарастары кейіннен оны масондыққа итермеледі. Өмірінің соңына дейін ол спиритизммен де айналысты. Кейіннен ол әдебиет докторы ғылымын бітіріп (1860), диплом алды. Содан кейін медицинаны оқып, 1867 жылы бітіріп, Шаренте-Инфериордегі Понс қаласында жеке практика ашты. 1881 жылы ол Сентес қаласынан саяси кандидат ретінде түсті, бірақ жеңіліске ұшырады. 1885 жылы ол Шаренте-Инфериор департаментінің сенатына сайланды. Ол Демократиялық солшыл фракциясында отырды және 1893 және 1894 жылдары вице-президент болып сайланды. Білім беру мәселелері бойынша дайындаған баяндамалары оған назар аударды, және 1895 жылғы 3 қарашада Леон Виктор Огюст Буржуа кабинетіне мемлекеттік білім министрі болып кірді, ал сәуірдің 21 күні әріптестерімен бірге қызметтен кетті.

Премьер-министр

Ол Вальдек Руссо министрлігін белсенді қолдады, ал 1902 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол өзі кабинет құрумен айналысты. Осы ретте ол Ішкі істер министрі болды, ал үкіметтің басты күші дін бастыларына қарсы бағытталды. Солшыл партиялар осы мәселеде «Республикалық блокта» бірігіп, Комбсты 1901 жылғы діни бірлестіктер туралы заңды қолдануда қолдады және қауымдар туралы жаңа заң жобасын (1904) қабылдады. Оның басшылығымен Франция шіркеу мен мемлекетті бөлуге қатысты алғашқы нақты қадамдар жасады. Комбсқа барлық консервативті партиялар қарсылық көрсетті, олар шіркеу мектептерінің жаппай жабылуын дінді қуғындау деп есептеді. Комбс сол жақтағы дін бастыларына қарсы коалицияны жетектеді, қарсылығын негізінен католиктердің «Action libérale populaire» (ALP) партиясы ұйымдастырды. ALP-нің халық арасындағы қолдауы күшті, қаржысы жақсы және газеттер желісі дамыған болды, бірақ Депутаттар палатасында өкілдері аз болды. Оның заңды қатал түрде орындауын жақсы көретін адамдар оны «кішкентай әке» деп лақап қойды. Соңында, Радикалдық және Социалистік топтардың бас тартуы оны 1905 жылдың 17 қаңтарында, Палатада қарсы дауыс бермегеніне қарамастан, отставкаға кетуге мәжбүр етті. Оның саясаты одан әрі жалғасты, және шіркеу мен мемлекетті бөлу туралы заң қабылданғанда, Радикалдық партиялардың басшылары оны осы қозғалыстың нағыз бастамашысы деп ашық мойындаған маңызды банкет ұйымдастырды.

Кейінгі өмірі

Оның өміріндегі соңғы үлкен саяси әрекеті – шіркеу мен мемлекеттің бөлінуіне қолдау көрсету болды. Комбс әлі де радикалдарға зор ықпал ете білсе де, 1905 жылы премьер-министрліктен кеткеннен кейін саясатқа көп қатыспады. 1915 жылдың қазан айында ол Аристид Бриан үкіметіне бес ақсақалдың бірі ретінде кірді, бірақ ешқандай ведомствосы болған жоқ. Джеффри Курцтың сөзіне сәйкес, Эмиль Комбстың басқару жылдары Үшінші Республика дәуірінде "теңдесі жоқ" әлеуметтік реформалар кезеңі болды, оған шахтерлер үшін сегіз сағаттық жұмыс күні, көптеген жұмысшылар үшін он сағаттық жұмыс күні, міндетті әскери қызмет мерзімі 3 жылдан 2 жылға дейін қысқартылды, белгілі бір орта таптың әскери қызметтен босатылуы тоқтатылды, сондай-ақ созылмалы аурулармен ауырғандарға, мүгедектерге және қарттарға шағын мемлекеттік жәрдем көрсетілді. 1903 жылы қауіпсіздік талаптары дүкендер мен кеңселерге де таратылды. Сонымен қатар, 1904 жылғы заң "үйленген және жалғыз аналар арасында кемсітушілік айырмашылықтарды ескермей, жалғыз аналардың балаларына көмек көрсетуді алғаш рет енгізді, осылайша оларды тастаудың алдын алуға бағытталды". Комбс 1921 жылдың 25 мамырында Шаренте-Маритимде (Понс қаласында) қайтыс болды.