Наполеон соғыстарын аяқтаған Париж шарты

Кіріспе

Наполеон соғыстарын аяқтау шарты

1815 жылғы Париж шарты, сондай-ақ Екінші Париж шарты деп те аталады, 1815 жылдың 20 қарашасында Наполеон Бонапарттың жеңілісінен және екінші рет тақтан бас тартуынан кейін қол қойылды. Ақпан айында Наполеон Эльбадағы жер аударылысынан қашып, 20 наурызда Париже кірді және қайта орналасқан билігінің Жүз күнін бастады. Ватерлоо шайқасында жетінші коалициядан Франция жеңілгеннен кейін Наполеон 22 маусымда тағы да бас тартуға көндірілді. Наполеон Париже келген кезде елден қашқан король Людовик XVIII 8 шілдеде екінші рет таққа отырды. 1815 жылғы шартта өткен жылғы шартқа қарағанда ауыр шарттар көбірек болды. Франция 700 миллион франк көлемінде өтемақы төлеуге міндетті болды, ал оның шекаралары 1790 жылдың 1 қаңтарындағы шекаралармен шектелді. Франция көршілес коалициялық елдердің құрылысын жүргізуіне қажетті қосымша қорғаныс бекіністерінің құнын өтеу үшін қосымша ақша төлеуге тиіс болды. Шарт талаптарына сәйкес, Францияның бір бөлігі бес жылға дейін 150 000 сарбазға дейін оккупацияланатын болды, ал шығындарды Франция төлейтін еді. Дегенмен, Веллингтон герцогының басшылығымен жүргізілген коалициялық оккупация үш жылға ғана қажет деп танылды; шетелдік әскерлер 1818 жылы Франциядан шығарылды (Акс-ла-Шапель конгресі). Франция, Ұлыбритания, Австрия, Пруссия және Ресей арасындағы бейбітшілік шартынан басқа, Швейцарияның бейтараптығын растайтын төрт қосымша конвенция мен акт сол күні қол қойылды.

Түпкілікті шарт

1815 жылғы бейбіт келісімдер толығымен француз тілінде жасалды, ол заманауи дипломатияның лингва франкасы еді. Франция мен жетінші коалицияның төрт ірі державасы – Австрия, Ұлыбритания, Пруссия және Ресей арасында төрт келісім жасалды. Барлық төрт келісім бір күні (1815 жылғы 20 қарашада) қол қойылды, олардың сөздері бірдей болды және стильдес еді (мысалы, «Ұлыбритания мен Франция арасындағы түпкілікті келісім»). Франция енді бес жылдық төлемдермен 700 миллион франк өтемақы төлеуге және Францияның шығыс шекаралық аймақтарында, Англия жоғалауынан Швейцария шекарасына дейін, өзінің қаражаты есебінен 150 000 сарбаздан тұратын коалициялық әскерді ең көп дегенде бес жылға дейін ұстауға міндеттелді. Әскери оккупацияның қос мақсаты келісімге қосымша келісімде нақтыланды, онда Франция өтемақыны жабу үшін сатуға болатын облигациялар шығаратын болады: Франциядағы революцияның қайта жандануынан көрші мемлекеттерді қорғаумен қатар, келісімнің қаржылық тармақтарының орындалуына кепілдік берілді. Кейбір одақтастар, әсіресе Пруссия, бастапқыда Францияның шығыстағы маңызды аумақтарды беруін талап еткенімен, державалар арасындағы бәсекелестік және Бурбон әулетін қалпына келтіруге деген жалпы ниет бейбіт келісімді күткеннен гөрі жеңілдетілді. Келісімге Ұлыбританиядан лорд Кастлерег пен Веллингтон герцогы, ал Франциядан герцог де Ришелье қол қойды; Франциямен бірдей келісімдерге Австрия, Ресей және Пруссия қол қойды, бұл іс жүзінде Еуропаның алғашқы конфедерациясын құрды. Төрттік одақ 1815 жылғы 20 қарашада қол қойылған жеке келісімде қайта жаңартылды, бұл Еуропа дипломатиясында жаңа тұжырымдаманы енгізді – «Еуропадағы бейбітшілікті сақтау» мақсатындағы бейбіт уақыттағы конгресс, 1815 жылғы 9 маусымда аяқталған Вена конгресінің үлгісінде. Келісім қысқа. Бұдан басқа, «Наполеон Бонапарттың соңғы әрекеттерінен Франция мен Еуропаны қорғады», осылайша келісім Осман империясын есептемегенде, Еуропаның қоғамдық құқығының бір бөлігіне айналды және «Еуропадағы нақты және тұрақты күштер тепе-теңдігі жүйесіне негіз болатын қарым-қатынастарды» орнатты.

The 1815 peace treaties were drawn up entirely in French, the lingua franca of contemporary diplomacy. There were four treaties, between France and each of the four major Seventh Coalition powers: Austria, Great Britain, Prussia and Russia. All four treaties were signed on the same day (20 November 1815), had verbatim stipulations, and were styled the same way (for example the "Definitive Treaty between Great Britain and France"). France was now also ordered to pay 700 million francs in indemnities, in five yearly instalments, and to maintain at its own expense a Coalition army of occupation of 150,000 soldiers in the eastern border territories of France, from the English Channel to the border with Switzerland, for a maximum of five years. The twofold purpose of the military occupation was rendered self evident by the convention annexed to the treaty outlining the incremental terms by which France would issue negotiable bonds covering the indemnity: in addition to safeguarding the neighboring states from a revival of revolution in France, it guaranteed fulfilment of the treaty's financial clauses. Although some of the Allies, notably Prussia, initially demanded that France cede significant territory in the East, rivalry among the powers and the general desire to secure the Bourbon Restoration made the peace settlement less onerous than it might have been. The treaty was signed for Great Britain by Lord Castlereagh and the Duke of Wellington and by the duc de Richelieu for France; parallel treaties with France were signed by Austria, Russia, and Prussia, forming in effect the first confederation of Europe. The Quadruple Alliance was reinstated in a separate treaty also signed 20 November 1815, introducing a new concept in European diplomacy, the peacetime congress "for the maintenance of peace in Europe" on the pattern of the Congress of Vienna, which had concluded 9 June 1815. The treaty is brief. In addition to having "preserved France and Europe from the convulsions with which they were menaced by the late enterprise of Napoleon Bonaparte", whereby the treaty became a part of the public law by which Europe, with the exclusion of the Ottoman Empire, established "relations from which a system of real and permanent balance of power in Europe is to be derived".

Құл саудасына қатысты бап

Келісімге қосымша бап құлдық мәселесіне арналды. Ол 1815 жылғы 8 ақпандағы құл саудасын жою туралы державалар декларациясын (бұл Вена конгресінің қорытынды актісінің ACT, No. XV бөлігі де болды) қайта бекітті және келісім жасасқан тараптардың үкіметтері "уақытты өткізбей, дін мен табиғат заңдарымен қатты айыпталып, жек көрінішті сауданың толық және түпкілікті жоюы үшін ең тиімді шараларды табуға тиіс" деп қосты.

Әскери бағыт туралы конвенция

Әскери желі туралы келісім Түпкілікті келісімнің V бабына сәйкес 150 000 адамнан тұратын Коалиция әскерінің Франция шекарасын уақытша басып алуына қатысты барлық мәселелерді реттеді. Атап айтқанда, әскери желі Кале, Арденнің солтүстігі, Мез, Мозель, Төменгі Рейн және Жоғарғы Рейн департаменттерін Франция ішкі аймағынан бөліп тұратын шекара бойымен созылатын еді. Сондай-ақ, Коалиция да, француз әскерлері де (ерекше себептермен және өзара келісім бойынша) келесі аумақтар мен аудандарды басып алмауы туралы келісімге келді: бұл мәселе сол қаладан және Людовик XVIII-ден келген комиссарлар арасындағы жеке келісіммен реттелетін еді. Мәселе француз үкіметінің 1816 жылғы 27 қазанда қол қойылған арнайы келісім бойынша Бентхайм мен Штейнфурт графтарына қырық миллионнан астам франк төлеуге келіскен кезде шешілді. Осы талаптардың барлығы келісім ратификацияланғаннан кейін бір жыл ішінде ұсынылуы тиіс еді, әйтпесе олар күшін жояды (XVI бап), және оларды қарау үшін комитеттер тағайындалатын еді. XVII–XIX баптар талаптарды төлеуге және оларды Grand Livre-ге (жалпы кітапқа) жазуға қатысты. Осы келісім бойынша талаптардың көлемі өте үлкен болғандықтан, тараптар келісімге қол қойылған кезде қажетті сома туралы нақты түсінікке ие бола алмады. Төлемге кепілдік ретінде XX бап Grand Livre-ге 3 миллион 500 мың франк мөлшерінде капитал жазылуын және оның пайызын жарты жылда бір рет бірлескен комиссарлардың алуын қарастырды. Сондай-ақ, жылжымайтын мүлікті алып қою, тәркілеу немесе сату арқылы жоғалту үшін өтемақы берілді; және оның құнын мүмкіндігінше әділ түрде анықтау үшін арнайы ережелер белгіленді. Барлық түрдегі мүлік бойынша жинақталған берешектер туралы жеке есеп жүргізілуі керек еді, ал берешектер жылына төрт пайыз мөлшерінде есептелетін еді. Жоғарыда аталған себептер бойынша жоғалған жылжымалы мүлік үшін де оның құнына сәйкес жазулар арқылы төленуге тиіс еді, оған жылына үш пайыз мөлшерінде пайыз есептелетін еді. Алайда, бұл өтемақыдан соғыс заңдары мен тыйым салу жарлықтарына сәйкес тәркіленген кемелер, жүктер және басқа да жылжымалы мүлік алынып тасталды. Жоғарыда аталған немесе кез келген басқа сипаттамадағы барлық талаптар төртінші конвенцияға қол қойылған күннен бастап үш ай ішінде (1815 жылғы 20 қарашада) Еуропадан, алты ай ішінде батыс колониялардан және он екі ай ішінде Шығыс Үндістаннан және т.б. ұсынылуы керек еді.

A convention on the military line regulated all matters concerning the temporary occupation of the frontiers of France by a Coalition army of 150,000 men, conforming to Article V of the definitive treaty. The military line to be occupied, would extend along the frontiers which separated the departments of the Pas de Calais, of the North of the Ardennes, of the Meuse, of the Moselle, of the Lower Rhine, and of the Upper Rhine, from the interior of France. It was also agreed that neither the Coalition nor the French troops would occupy (unless for particular reasons and by mutual agreement), the following territories and districts: to be regulated by a separate convention between commissioners from that city and those of Louis XVIII. The matter was settled when the French government agreed to pay compensation in a special convention signed by the parties on 27 October 1816.
the payment of a claim of upwards of forty million francs to the Counts of Bentheim and Steinfurt. All these claims were to be sent in within a year after the ratification of the treaty or they would be voided (Article XVI), and committees for their liquidation were to be appointed. Articles XVII–XIX related to the payment of the claims and their inscription in the Grand Livre (general ledger). The claims under this convention were immense, so it was impossible for the parties to have a clear idea of the necessary amount at the time of the treaty's signing. As a guarantee of payment, Article XX provided that a capital, bearing 3½ millions of francs in interest, be inscribed in the Grand Livre, the interest of which was to be received half yearly by joint commissioners. Indemnification was further granted for the loss of immovable property by sequestration, confiscation, or sale; and particular regulations were laid down for ascertaining its value in the fairest possible manner. A separate account was to be kept of arrears that had accrued for all types of property, for which arrears were to be calculated at an interest of four percent per annum. Movable properly, lost through the above causes, was also to be paid for by inscriptions according to its value, with interest calculated on it at three percent per annum. From this indemnity, however, were excluded ships, cargoes, and other movable property seized in conformity to the laws of war and the prohibitory decrees. All claims of the above, or any other description, were to be given in, within three months after the date of the signing fourth convention (20 November 1815) from Europe, six months from the western colonies, and twelve months from the East Indies, &c.

1815 жылғы 20 наурызда Вена конгресінде Еуропа державалары (Австрия, Франция, Ұлыбритания, Португалия, Пруссия, Ресей, Испания және Швеция) тәуелсіз, бейтарап Швейцарияны тұрақты түрде мойындауға келісті, ал 27 мамырда Швейцария осы декларацияға қосылды. Алайда, Наполеонның жүз күндік соғысы кезінде Жетінші Коалиция Швейцарияның мәңгілік бейтараптығын тану және кепілдендіру актісіне қол қоюды Наполеон Бонапарт жеңілгенге дейін тоқтатты; бұл Коалиция күштерінің Швейцария аумағынан өтуіне мүмкіндік берді. Осылайша, 1815 жылғы 20 қарашада Вена конгресінің қорытынды актісінің 84-бабымен төрт ірі Коалиция державалары (Австрия, Ұлыбритания, Пруссия және Ресей) және Франция Швейцарияның мәңгілік бейтараптығын ресми және шынайы түрде мойындады.

Таланған өнер бұйымдарын қайтару

1793 жылдан бері француз әскерлері Еуропаның көптеген өнер туындыларын тонап алыпты. Бірінші Париж шартында осы мәселе бойынша ешқандай талап қойылмаған, бірақ екінші шарты ұрланған өнер туындылары түпнұсқа елдеріне қайтарылуын міндеттеді. Процесс дұрыс жүрмеді, себебі кейбір мемлекеттер жойылды, алайда бұл келісім тарихтағы соғыс олжасын ірі көлемде қайтаруды талап еткен алғашқы келісімдердің бірі болды.