Кіріспе

Жапон дипломаты (1855–1911) – жапон мемлекет қайраткері және дипломаты.

Ерте өмір

Комура Кюсюдің Хюга провинциясындағы (қазіргі Миядзаки префектурасының Ничинан қаласы) Оби доменінің қызметіндегі төмен ранктілі самурай отбасында дүниеге келген. Ол Токио императорлық университетінің ізашары – Дайгаку Нанкода оқыған. 1875 жылы Білім министрлігі оны мемлекеттік стипендиямен шетелде оқуға жіберілген алғашқы студенттердің бірі ретінде таңдады. Гарвард университетінде Комура жапон студенті Канеко Кентаромен бірге тұрды. Комура 1878 жылы Гарвард құқық мектебін бітірді. Гарвардта оқып жүрген кезінде Канеко мен Комура Александр Грэм Беллдің үйіне барып, оның тағы бір жапон студенті Изава Шунджимен бірге тәжірибелік телефон арқылы сөйлесті. Беллдің сөзінше, бұл жаңа өнертабысқа ағылшын тілінен өзге тілдің алғаш рет айтылуы болған.

Мансап

1880 жылы Комура Әділет министрлігіне қабылданып, Жапония Жоғарғы сотының судьясы қызметін атқарғаннан кейін 1884 жылы Сыртқы істер министрлігінің Аударма бюросына ауысты. 1893 жылы Комура Цинь әулеті тұсындағы Қытайдың Пекин қаласындағы жапон елшілігінде уәкілдік міндетін атқарды. Ол осы лауазымда Қытай үкіметіне Жапонияның Тьенцзинь шартының талаптарына сәйкес Кореяға әскер жіберу ниетін жеткізді, бұл алғашқы Қытай-жапон соғысына әкеп соқты. Соғыс кезінде Комура Жапонияның Манжурияда басып алған территорияларының азаматтық әкімшісі болып тағайындалды. Ол сонымен қатар соғысты аяқтау бойынша келіссөздерде маңызды рөл атқарды, нәтижесінде Шимоносеки шарты жасалды, оның дайындалуына көмектесті. Корея патшайымы Миннің қазасынан кейін Комура Миура Гороны алмастырып, Кореядағы жапон министрі болып жіберілді. Кореядағы резидент-министр ретінде ол 1896 жылдың мамырында ресейлік әріптесі Карл Иванович Вебермен Кореяның ішкі істеріне жапон және ресей империяларының бірлескен араласуына рұқсат беру мақсатында Комура-Вебер меморандумына қол қойды. Комура 1898 жылдың қыркүйегіне дейін Сыртқы істер министрінің орынбасары болып қызмет етті, содан кейін Вашингтонға елші болып тағайындалды. 1901 жылдың қыркүйегінде Комура бірінші Кацура үкіметі кезінде Сыртқы істер министрі болды және Жапония атынан Боксер протоколына қол қойды. 1902 жылы ол барон (даншаку) атағымен казоку ақсүйектер қатарына енгізіліп, Бірінші дәрежелі Қызыл күн орденімен марапатталды. 1902 жылы Комура ағылшын-жапон одалының жасалуына көмектесті. Сыртқы істер министрі лауазымында Корея және Манжурия мәселелері бойынша Жапония мен Ресей арасындағы шиеленіс күшейді, бұл 1904-1905 жылдардағы Ресей-жапон соғысына әкеп соқты. Ресей әскерлері аймақтан шығарылғаннан кейін ресейлік дипломаттар Витте мен Розен және олардың жапон әріптестері Такахира Очаяи, Комура және басқалар Портсмут қаласында кездесіп, бейбіт келісімге қол қойды. Келіссөздер барысында Витте Ресейдің Сахалин аралының оңтүстік бөлігіндегі құқықтарын сақтауға тырысты, 1875 жылғы Санкт-Петербург шартына сілтеме жасады, ол Сахалиндегі Ресей құқықтарына алмасу шарты бойынша Курил аралдарын Жапонияға берген, бірақ Комура «соғыс барлық шарттарды жояды» деп мәлімдеді. Соғыс Жапония үкіметі атынан Комураның Портсмут шартына қол қоюымен аяқталды, бұл Жапонияда кеңінен қолдау таппады және Хибия өртін тудырды. Комура сонымен қатар американдық теміржол магнаты Э.Х. Харриманмен кездесіп, Харриманның конгломераты мен Жапонияның Оңтүстік Манжурия теміржолын дамыту бойынша бірлескен кәсіпорнын ұсынды. Жапонияға оралғаннан кейін ол келісімге генроның қарсы екенін және оның іске аспағанын анықтады. Комура сонымен қатар Пекинде қытай өкілдерімен кездесіп, 1905 жылдың желтоқсанындағы Пекин шартына қол қойды, ол Оңтүстік Манжуриядағы бұрынғы ресейлік құқықтарды Жапонияға берді. Осы қызметтері үшін Комура 1906 жылы Паулония гүлдері орденімен марапатталды және Тайлық кеңестің мүшесі болып тағайындалды. 1906 жылдың маусымынан 1908 жылдың тамызына дейін Комура Ұлыбританияда елші болып қызмет етті және король Эдуард VII оны Бат орденінің кавалер-командующийы және Корольдік Викториан орденінің мүшесі етті. Токиоға оралғаннан кейін ол екінші Кацура үкіметінде сыртқы істер министрі лауазымын қайта иеленді және АҚШ-пен Тарих келісіміне қол қойды. Оның ақсүйек атағы 1907 жылы граф («хакушаку») атағына дейін көтерілді. Комура сонымен қатар 1910 жылы Жапония мен Кореяны қосып алу шартында және 1911 жылы Жапонияның тарифтік тәуелсіздігін қалпына келтіруге бағытталған бірқатар халықаралық келісімдерді жасасуда маңызды рөл атқарды. 1911 жылдың 21 сәуірінде ол маркиз («кошаку») атағына көтерілді. Өмірінің соңғы жылдарында туберкулезден зардап шеккен Комура Канагава префектурасындағы Хаяма теңіз жағалауындағы курортқа көшіп барды, бірақ 1911 жылдың 26 қарашасында аурудан қайтыс болды. Оның қабірі Токиодағы Аояма зиратында орналасқан.

Танымал мәдениетте

Риотаро Шибаның жартылай тарихи туындысы «Сака но Уэ но Кумо» романында Комура әкесінен зор қарыз мұра етіп алды, оны өтеуде қиындыққа тап болды. Осының салдарынан, ол маусым мен жағдайға қарамастан, жылдар бойы тозығы жеткен бір ғана пальто киді. Оның бойының аласа болуы және үлкен мұртымен қосылғанда, дипломатиялық ортада мансабының басында оны «тышқан министр» деп келекеледі. Шибаның туындысы негізінде түсірілген жапондық «Тайга» драмасында Комура рөлін актер Наото Такенака сомдады.