Кіріспе

Фанатизм (лат. fānāticē – ынтасыздық, екпінділік; ашулы, фанатикалық, құйыртпақ) – сыни ойсыз ынта немесе міндетті құштарлықпен байланысты сенім немесе мінез-құлық.

Анықтамалар

Философ Джордж Сантаяна фанатизмді "мақсатыңызды ұмытқанда күш-жігеріңізді екі есе арттыру" деп анықтайды. Фанатик өте қатаң талаптар қояды және қарама-қарсы идеялар мен пікірлерге төзімсіздік танытады. Тунну Лехтсар фанатизм терминін қалыпты шектен асып, бір нәрсені экстремалды және ынта-құмарлықпен іздеу немесе қорғау деп анықтаған. Діни фанатизм – соқыр сенім, қарсыластарды қуғындау және шындықтан алыстау.

Себептер

Фанатизм – бір-бірімен өзара әрекеттесетін көптеген мәдениеттердің нәтижесі. Фанатизм ең көп кездесетін жағдай – бұл басшының қалыптан тыс сенімдерге ұсақ өзгерістер енгізіп, оның ізінен ергендерді қызулыққа жетелеуі. Осы ретте, фанатизм – адамдар діни сектаға тән деп танитын белгілі бір әрекеттердің мәнін көрсететін сын есім ретінде қолданылады. Мид ізбасарларға жақындағанда қолданылатын қорғаныс тәсілін атап көрсетті.

Ұқсас мінез-құлық

Белгілі бір тақырыпқа шұғылалы құмарлықпен қарайтын жанкүйердің мінез-құлқы, фанатиктің мінез-құлқынан оның басым әлеуметтік нормаларды бұзуымен ажыратылады. Жанкүйердің мінез-құлқы қызық немесе ерекше болып бағаланғанымен, ол мұндай нормаларды бұзбайды. Фанатик пен қатыгез адамның айырмасы, қатыгез адамның ұстанымы немесе пікірі нормадан соншалықты алшақтап, мысалы, Жердің жалпақ екеніне сену сияқты, абсурдты және/немесе қате болып көрінеді. Ал фанатиктің құмарлығының нысаны "қалыпты" болуы мүмкін, мысалы, дінге немесе саясатқа қызығушылық, бірақ адамның осы іске немесе мақсатқа қатысу дәрежесі, берілгендігі немесе құмарлығы қалыптан тыс немесе орташа деңгейден артық болады.