Кіріспе
Балалар, жасөспірімдер және жас ересектердің нормалары, құндылықтары, әдет-ғұрыптары мен ортақ символдық жүйелері. Жастар мәдениеті – балалар, жасөспірімдер мен жас ересектердің қоғамдық нормаларын білдіреді. Бұл жастардың ортақ үдерістері мен символдық жүйелерін қамтиды, олар қоғамдағы ересектерден ерекшеленеді. Жастардың киімге, танымал музыкаға, спортқа, сөздік қорына және қарым-қатынасқа ден қоюы оларды басқа жас топтарынан ажыратады. Жастар мәдениетінің ішінде нәсіл, ұлт, экономикалық жағдай, сыртқы түрі немесе басқа да факторларға байланысты бөлінетін, үнемі өзгеріп отыратын жастардың көптеген субмәдениеттері бар.
Тіршілік ету
Жастар мәдениетінің пайда болуы, болуы және қалыптасуы туралы пікірталас жүріп жатыр. Кейбір зерттеушілер жастар мәдениеті жеке мәдениет емес деп есептейді, себебі олардың құндылықтары мен моральдық принциптері ата-аналарының құндылықтарынан ерекшеленбейді. Сонымен қатар, құрбылардың әсері жағдайларға, жынысқа, жасқа және әлеуметтік статусына қарай күрт өзгереді, сондықтан жалғыз "жастар мәдениетін" анықтау қиын. Олар ата-аналарының мәдениетінен өзгеше. Янссен және тағы басқалар жастар мәдениетінің болуын дәлелдеу үшін террорлық басқару теориясын (ТМТ) пайдаланды. Олар келесі гипотезаны тексерді: "Егер жастар мәдениеті жасөспірімдерге осалдық және шектеулілік мәселелерімен күресуге көмектесе, онда өлім туралы еске түсіру жастардың мәдени тәжірибелері мен сенімдеріне адалдықты арттыруға әкелуі керек". Нәтижелер гипотезаны және бұрынғы зерттеулердің нәтижелерін растады, сонымен қатар жастар мәдениеті – мәдениет екенін көрсетеді. Шварц пен Мертен жасөспірімдер тілін пайдаланып, жастар мәдениетінің қалған қоғамнан ерекшеленетінін дәлелдеді. Шварцтың пікірінше, жоғары сынып оқушылары жасөспірімдерге тән мағыналарды жасау үшін сөздік қорын пайдаланған. Атап айтқанда, жасөспірімдер статусының терминологиясы (жасөспірімдер иерархиялық әлеуметтік статустарды сипаттау үшін қолданатын сөздер) ересектердің статусы туралы бағалауларында жоқ қасиеттер мен атрибуттарды қамтиды. Шварцтың сөзіне сүйенсек, бұл әлеуметтік құрылымдардағы және ересектер мен жасөспірімдердің әлеуметтік шындықты қабылдау жолдарындағы айырмашылықты көрсетеді. Бұл айырмашылық жасөспірімдер мен ересектер арасындағы мәдени айырмашылықты көрсетеді, бұл жеке жастар мәдениетінің болуын қолдайды. Бұл олардың өмірге деген жаңа көзқарасында көрінді, олар ашық түрде ішімдік ішіп, темекі шегіп, кейде қарапайым емес адамдармен араласа бастады. Сол кездегі сәнді киімдер де флапперлердің жаңа өмір салтын көрсететін. Модтар соғыс, саяси және әлеуметтік проблемалар кезінде пайда болды және модернистер деп аталған топтан туындады. Олар әртүрлі топтардан шыққан жас жігіттер мен қыздар еді, олар өздерінің сәндік таңдауларының "қайда болса да кіруге мүмкіндік беретініне" және оларды күшейтетініне сенді. Модтардың стилі мен қазіргі заманғы технологияларды қабылдауы Ұлыбританиядан Солтүстік Америкаға және басқа елдерге тарады.
Теориялар
Жастар мәдениеті салыстырмалы түрде жаңа тарихи құбылыс. 20-ғасырда жастар мәдениетінің пайда болуы туралы бірнеше басым теориялар бар, олар жастар мәдениетінің пайда болуына тарихи, экономикалық және психологиялық ықпалдар туралы гипотезаларды қамтиды. Бір тарихи теория жастар мәдениетінің пайда болуын міндетті білім берудің басталуымен байланыстырады. Джеймс Коулман жас бойынша бөлінудің жастар мәдениетінің тамыры екенін айтады. Міндетті білім беруге дейін көптеген балалар мен жасөспірімдер негізгі өзара әрекеттесуді ересектермен жүргізетін. Ал қазіргі балалар көбінесе өздерімен бір жастағылармен байланыс жасайды. Бұл өзара әрекеттесулер жасөспірімдерге ортақ тәжірибе мен мағынаны дамытуға мүмкіндік береді, бұл жастар мәдениетінің негізін құрайды. Тағы бір теория кейбір мәдениеттер жастар мәдениетінің дамуына жағдай жасайды, ал басқалары жасай алмайды деп тұжырымдайды. Бұл айырмашылықтың негізі – жалпыға бірдей немесе жеке нормалардың болуы. Жеке нормалар – бұл әр адамның мінез-құлқына қатысты нұсқаулар. Ал жалпыға бірдей нормалар қоғамның барлық мүшелеріне қолданылады. Берлингэм 1970 жылы бұл гипотезаны қайта формулировкалады. Ол жасөспірімдер ата-аналарын теңдестер тобымен алмастырады және жастар ересекке айналып, ересектердің рөлін қабылдағанда, теңдестер тобына деген сенім азаяды деп жазды. Фасик жастар мәдениетін жеке тұлғаны дамыту жолы ретінде балалық шақтың ұзаруымен және жасөспірімдік шақта тәуелсіздікке деген қажеттілікпен байланыстырады. Фасикке сәйкес, жасөспірімдер қоғамнан келіспейтін талаптарға тап болады. Міндетті білім беру оларды әлеуметтік және экономикалық жағынан ата-аналарына тәуелді етеді, ал жастар қазіргі қоғамның нарықтық экономикасына қатысу үшін белгілі бір деңгейде тәуелсіздікке қол жеткізуі керек. Осы жасөспірімдік кезеңнің қарама-қайшылықтарымен күресудің бір жолы ретінде жастар мінез-құлқы арқылы, атап айтқанда, теңдестерімен бос уақытты өткізу арқылы еркіндікке қол жеткізеді.
Жасөспірімдерге әсері
Онжылдықтар бойы ересектер жастардың субмәдениеттері жас ұрпақтардың моральдық құлдырауы мен құндылықтарының өзгеруіне себеп болуы мүмкін деп алаңдады. Жастар мәдениеті туралы жиі кездесетін алаңдаушылықтарға білімге деген қызығушылықтың төмендеуі, есірткілерді пайдалану және жыныстық қатынас сияқты тәуекелді мінез-құлықтарға қатысу, сондай-ақ бос уақытты өткізуге артық көңіл бөлу кіреді. Бұл пікірлер көптеген ересектерді жасөспірімдердің ескі буыннан өзгеше құндылықтарды ұстанады деп ойлауға және жастар мәдениетін қазіргі қоғамның моральдық нормаларына жасалған шабуыл ретінде қарастыруға алып келді. Зерттеушілердің арасында жастар субмәдениеттері ересектерден өзгеше сенімдерді ұстана ма деген келісім жоқ. Кейбір зерттеушілер жас өмірге бөлектеудің және жасөспірімдердің өзін-өзі өлтіру, қылмыскерлік, некеге тұрмас жүктілік сияқты бейімделу проблемаларының бір уақытта күшеюін байқады. Дегенмен, көптеген дәлелдер бұл жастар проблемаларының жас ұрпақтың ұстанатын өзгеше моральдық құндылықтарының көрінісі емес екенін көрсетеді. Көптеген зерттеулер жасөспірімдердің көпшілігі ата-аналарымен ұқсас көзқарастарға ие екенін көрсетті. Бір зерттеу жасөспірімдердің ата-аналарынан алыстағаны туралы теорияны жоққа шығарды, 1976 мен 1982 жылдар аралығында олардың проблемалары артқанын және олардың құрбыларына деген ынтасы төмендегенін анықтады. Екінші зерттеудің нәтижелері 1980 жылдары жасөспірімдердің құндылықтары 1960 және 1970 жылдарға қарағанда ата-аналарына көбірек ұқсас болғанын көрсетті, бұл Зебальдтың тұжырымын қуаттайды. Тағы бір зерттеу жасөспірімдер мен ата-аналардың көзқарастары арасындағы айырмашылықтарды анықтады, бірақ бұл айырмашылықтар мінез-құлықтың өзінде емес, сенімнің күшінде болды. Жастар өздерінің көзқарастарын құрбыларымен және ата-аналарымен салыстырғанда, плюралистік надандыққа тап болуы мүмкін. Лернер және басқалар жүргізген зерттеуде студенттерге бірнеше мәселе бойынша өздерінің көзқарастарын құрбыларымен және ата-аналарымен салыстыру ұсынылды. Көптеген студенттер өздерінің көзқарастарын ата-аналарының консервативті көзқарастары мен құрбыларының либералды көзқарастары арасында екенін бағалады. Авторлар мұның себебі студенттердің достарын өздерінен либералдырақ деп санауында деп болжайды. Спорт, тіл, музыка, киім және танысулар автономияны білдірудің сыртқы жолдары болуы мүмкін – олар өздерінің сенімдерінен немесе құндылықтарынан айырылмастан қабылдануы мүмкін. Сонымен қатар, жасөспірімдердің үштен екісі орта мектепті бітіргенге дейін жыныстық қатынасқа түседі. Жастар мәдениеті жасөспірімдер үшін пайдалы болуы мүмкін. Құрбылардың әсері жасөспірімдердің әл-ауқатына оң әсер ете алады; мысалы, көптеген жасөспірімдер құрбыларының қысымы оларды есірткі қолданудан немесе жыныстық қатынасқа түсуден сақтайды дейді. Вьетнам соғысындағы американдық наразылықтар да студенттердің бастамасымен болды. Көптеген колледждер отырыстар мен демонстрациялар арқылы соғысқа қарсылық көрсетті. "Жас американдықтар азаттық үшін", "Студент-либертариандық қозғалысы" және "Студент-бейбітшілік одағы" сияқты ұйымдар жастардың мәртебесіне негізделген және соғысқа қарсы іс-қимылға үлес қосты. Кейбір ғалымдар Вьетнам соғысы кезіндегі белсенділіктің құндылықтары бағытталған американдық мәдениетке қарсы болған жастар мәдениетінің символы болды деп мәлімдеді. 2010 жылдардың басында Араб көктемі жастардың демонстрациялар мен наразылықтарда атқарған рөлін көрсетті. Бұл қозғалысты негізінен жастар, көбінесе өздеріне берілген мүмкіндіктерге қанағаттанбаған колледж студенттері бастады. Жастардың қатысуы "Тайм" журналын 2011 жылғы ең ықпалды 100 адамның тізіміне қозғалыстың бірнеше жас мүшелерін қосуға итермеледі. Бұған қоса, бұл қозғалыс әлеуметтік желілерді (жастар мәдениетінің бір бөлігі саналады) оқиғаларды жоспарлау, үйлестіру және жариялау үшін пайдаланды.