Кіріспе

Ай тұтылуының сыртқы түрін өлшеу

Даньон шкаласы – толық ай тұтылуы кезінде Айдың сыртқы түрі мен жарқырауын өлшеуге арналған бес балдық шкала. Ол 1921 жылы Андре Луи Даньон ай тұтылуының жарықтығы күнтік циклмен байланысты деген болжам жасағанда ұсынған. Тұтылудың шкаладағы бағасы дәстүрлі түрде L әрпімен белгіленеді.

L-дің мәнін анықтау

Күн тұтылу кезінде L шамасын анықтау толық тұтылудың ортасына жақын жалаңаш көзбен ең жақсы жасалады. Бұл шкала субъективті, сондықтан әртүрлі бақылаушылар әртүрлі мәндерді анықтауы мүмкін. Сонымен қатар, Айдың әртүрлі бөліктері Жердің көлеңкесінің ортасынан алшақтығына қарай әртүрлі L шамаларын көрсетуі мүмкін.

L-дің мәнін әсер ететін факторлар

Ай тұтылу кезінде Айдың көрінісіне көптеген факторлар әсер етеді. Айдың Жердің көлеңкесінен өту жолы маңызды, бірақ Жер атмосферасының ағымдағы жағдайы да маңызды. Жердің көлеңкесі Ай тұтылуы кезінде Айға тікелей жарықтың түсуін тоқтатар болса да, жарықтың бір бөлігі Жер атмосферасы арқылы сынып, Айға қызыл түс береді. Сынып өткен жарықтың мөлшері Айдың тұтылудың ортасындағы жарықтығына әсер етеді, ал бұл бірнеше факторға байланысты. Жанар таулардың атқылауы – ең маңызды факторлардың бірі, себебі олар ауаға көп мөлшерде жанартау күлін шығарады, одан кейін әдетте бірнеше жыл бойы қараңғы, терең қызыл тұтылулар болады. 1991 жылы Пинатубо тауының атқылауы келесі Ай тұтылуларына айқын әсер етті, 1992 жылғы 9 желтоқсандағы тұтылуды көптеген бақылаушылар Данжон шкаласы бойынша 0 деп бағалады. Күннің циклы да Ай тұтылуының қараңғылығына әсер етеді деп саналады, және шындығында Данжон осы себепті шкаланы жасаған.