Кіріспе
1970 жылдардағы кино әлемдік кинематографияда маңызды өзгерістерге толы болды.
Еуропа киносы
Еуропа киносында Прага көктемінің сәтсіз аяқталуы 1970-ші жылдарды мерекелейтін фильмдерді еске түсіретін ностальгиялық фильмдерді тудырды. Бұл фильмдер сол онжылдыққа және оның армандарына деген құштарлықты, сондай-ақ алдын ала сезінуді білдірді. Венгр режиссер Иштван Сабо 1970 жылы "Szerelmesfilm" фильмін түсірді, ол 1970-ші жылдардың жас ұрпағының өзгеріс пен жайлы әлеуметтік құрылымның жоғалуына деген ностальгиялық бейнесі және болжамы болып табылады. Итальян режиссері Бернардо Бертолуччи 1970 жылы "Конформист" фильмін жасады. Соғыстан кейінгі неміс фильмдері, әсіресе Райнер Фассбиндердің туындылары, экзистенциалдық сұрақтарды көтерді. Швециялық режиссер Ингмар Бергманның фильмдері, мысалы, "Қайғы мен сыбырлар" (1973) картинасында жаңа өрбуге жетті. Жас неміс режиссерлері "неміс жаңа толқыны" деп аталған фильмдер түсірді. Бұл – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өскен жаңа буынның дауысы еді. Олардың ішінде Вим Вендерс, Ханс Юрген Сиберберг және Вернер Герцог сияқты режиссерлер бар еді.
Солтүстік Америка киносы
Онжылдық елдегі қаржылық құлдыраумен ашылды, бұл бүкіл елдің алғашқы жартысындағы ақшалай қиындықтарын көрсетеді. Осыған қарамастан, 1970-ші жылдар киноның дамуындағы маңызды онжылдық болып есептеледі, өнер формасы және бизнес ретінде. Жаңа режиссерлер тіл мен сексуалдық шектеулерді жеңілдету арқылы үлкен тәуекелдерге барып, классикалық американдық киноның «алтын дәуірінен» бері ең көп мақтауға ие және табысты фильмдерді жасады. 1970 жылға дейін Голливуд «Бітіруші» сияқты фильмдермен жастарға қызығушылық таныта бастады. Бірақ «R.P.M.» және «Жержеңбілдің мәлімдемесі» сияқты соғысқа қарсы фильмдер кассада сәтсіздікке ұшырады. Тіпті «Перл-Харбор» эпопеясы сияқты, жұлдыздарға толы «Тора! Тора! Тора!» фильмдері де сәтсіз аяқталып, студияларды қаржылық қиындыққа түсірді. Қаржыландырушыларға қарыздарын төлей алмаған студиялар жылдар бойы жинаған жерді, жиһаздарды, киімдерді және декорацияларды сата бастады. Ностальгиялық жанкүйерлер Джуди Гарлендтің жылтыр қызыл туфлілерінен бастап MGM-нің жеке коллекцияларына дейін аукционға қатысты. Соғыстың қатал шындығына негізделген фильмдер 1960-шы жылдардың әуесқойлығынан гөрі көбірек табыс әкелді. Франсис Форд Копполаның сценарийі бойынша Джордж Скоттың екінші дүниежүзілік соғыс генералы рөлін ойнаған «Паттон» және Роберт Альтманның Корея соғысындағы госпиталь туралы «MASH» фильмдері 1970 жылы үлкен кассалық табысқа ие болды. «42-ші жылдың жазы» және Эрих Сегалдың «Махаббат тарихы» сияқты адал фильмдер коммерциялық және сыншылар тарапынан мақтауға ие болды. («Махаббат тарихы» және «Жаз» 2005 жылға дейін Голливуд тарихындағы ең табысты фильмдердің бірі болып қала берді. «Жаз» 1 миллион АҚШ долларына түсіріліп, 25 миллион АҚШ долларын жинады, ал «Махаббат тарихы» 2,2 миллион АҚШ доллары бюджетпен 106,4 миллион АҚШ долларын жинады). Онжылдықтың ең ойлы фильмдерінің бірі Голливудтың шетінде тұрған чехословакиялық режиссер Милош Форманның «Құбылу» фильмі болды, ол 1970-ші жылдардың басындағы өмірдің батыл бейнесі болды. 1971 жылы түсірілген фильм американдық орта тапты сатиралық тұрғыдан көрсетіп, үйден қашқан жас қызды және оның ата-анасын көп жылдан кейін алғаш рет өмірді зерттеуге мүмкіндік берді. Фильм Америкада кеңінен көрсетілмегенімен, Америкада және әлемде сыншылар тарапынан жоғары бағаланды (Канн кинофестивалінде жоғары наградалар мен бірнеше BAFTA номинациясын алды). Шон Коннери 1971 жылы Джордж Лэзенби 1969 жылы ойнағаннан кейін «Алмаз мәңгі» фильмінде Джеймс Бонд рөліне оралды. Роджер Мур 1973 жылы Коннеридің орнын Иан Флемингтің «Тірі қал және өл» фильмінің бейімделуімен алмастырды, ол оның Бонд фильмдерінің ең табыстысы болды. «Тірі қал және өл» 1974 жылы «Алтын қаруы бар адам» фильмінен кейін, ол кезде Бонд фильмдерінің ең төменгі кассалық табысын жинады. Одан кейін Гарри Солтцман Альберт Р. Брокколимен бірге Danjaq-тың иесі өзінің үлесінің жартысын United Artists-ке сатты, бұл келесі Бонд фильміне дейін үш жылдық үзіліске әкелді, бұл 1962 жылы франшиза басталғаннан бергі ең ұзақ үзіліс болды. Сериал 1977 жылы «Мені сүйген тыңшы» фильмімен қайта жанданды, ал онжылдықты 1979 жылы «Ай серкесі» фильмімен аяқтады, ол инфляцияға бейімделмеген барлық уақыттағы ең табысты Бонд фильмі болды (1995 жылы «Алтын көз» фильміне дейін). Артур Хейли романының бейімделуі 1970 жылдың ең танымал фильмдерінің бірі болды және 1970-ші жылдардағы кинодағы маңызды трендке жол ашты. «Аэропорт» фильмі күрделі сюжетке, кейіпкерлерге және Голливудтың жұлдыздары мен аңыздарына толы болды. «Аэропорт» әуежай менеджерінің Чикаго әуежайын қарлы боран кезінде жұмыс істеуге тырысуы және ұшақты жарылтуға арналған бомба туралы әңгімелейді. Фильм үлкен сынға және қаржылық табысқа ие болды, Universal Studios-ты жылдың соңында табысқа жеткізуге көмектесті. Фильмдегі аға актриса Хелен Хейз «Үздік қосалқы актриса» номинациясында «Оскар» сыйлығын алды және техникалық және талантты санаттарда көптеген номинацияларды жинады. Фильмнің табысы бірнеше апаттық фильмдерді іске қосты, олардың көпшілігі ірі жұлдыздар, мелодрамалық сценарий және үлкен күмәннен тұрды. 1974, 1977 және 1979 жылдары «Аэропорт» сериалдарының үш жалғасы жарық көрді, олардың әрқайсысы алдыңғысынан аз ақша тапты. 1972 жылы «Посейдон» атты фильм шықты, онда жас Джин Хакман суға батқан лайнердегі жұлдызды актерлерді қауіпсіздікке жеткізді. Фильм «Визуальные эффекты» номинациясында «Оскар» сыйлығын алды (және «Ертеңгі таң» әні үшін «Үздік түпнұсқа ән»), сондай-ақ көптеген номинацияларды алды, оның ішінде оның есімді актрисасы Шелли Винтерс үшін. Бірақ оның 1979 жылғы жалғасы онша сәтті болмады. «Мұнаралық от» Стив Маккуин мен Пол Ньюманды Сан-Францискодағы қалың бұрышқа қарсы қойды. Фильмді түсіруге 14 миллион доллар жұмсалды (сол кезде қымбат), және «Операторлық жұмыс», «Монтаж» және «Үздік түпнұсқа ән» номинацияларында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Сол жылы «Зілзала» эпикалық фильмінде камераны шайқау және модельдер сияқты күмәнді эффектілер Лос-Анджелестегі 9,9 балдық зиянды зілзаланың көрінісін жасады. Осыған қарамастан, фильм сол кездегі ең табысты фильмдердің бірі болды, кассада 80 миллион доллар тапты. 1970-ші жылдардың соңына қарай жаңалықтың қызығы басылып, апаттар аз қызықты болды. 1977 жылы террорист америкалық тау тебесіне шабуыл жасады, 1978 жылы аралардың тобы, ал 1979 жылы қауіпсіз емес метеорит. 1970-ші жылдардың басында қылмыстық фильмдердің жаңа өркендеуі болды, «Bullitt» фильмінен үш жыл өткен соң. Уильям Фридкиннің Джин Хакманды есірткі сатушы детектив рөлінде ойнаған «Француздық байланыс» және Сидни Люметтің Аль Пачиноның адал полицейдің жемқорлыққа қарсы күресі туралы «Серпико» фильмдері ең танымал фильмдердің бірі болды. «Get Carter» сияқты фильмдерде ашық сексуалдық көріністер болды, ал Стэнли Кубриктің революциялық «Шығыршықтар» фильмінде күрделі сюжетті толықтыру үшін физикалық және сексуалдық зорлық-зомбылық көрсетілді. Африкалық американдық режиссерлер де 1970-ші жылдарда «Shaft» және «Sweet Sweetback's Baadasssss Song» сияқты хиттермен табысқа жетті. Басқа да жалғасы сияқты, «Shaft» екі тағы бір шытырман оқиғаға ие болды, олардың әрқайсысы алдыңғысынан аз табыс тапты. Марио Пузо романының бейімделуі «Құдай әкесі» 1972 жылы кассалық және сыншылар тарапынан мақтауға ие болды. Үш сағаттық эпикалық фильмде Марлон Брандо ойнаған мафия басшысының өмірі мен қылмыстық жолы көрсетілді. Зорлық-зомбылық пен драмадан өзге, фильмде махаббат, мақтан және ашкөздік тақырыптары да көтерілді. «Құдай әкесі» АҚШ кассасында 134 миллион доллар, ал әлем бойынша 245 миллион доллар тапты, бұл барлық уақыттағы ең табысты фильм болды. Фильм «Үздік фильм», «Үздік актер» және «Үздік сценарий» номинацияларында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Оның режиссері Франсис Форд Копполаның орнына Боб Фосс және оның мюзиклі «Кабаре» «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ оның жұлдызы Лиза Миннелли де марапатталды. «Құдай әкесі 2» 1974 жылы шықты, онда шамамен сол актерлер мен команда жұмыс істеді және «Үздік актер» Роберт Де Ниро, режиссер, композитор, сценаристтер және суретшілер «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Фильм сол жылғы «Үздік фильм» «Оскар» сыйлығын да жеңіп алды. «Көшедегі ақылды» фильмдердің барлығы 100% тірі түсірілмеді. Режиссер Ральф Бақши ересектерге арналған толық метражды анимациялық фильмді («Fritz the Cat») шығарды, содан кейін мафия және басқа этникалық қақтығыстар туралы екі фильм түсірді. «Heavy Traffic» және «Coonskin» анимациялық жанрда осындай материалды тиімді пайдалануға болатынын көрсетті. Бақши онжылдық аяқталғанға дейін фантастикалық фильмдер («Wizards» және «Жүзіктердің иесі») түсірді. Энди Уорхолдың «Blue Movie» фильмінің 1969 жылы шығуымен басталған, атақты адамдардың (Джонни Карсон және Боб Хоуп сияқты) ересек эротикалық фильмдерді талқылауы және сыншылардың (Роджер Эберт сияқты) оларды қабылдауы, «The New York Times» газетінің журналисі Ральф Блюменталь «porno chic» деп атаған және кейін «Порноның алтын ғасыры» деп белгіленген құбылыс, американдық мәдениетте алғаш рет пайда болды. Марапаттар бойынша...
Ең көп касса түсірген фильмдер (АҚШ және Канада)
Барлық деректер АҚШ және Канадаға қатысты. Кейбір сандар * дистрибьюторға түскен жалға алу ақысын, емес, жалпы кассалық табысты көрсетеді. + АҚШ және Канададағы ең көп кассалық табыс тапқан фильмдердің тізімі. Рангы Атауы Студия(лар) Ішкі кассалық табыс Жылы Сілтеме (Reference) 1Star Wars20th Century Fox$221,280,99419772SupermanWarner Bros.$134,218,01819783Құдай әкесіParamount Pictures$133,698,92119724ЖауUniversal Pictures$133,400,00019755Жасыл шапанParamount Pictures$132,472,560197810Аждаһаға кіруGolden Harvest / Warner Bros.$100,000,000197311Saturday Night FeverParamount Pictures$94,213,184197713Эмитивилль қорқынышыAmerican International Pictures$86,432,520197917Apocalypse NowUnited Artists$83,471,511197932Американдық граффитиUniversal Pictures$55,900,000197335Мұнарадай от20th Century Fox / Warner Bros.$50,000,000197436Жасыл пантераның кек алуыUnited Artists$49,579,269197839Теңіздің түбіColumbia Pictures$47,346,365197742ӘуежайUniversal Pictures$44,500,000197044О, Құдай!Warner Bros.$41,687,243197746Жас Франкенштейн20th Century Fox$38,800,000197447Энни ХоллUnited Artists$38,251,425197748Жұлдыз туғанWarner Bros.$37,100,000197649Кинг КонгParamount Pictures$36,900,000197650Жер сілкінісіUniversal Pictures$36,300,0001974