Жорж Вильерс, 2-ші Баккингем герцогі: Англия саяхатшысы және ақыны

Кіріспе

17 ғасырдағы ағылшын мемлекет қайраткері және ақыны Джордж Вильерс, Букингемнің 2-ші герцогы, 19-шы Рос бароны (30 қаңтар 1628 – 16 сәуір 1687) – Англияның Карл II патшалығы тұсында зор саяси ықпалға ие болған ағылшын мемлекет қайраткері және ақыны. Англия азамат соғысы кезінде роялист болған ол 1651 жылы Франциядағы эмиграциядағы Карл II сарайына қосылды. 1657 жылы патшамен келіспеушіліктерден кейін Англияға оралды, бірақ кейіннен 1660 жылы Стюарттардың қайта орнатылуын қолдады. Бэкингем Карлдың қамауында бірнеше рет болды, содан кейін оның ең ықпалды кеңесшілерінің біріне айналып, 1668 жылы Кабал министрлігінің маңызды мүшесі болды. 1674 жылы қызметтен босатылып, саяси оппозицияға кетті. 1684 жылы патшаның құрметіне қайта оралды, бірақ бір жылдан кейін Джеймс II таққа отырғаннан кейін қоғамдық өмірге елеулі қатысы болмады. Бэкингем өмір бойы ғылым мен поэзияға қызығушылық танытып, бірнеше сатиралық туындылар мен пьесалардың авторы болды.

Ерте өмір

Джордж – Джордж Вильерстің, 1-ші Букингем герцогының, Джеймс I және Карл I-нің жақын досы, және оның әйелі Кэтрин Маннерстің ұлы болды. Әкесі Портсмут қаласында наразы офицер Джон Фелтонның қолынан қаза тапқанда ол жеті айлық еді. Содан кейін ол Карл I патшаның сарайында, кіші інісі Фрэнсиспен және корольдің болашақ ұлдары Карл II мен Джеймс II-мен бірге тәрбиеленді. Ол 1642 жылы Кембридж университетінің Тринити колледжінде Магистр дәрежесін алды. Бір кезде Томас Хоббс оған геометрия сабақтарын берді. Осы кезеңде ол Джордж Аглионбимен танысып, кейіннен оның ықпалының арқасында Англия королімен Азамат соғысына қатысуға көндіргенін айтты.

Англияның Азамат соғысына қатысу

Азамат соғысында ол король үшін соғысты және 1643 жылдың сәуірінде Рейн принці Руперттің Личфилд Клоузға жасаған шабуылына қатысты. Нортумберленд графының қамқорлығымен Джордж және оның інісі шетелге саяхаттап, Флоренция мен Римде тұрды. Екінші ағылшын азамат соғысы басталғанда, олар 1648 жылдың шілдесінде Суррейде Генри Рич, Голландияның 1-ші графының басшылығымен роялистерге қосылды. Голландия 600 адамнан тұратын шағын әскер жинап, Бэкингемді атты әскердің генералы етіп тағайындады. Бұл әскер Кингстон-апон-Темс маңында болған шағын шайқаста таратылды, онда Бэкингемнің інісі Фрэнсис қаза тапты. Бэкингем өзі алты дөңгелекбасқа қарсы батырлықпен тұрып, еңбек еткен емен ағашына сүйеніп, қашқан. Бұл оқиға кавалерлердің аңызына айналды. Сент-Ньотстағы тағы бір сәтсіз шайқастан кейін герцог Нидерландыға қашып құтылды.

Карл II-ге жер аударылу

Көтеріліске қатысқаны үшін, 1647 жылы жастығына байланысты оған қайтарылған жерлері тәркіленіп, болашақ қайын атасы Томас, Фэрфакс лордына берілді. 19 қыркүйекте 1649 жылы Карл II оған "Жартер" орденін (KG) тағып, 6 сәуірде 1650 жылы өзінің құпия кеңесіне қабылдады. Хайдқа қарсы тұрып, Бэкингем шотланд пресвитериандарымен одақ құруды қолдады, маусым айында Чарльзді Шотландияға сүйреп апарды және Аргилл маркизімен бірігіп, Чарльзды 1650 жылғы қазан айындағы роялистердің қастандығына қатысудан қайтарды, сондай-ақ оның келісім жасаған көшбасшыларға жоспарды сатқаны күдік тудырды. Сол мамыр айында ол Англиядағы шығыс әскерлерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды және шетелде әскер жинауға жіберілді; келесі жылы Ланкаширдегі жоспарланған көтеріліске жетекшілік етуге және шотланд роялистерін басқаруға таңдалды. Ол 3 қыркүйекте 1651 жылы Ворчестер шайқасында Чарльзбен бірге шайқасты, бірақ қазан айында Роттердамға жалғыз қашып кетті. Оливер Кромвель үкіметімен жүргізген келіссөздері және шіркеу мүддесінен бас тартуға дайындығы оны Чарльздің басқа кеңесшілерінен бөліп, оның беделін төмендетті. Патша отбасымен қарым-қатынасының уысуына патшаның жесір қарындасы Мария, Оранж ханшайымына жасаған батыл ұсынысы және Чарльзбен ақша дауы себеп болды.

Қайту және қамауға алу

1657 жылы ол Англияға оралып, 15 қыркүйекте Анна мен Томас Фэрфакстың қызы Мэриге үйленді, Камеронның 3-ші лорды Фэрфакс оған ғашық болған болатын, бірақ оның Филипп Стэнхоппен, 2-ші Честерфилд графымен некеге тұру жарияланымдары шіркеуде оқылып жатқанда. Бэкингемге үкіметке қарсы пресвитериандық қастандық ұйымдастырғаны күдікті болды. Фэрфакстың Кромвельмен байланысы болғанына қарамастан, 9 қазанда оны тұтқындауға бұйрық берілді. 1658 жылдың сәуір айында Йорк-хауста үй қамауына алынып, қашып кетті, бірақ 18 тамызда қайтадан тұтқындалды. Одан кейін ол Лондон мұнарасына қамалды, бірақ 23 ақпан 1659 жылы анасы мен қайын атасы оны босату үшін келісімдер жасады. Ол үкіметтің жауларына көмектеспеуге уәде бергеннен кейін және Фэрфакстың 20 000 фунт стерлинг кепілдігімен босатылды. 1660 жылдың қаңтарында ол генерал Джон Ламбертке қарсы Фэрфакстың жорығына қосылды, содан кейін Фэрфаксты Жаңару ісіне тартқанын мәлімдеді.

Қайта қалпына келтіруден кейін

Қайтып оралған король Карл Бакингемді (оны Доверде жағаға шыққанда қарсы алған) бастапқыда салқын қабылдады, бірақ Бакингем тез арада қайта жақсылыққа ілікті. Ол 23 сәуірде 1661 жылы таққа отыру рәсімінде патшаның шар құрылысын алып жүрді және 21 қыркүйекте Йоркширдің Батыс жағының лорд-лейтенанті болды. Сол жылы ол принцесса Генриеттамен бірге Парижге Орлеан герцогымен үйленуге барды, бірақ оған ұятсыз қылық жасады, сол себепті қайтарылып алынды. 1662 жылдың 28 сәуірінде ол Тай кеңеске қабылданды. Оның тәркіленген мүлігі, жылына 26 000 фунт стерлингке бағаланған, оған қайтарылды және ол корольдің ең бай азаматы болды делінді. Ол 1663 жылы Йоркширдегі көтерілісті басуға көмектесті, 1665 жылы екінші ағылшын-голландия соғысында теңізге шықты және 1666 жылдың маусымында голландтық немесе француз басқындығына қарсы тұру шараларын қабылдады. Алайда, ол Эдвард Хайд, 1-ші Кларендон графының, канцлердің ықпалымен жоғары лауазымдардан шеттетілді. Бакингем енді канцлердің құлауына себеп болуды жоспарлады. Ол парламенттің екі палатасында да партиялар ұйымдастырды, олар 1667 жылғы Импорт заңына қолдау көрсетті, бұл заң ирланд малын импорттауға тыйым салды, бұл ішінара Кларендонға қарсы болу үшін, ал ішінара Ормонд герцогының жолын кесу үшін жасалды. Пікірсайыстар барысында "егер білдірген заңға қарсы болса, оның ирландтық мүддесі немесе ирландтық түсінігі болуы керек" деді, содан кейін Ормондтың ұлы лорд Оссори оны жекпе-жеке дуэльге шақырды. Бакингем кездесуден жалтарды, ал Оссори Тауэрге жіберілді. Біраз уақыттан кейін, 19 желтоқсанда екі палата арасындағы конференция кезінде ол Дорчестер маркизімен ұрысқа түсті: Бакингем маркиздің шашын жұлып алды, ал Дорчестер де "герцогтың шашының көп бөлігін қолында ұстады". Кларендонның айтуынша, Лордтар палатасының қадір-қасиетіне бұрын ешқандай бұзақылық осылайша тиіспеген. Қылмыс жасаған екеуі Тауэрге жіберілді, бірақ кешірім сұрағаннан кейін босатылды; ал Бакингем Дорчестердің күйеуінің баласы иеленген Барон Рос атағына талап қою арқылы ашуын білдірді. Оның үкіметке қарсылығы корольдің ықыласын жоғалтты және ол опасыздыққа бағынды деп айыпталды, сондай-ақ корольдің жорамалын жасады деген айып тағылды. 1667 жылдың 25 ақпанында оны тұтқындауға бұйрық берілді және ол барлық лауазымдарынан босатылды. Ол 27 маусымға дейін тұтқындалудан қашып, содан кейін өзі ұсталып Тауэрге қамалды. Ол 17 шілдеде босатылды, 15 қыркүйекте оның ықыласына және тағайындалған лауазымдарына қайта оралды және Кларендонды соттауға белсенді қатысты. Кларендон құлағаннан кейін ол бас министр болды, бірақ 1668 жылы Альбемарл герцогынан сатып алынған Ат шебері лауазымынан басқа жоғары лауазымға ие болмады. Вильерс Африкаға сауда жасау үшін Англия Корольдік авантюристтері компаниясының бірнеше декларациясына қол қойды, бұл 1667 жылы жарияланған құжат Корольдік Африка компаниясының құрылуына әкелді. 1671 жылы ол Кембридждің канцлері болып сайланды, ал 1672 жылы Оксфорд университетінің жоғары басқарушысы болды. Ол діни төзімділікті жақтады және Ричард Бакстердің мақтауына ие болды; ол 1668 жылы түсіністік схемасын қолдады және 1672 жылы Корольдік кешірім туралы декларацияны ұсынды. Ол Скиннер ісі бойынша лордтардың бастапқы юрисдикциясын қолдады. Осы ерекшеліктерден басқа, Бакингемнің билік етуі негізінен жанжалдар мен интригалармен ерекшеленді. Оның Шрусбери графесінің әйелімен заңсыз қарым-қатынасы 1668 жылдың 16 қаңтарында Барн-Эльмсте оның күйеуі графпен жекпе-жеке дуэльге әкелді, онда граф қаза тапты. Графшаның кездесуге куә болғандығы туралы әңгіме негізсіз болып көрінеді; бірақ Бакингем "өзінің жесірін" өзінің және әйелі үйіне орнатқанда және әйеліне оның әкесі үйіне жібергенде ашу тудырды. Бакингем баласыз патшайым Екатерина Браганзадан ажырасу идеясының артында тұрған деп саналады (бірақ бұл ешқашан болған жоқ). Ол Джеймске, Йорк герцогына, сэр Уильям Ковентриге қарсы - сол кездегі ең қабілетті мемлекет қайраткерлерінің бірі, Ковентридің құлауына себепші болды - және 1669 жылы қызметінен босатылған Ормонд герцогына қарсы болды. Ол тіпті Томас Бладтың Ормонды ұрлап, өлтіруге әрекеттенгеніне күдікті болды және оны патшаның алдында қылмыс жасады деп айыптады. Ол атасының өліміне себеп болған жағдайда оны өлтіремін деп қорқытқан Ормондтың ұлы лорд Оссори. Арлингтон, Бакингемнің өзімен бірге "Кабаланың" ең күшті мүшесі және патшаның сүйіктісі, жеңу оңай емес еді; және ол өзіне сеніп тапсырылған сыртқы істерді бақылаудан едәуір ықпал алды. Бакингем әрқашан француз одағын жақтаған, ал Арлингтон сэр Уильям Темпл арқылы 1668 жылғы үштік одақты жасады. 1670 жылы Францияға жасалған толық бетбұрыс пен капитуляцияда Арлингтон, католик, 20 мамырдағы бірінші Довер шартына сеніп тапсырылды - бұл голланд Республикасына бірігіп шабуыл жасаудан басқа, Карлдың өзін католик деп жариялауға және Англияға католик дінін қайта енгізуге міндеттеме берді, ал Бакингем Францияға 31 желтоқсан 1670 және 2 ақпан 1672 жылдары жарияланған шарттарға алып келетін жалған келіссөздерді жүргізуге жіберілді. Ол XIV Людовикпен болған қабылдауынан қатты ләззат алды, "оған ешбір подданныйға берілмегеннен артық құрмет көрсетілді" деді және леди Шрусбери үшін жылына 10 000 ливрлік зейнетақы алды. 1672 жылдың маусымында үшінші ағылшын-голландия соғысы кезінде ол Арлингтонмен бірге Принц Оранжға шарттарды таңу үшін Нювербругке барды, ал олар бас тартқанда Арлингтонпен бірге Людовикпен Хесвик келісімін жасады. Осы барлық белсенділіктерден кейін ол жаңа құрылған Блэкхит армиясының басқаруын герцог Шомбергке беруден кейін көңілі қалды. Бакингем полк басшысы болып тағайындалды, бірақ Шомбергтің астында қызмет етуіне наразы болды. Ол енді Довердің құпия шарты туралы білді және 1673 жылдың соңына қарай Арлингтонға деген қызғанышы ашық жаулыққа айналды. Ол оны импичментке беруге ұсынып, Арлингтонмен бірге парламентте оған қарсы фракцияны қозғауға тырысты.

The returning King Charles at first received Buckingham (who met him at his landing at Dover) coldly, but Buckingham was soon back in favour. He was appointed a Gentleman of the Bedchamber, carried the Sovereign's Orb at the coronation on 23 April 1661, and was made Lord Lieutenant of the West Riding of Yorkshire on 21 September. The same year, he accompanied Princess Henrietta to Paris to marry the Duke of Orleans, but made such shameless advances to her that he was recalled. On 28 April 1662, he was admitted to the Privy Council. His confiscated estates, amounting to £26,000 a year, were restored to him, and he was said to be the king's richest subject. He helped suppress the projected insurrection in Yorkshire in 1663, went to sea in the Second Anglo Dutch War in 1665, and took measures to resist the Dutch or French invasion in June 1666. He was, however, debarred from high office by the influence of Edward Hyde, 1st Earl of Clarendon, the Chancellor. Buckingham now plotted to effect the Chancellor's ruin. He organized parties in both Houses of Parliament to support the Importation Act 1667 prohibiting the import of Irish cattle, partly to oppose Clarendon and partly to thwart the Duke of Ormonde. Having asserted during the debates that "whoever was against the bill had either an Irish interest or an Irish understanding", he was challenged to a duel by Ormonde's son Lord Ossory. Buckingham avoided the encounter, and Ossory was sent to the Tower. A short time afterwards, during a conference between the two Houses on 19 December, he came to blows with the Marquess of Dorchester: Buckingham pulled off the marquess's periwig, and Dorchester also "had much of the duke's hair in his hand." According to Clarendon, no misdemeanour so flagrant had ever before offended the dignity of the House of Lords. The offending peers were both sent to the Tower, but were released after apologising; and Buckingham vented his spite by raising a claim to the title of Baron Ros, held by Dorchester's son in law. His opposition to the government had lost him the king's favour, and he was now accused of treasonable intrigues, and of having cast the king's horoscope. His arrest was ordered on 25 February 1667, and he was dismissed from all his offices. He avoided capture until 27 June, when he gave himself up and was imprisoned in the Tower. He was released by 17 July, was restored to favour and to his appointments on 15 September, and took an active part in the prosecution of Clarendon. When Clarendon fell, he became the chief minister, even though he held no high office except that of Master of the Horse, bought from the Duke of Albemarle in 1668. Villiers was a signatory to The Several Declarations of The Company of Royal Adventurers of England Trading into Africa, a document published in 1667 which led to the creation of the Royal Africa Company. In 1671 he was elected chancellor of Cambridge, and in 1672 high steward of the University of Oxford. He favoured religious toleration, and earned the praise of Richard Baxter; he supported a scheme of comprehension in 1668, and advised the Royal Declaration of Indulgence in 1672. He upheld the original jurisdiction of the Lords in Skinner's Case. With these exceptions, Buckingham's tenure of office was chiefly marked by scandals and intrigues. His illicit connection with the Countess of Shrewsbury led to a duel with her husband the Earl at Barn Elms on 16 January 1668, in which the Earl was fatally wounded. The tale that the countess witnessed the encounter disguised as a page appears to have no foundation; but Buckingham provoked outrage when he installed the "widow of his own creation" in his own and his wife's house, and sent his wife to her father's house. Buckingham was thought to be behind the idea of obtaining the divorce of the childless queen, Catherine of Braganza (though this never happened). He intrigued against James, Duke of York, against Sir William Coventry—one of the ablest statesmen of the time, whose fall he procured by provoking Coventry to send him a challenge—and against the Duke of Ormonde, who was dismissed in 1669. He was even suspected of having instigated Thomas Blood's attempt to kidnap and murder Ormonde, and was charged with the crime in the king's presence by Ormonde's son, Lord Ossory, who threatened to shoot him dead in the event of his father's meeting with a violent end. Arlington, next to Buckingham himself the most powerful member of the "Cabal" and a favourite of the king, was less easy to overcome; and he derived considerable influence from the control of foreign affairs entrusted to him. Buckingham always had been an adherent of the French alliance, while Arlington concluded through Sir William Temple the Triple Alliance of 1668. On the complete volte face and surrender made by Charles to France in 1670, Arlington, a Roman Catholic, was entrusted with the first Treaty of Dover of 20 May—which besides providing for the united attack on the Dutch Republic, included Charles's undertaking to proclaim himself a Catholic and to reintroduce the Roman Catholic faith into England,—while Buckingham was sent to France to carry on the sham negotiations which led to the public treaties of 31 December 1670 and 2 February 1672. He was much pleased with his reception by Louis XIV, declared that he had "more honours done him than ever were given to any subject", and, was presented with a pension of 10,000 livres a year for Lady Shrewsbury. In June 1672, during the Third Anglo Dutch War, he accompanied Arlington to Nieuwerbrug to impose terms on the Prince of Orange, and when these were refused with Arlington arranged a new treaty, the Accord of Heeswijk with Louis. After all this activity he suffered a keen disappointment in being passed over for the command of the newly formed Blackheath Army in favour of the Duke of Schomberg. Buckingham was given command of a regiment, but resented serving under Schomberg. He now knew of the secret treaty of Dover, and towards the end of 1673, his jealousy of Arlington became open hostility. He threatened to impeach him, and endeavoured with the help of Louis to stir up a faction against him in parliament.

Төмендеу

Алайда бұл сәтсіз аяқталды, ал 1674 жылдың қаңтар айында Парламенттің екі палатасы да Бэкингемге шабуыл жасады. Лордтар палатасында жас Шрусбери графының сенімділері Бэкингемнің графшамен ашық қарым-қатынасын жалғастырғанын және олардың ұлы Вестминстер аббаттығында Ковентри графы атағымен жерленгенін айтты; Бэкингем мен графшадан кешірім сұралып, енді бірге тұрмау үшін 10 000 фунт стерлинг кепілдік беру талап етілді. Халық палатасында оған француз одағын, «папалықты» және өкімшілдік биліктің қолдаушысы ретінде шабуыл жасалды. Ол өзін қорғау үшін негізінен Арлингтонды кінәлауға тырысты, бірақ палата патшаға Бэкингемді кеңестерінен, жанынан және қызметтен мәңгі кетіру туралы өтінішхатты мақұлдады. Шарль қолайлы мүмкіндікті күтіп, Бэкингемнің жариялағандарына ашуланғандықтан, тез келісті. Бэкингем зейнеткерлікке шықты, жолын түзеді, әйелімен шіркеуге барып, қарыздарын төлеуге кірісті, «отаншыл» болды және ел немесе оппозициялық партия оны өздерінің көшбасшыларының бірі деп жариялады. 1675 жылдың көктемінде ол сынақ серттерге қарсылығымен және епископтарды қорлағанымен көзге түсті, ал 16 қарашада ол дінсіздерге көмек көрсету туралы заң жобасын ұсынды. 1677 жылдың 15 ақпанында ол Эдуард III заңына сәйкес жылына бір рет жиналмаған Парламент соңғы мерзімде таратылмады ма деген сұрақ көтеріп, үкіметті ұятқа салуға тырысқан төрт лордтың бірі болды. Бұл ұсыныс қабылданбады және төрт лордтан кешірім сұрау талап етілді. Олар бас тартқандықтан, оларды Тауэрге, әсіресе Бэкингемге жіберді, ол Палатаның айыптауын мазақтап, оны ашуландырды. Ол шілдеде босатылып, бірден француз елшісі Пол Барилонмен патшаға жәрдем беруді тоқтату мақсатында сөз байластырды; 1678 жылы ол Парижге барып, оппозицияның ісіне Людовик XIV-нің көмегін алуға тырысты. Ол «Католиктер қастандығына» қатысқандарды қудалауға белсенді қатысып, өзінің аймағындағы сотта лорд-бас судьяны (Сэр Уильям Скроггс) Рим католиктеріне көмектеседі деп айыптады. Осыған байланысты оны тұтқындауға бұйрық берілді, бірақ ол ешқашан орындалмады. Ол Уигтердің Парламентке қайта оралуын қолдады, өзін басқа пікір білдірушілердің қорғаушысы етіп танысты және Лондон қаласының азаматы болып қабылданды. Алайда, ол, мүмкін, Монмут герцогы мен Шафтсбери графына наразы болғандықтан, Уигтерден өзін бөліп алды, 1680 жылдың 15 қарашасында Лордтар палатасындағы үлкен пікірталасқа қатыспады және 1684 жылы патшаның құрметіне қайта оралды.

This, however, was unsuccessful, and in January 1674 both houses of Parliament attacked Buckingham. In the Lords, the trustees of the young Earl of Shrewsbury complained that Buckingham publicly continued his affair with the Countess, and that a son of theirs had been buried in Westminster Abbey with the title of Earl of Coventry; Buckingham and the countess were required to apologize and give security for £10,000 not to cohabit together again. In the House of Commons he was attacked as the promoter of the French alliance, of "popery" and arbitrary government. He defended himself chiefly by endeavouring to blame Arlington; but the house approved a petition to the king to remove Buckingham from his councils, presence and from employment forever. Charles, who had been waiting for a favourable opportunity, and who was enraged at Buckingham's disclosures, quickly consented. Buckingham retired, reformed his ways, attended church with his wife, began to pay his debts, became a "patriot", and was claimed by the country or opposition party as one of their leaders. In the spring of 1675 he was conspicuous for his opposition to the Test Oath and for his abuse of the bishops, and on 16 November he introduced a bill for the relief of the nonconformists. On 15 February 1677 he was one of the four lords who tried to embarrass the government by raising the question of whether the parliament, not having assembled according to the act of Edward III once in the year, had not been dissolved by the recent prorogation. The motion was rejected and the four lords were ordered to apologize. When they refused, they were sent to the Tower, Buckingham, in particular, exasperating the House by ridiculing its censure. He was released in July, and immediately entered into intrigues with Paul Barillon, the French ambassador, with the object of hindering the grant of supplies to the king; and in 1678 he visited Paris to get the assistance of Louis XIV for the opposition's cause. He took an active part in prosecuting those implicated in the "Popish Plot", and accused the lord chief justice (Sir William Scroggs) in his own court while on circuit of favouring the Roman Catholics. Because of this, a writ was issued for his arrest, but it was never served. He promoted the return of Whig candidates to Parliament, constituted himself the champion of the dissenters, and was admitted a Freeman of the City of London. He, however, separated himself from the Whigs on the exclusion question, probably on account of his dislike of the Duke of Monmouth and the Earl of Shaftesbury, was absent from the great debate in the Lords on 15 November 1680, and was restored to the king's favour in 1684.

Зейнеткерлік

Ол Джеймс II таққа отырғаннан кейін қоғамдық өмірге қатыспады, бірақ денсаулығының нашарлауы және қаржысының таусылуына байланысты Йоркширдегі Хелмслидегі өз иелігіне қайтып келді. 1685 жылы ол «Адамның дінге ие болуының негізділігі туралы қысқаша әңгіме» атты кітапша жариялады, онда басты мәселені талқылағаннан кейін өзінің сүйікті тақырыбына – діни төзімділікке оралды. Бұл трактат бірнеше қарсы пікірлерге ұшырады және оны Уильям Пенн, сондай-ақ автордың өзі «Букингем герцогының қағазына қысқа жауаптың белгісіз авторына жолданған хаты» (1685) арқылы қорғады. Джеймс оны католик дініне өткізу үшін оған дін қызметкерін жіберді, бірақ Бэкингем оның аргументтерін сықаққа алды. Ол 1687 жылдың 16 сәуірінде Йоркширдегі Киркбимурсайдтағы жалға алушының үйінде (Бэкингем үйі деп аталады, ол қала орталығында орналасқан) аң аулау кезінде салған суықтан қайтыс болды, өлімінде зор өкініш білдіріп, өзін «отанымның жек көретінін және Құдайымның мені тастап кеткенін сезінемін» деді. Александр Поптың оның соңғы күндері туралы салған аянышты суреті қатты асыра көрсетілген. Бэкингем 1687 жылдың 7 маусымында Генрих VII капелласында, Вестминстер аббаттығында, соңғы патшадан да артық салтанатпен жерленді. Оның қайтысымен, алғашқы герцогтың билікке және ықпалға ерекше өрлеуімен құрылған әулет аяқталды. Оның заңды балалары болмағандықтан, титул жойылды, ал оның үлкен мүлкі толығымен шашырап кетті; Бэкингемширдегі Кливеденде салынған алып сарайдан тек аркалы терраса ғана қалды.

Кейіпкер

Бэкингем – Реставрация дәуіріндегі архетипілік рекетердің бірі, «Күлкілі топтың» мүшесі. Оның ішінде Рочестердің 2-ші графы Джон Уилмот, сэр Чарльз Седли, Дорсеттің 6-шы графы Чарльз Саквилл, сондай-ақ драматургтер Уильям Уайчерли мен Джордж Этерджи болды. Патшаның өзі көрсеткен үлгі бойынша, бұл адамдар ішімдікке құмарлық, секс және өткір әңгімелесуде ерекше көзге түсті. Бэкингем көбінесе "XVII ғасырдың Алькибиады" деп сипатталатын, көркем мінезді, ерсіз және ұстамсыз адам ретінде танылды. Бірде Бэкингем бір адамды Ньюмаркеттегі пабқа шақырып, оның назарын аударғанда, оның досы Рочестер үйіне кіріп, әпкесіне есірткі беріп, үйді тонап, әйелімен қарым-қатынас жасап, содан кейін оның әйелін пабқа әкеліп, Бэкингемге де секс жасауға мүмкіндік берді. Кейін сол әйелдің күйеуі өз-өзіне қол жұмсады. Бірақ тіпті герцогтің сыншылары да оның жақсы мінезді, мейірімді, жомарт, еліктей білуде теңдесі жоқ және сәннің көшбасшысы екенін мойындайды. Оның әдемі сыртқы келбеті мен қызықты әңгімелері замандастарын баурап алды, оның моральдық кемшіліктеріне және тіпті қылмыстарына қарамастан. II Карлдың сарайындағы бір замандасы оны былай деп сипаттады: "Ол әділ, мейірімді, жомарт, кеңпейіл, халық оны жақсы көреді. Екінші жағынан, ол атеист, құдайға қарсы сөйлейтін, қатыгез, зорлық-зомбылыққа бейім және өзінің ерсіздігімен әйгілі, ол жынысына, жасына, әлеуметтік жағдайына қарамастан ешкімді аямайды". Оның портретін Бернет, Гамильтон графының естеліктерінде, Джон Драйден, Александр Поуп Лорд Батерстке жазған хатында және сэр Уолтер Скотттың «Пиверілдің шыңы» романында бейнеленген. Джон Рересби оны «Мен көрген ең алғашқы және ақылды джентльмен» деп атады, ал Бернет осы пікірді қолдайды. Диан Локкир оның атқа міну, билеу және қылышпен күресудегі теңдесі жоқ шеберлігіне тоқталып, «Ол құрмет бөлмесіне кіргенде, сіз оны көзбен қадағамау мүмкін емес еді, өйткені ол өте әдемі қозғалды» дейді. Жарыс және аң аулау оның сүйіп тұратын спорт түрлері болды, және оның есімі ұзақ жылдар бойы Йоркширдің аң аулау әндерінде сақталды. Герцог Абрахам Коули, Томас Спрат, Мэтью Клиффорд және Уильям Уайчерлидің демеушісі болды. Ол химиямен айналысып, Ламбетте Vauxhall шыны зауытын құрды (төменде қараңыз). Джон Драйден оны «Абсалом мен Ахитофел» поэмасындағы Зимри кейіпкері арқылы сипаттады (Бэкингем оған 1682 жылы жарық көрген «Ар-намыс адамының соңғы поэмасына арналған поэтикалық ойлар» поэмасымен жауап берді):

Buckingham was one of the archetypal Restoration rakes, part of the "Merry Gang" of courtiers whose other members included John Wilmot, 2nd Earl of Rochester, Sir Charles Sedley, Charles Sackville, 6th Earl of Dorset, and the playwrights William Wycherley and George Etherege. Following the tone set by the monarch himself, these men distinguished themselves in drinking, sex and witty conversation. Buckingham is often judged ostentatious, licentious, and unscrupulous, the "Alcibiades of the seventeenth century". One occasion saw Buckingham invite a man to a pub in Newmarket to distract him while his friend Rochester sneaked into the man's home, drugged his sister, robbed the house, seduced his wife, and then brought his wife to the pub so that Buckingham could also have sex with her. The woman's husband later committed suicide. But even the duke's critics agree that he was good humoured, good natured, generous, an unsurpassed mimic, and the leader of fashion. His good looks and amusing wit made him irresistible to his contemporaries, in spite of his moral faults and even crimes. A contemporary observer at the Court of Charles II found him: "Courteous, affable, generous, magnanimous he is adored by the people On the other hand he is an atheist, blasphemer, violent, cruel and infamous for his licentiousness, in which he is so wrapped up that there is no sex, nor age, nor condition of persons who are spared from it". His portrait has been drawn by Burnet, Count Hamilton in the Memoires de Grammont, John Dryden, Alexander Pope in the Epistle to Lord Bathurst, and Sir Walter Scott in Peveril of the Peak. John Reresby calls him "the first gentleman of person and wit I think I ever saw", and Burnet bears the same testimony. Dean Lockier, after alluding to his unrivalled skill in riding, dancing and fencing, adds, "When he came into the presence chamber it was impossible for you not to follow him with your eye as he went along, he moved so gracefully". Racing and hunting were his favourite sports, and his name long survived in the hunting songs of Yorkshire. The Duke was the patron of Abraham Cowley, Thomas Sprat, Matthew Clifford and William Wycherley. He dabbled in chemistry and set up the Vauxhall glassworks at Lambeth, (see below). John Dryden described him under the character of Zimri in celebrated lines in the poem Absalom and Achitophel (to which Buckingham replied in Poetical Reflections on a late Poem by a Person of Honour, 1682):

"Ол ең жақсысын көріп, бекітті", - дейді Брайан Фэрфакс, - "бірақ көбінесе deteriora sequi (латынша > «нашарды ұстану») ». Бэкингем өзі: «Мен еріншек сағаттардың қашып бара жатқанын көріп тұрмын, және олар өтіп бара жатқанда, артқа бұрылып маған күледі», - деп жазды; оның соңғы сөздері: «О! Мен осы ең құнды нәрсе – уақытты қанша ысырап еттім!»

Шығармалары

Бэкингем кейде өлеңдер, памфлеттер, лампандар, сатиралар және поэзиялық дарынын көрсеткен пьесалар жазды, олардың жинағы, оның қаламынан шықпаған көптеген туындыларды қамтиды, алғаш рет 1704 жылы Том Браун жариялады; Бэкингемнің қызығушылық тудыратын әртүрлі жазбаларынан үзінділер 1898 жылғы қаңтардағы Quarterly Review журналында келтірілген. Ол «Репетиция» пьесасының авторы, ол батырлық драманы, әсіресе Драйденнің «Гранаданың жаулануы» (алғаш рет 7 желтоқсан 1671 жылы Корольдік театр сахнасында қойылды, ал 1672 жылы жарық көрді) еңкейтін әзілді және тапқыр сатира, сондай-ақ Генри Филдингтің «Ұлы Том Трамп» және Шериданның «Критик» пьесаларында үлгі алған, лайықты танымал туынды. Сэмюэл Батлердің де оған қатысы бар деп саналады. Драйден «Абессалом мен Ахитофелде» Бэкингемді Зимри кейіпінде бейнелеп, өш алды. Бэкингем екі бейімделген пьесаны да жариялады: Джон Флетчердің «Мүмкіндік» (1682) және Бьюмонт пен Флетчердің «Филастерінен» («Қайта жаңғыру немесе әділет орнатылады», 1714); сондай-ақ «Седжмур шайқасы» мен «Жауынгерлік жұбайлар» (1704). Оның туындыларының соңғы басылымын Т. Эванс жасаған (2 том, 8vo, 1775). Вуд тағы бір еңбекке сілтеме жасайды – «Құдайдың дәлелі», алайда оның қазіргі уақытта іздері жоқ. Әкесі сияқты, кіші герцог Александр Дюманың «Мушкетёрлер» романдарының кейіпкері болады. «Виконт де Брагелон» романында оны Карл II-нің қарындасы Генриеттаны Францияға, Орлеан герцогы Филипп I-ге үйлену үшін сүйемелдеп бара жатқанын көрсетеді. Ол жас келіншекке ғашық болады, бұл Филипптің назарынан қашпайды, ол анасы, Австрияның Аннасына жүгінеді. Анна, Вильерс ағаға деген махаббаты «Үш мушкетёр» романында баяндалған, оның сезімдеріне байланысты француз-ағылшын қарым-қатынастары үшін оның үйге оралуының дұрыс екеніне көндіреді. Алайда Францияда ол граф де Вардестің ашуын қоздырады, оның әкесі Милади де Винтердің сүйіктісі болған, ол ескі Вильерстің өліміне жауапты. Де Вардес оны Англияға бағытталған кемеге дейін сүйемелдейді, бірақ кетер алдында екеуі дуэльге түседі және де Вардес жарақаттанады.

Buckingham wrote occasional verses, pamphlets, lampoons, satires and plays showing undoubted (but undeveloped) poetic gifts, a collection of which, containing however many pieces not from his pen, was first published by Tom Brown in 1704; while a few extracts from a commonplace book of Buckingham of some interest are given in an article in the Quarterly Review of January 1898. He was the author of The Rehearsal, an amusing and clever satire on the heroic drama and especially on Dryden's The Conquest of Granada (first performed on 7 December 1671, at the Theatre Royal, and first published in 1672), a deservedly popular play which was imitated by Henry Fielding in Tom Thumb the Great, and by Sheridan in The Critic. It is believed that Samuel Butler had a hand in it. Dryden had his revenge in his picture of Buckingham as Zimri in Absalom and Achitophel. Buckingham also published two adapted plays: a version of John Fletcher's The Chances (1682) and The Restoration or Right will take place, from Beaumont and Fletcher's Philaster (publ. 1714); and also The Battle of Sedgmoor and The Militant Couple (publ. 1704). The latest edition of his works is that by T. Evans (2 vols. 8vo, 1775). Another work is named by Wood, A Demonstration of the Deity, of which there is now no trace. Like his father, the younger Duke makes an appearance in Alexandre Dumas père's "Musketeer" novels. The Vicomte de Bragelonne sees him escorting Charles II's sister, Henrietta, to France to be married to Philippe I, Duke of Orléans. He is soon smitten with the young lady, which Philippe perceives quickly, and appeals to his mother, Anne of Austria. Anne, whose love for Villiers Senior was chronicled in The Three Musketeers, convinces him that, due to his feelings, it would be best for French English relations if he returned home. While in France, however, he earns the enmity of Comte de Wardes, whose father was the lover of Milady de Winter, who was responsible for the old Villiers' death. De Wardes escorts him to a boat destined for England, but before departing, the two men duel and de Wardes is injured.

Ғылыми мүдделері

Герцог өмір бойы ғылымға қызығушылық танытты, ол азаматтық соғыс кезінде Францияда сүргінде болғанда пайда болды. Ол жерде принц Чарльз (болашақтағы Карл II) көмегімен түрлі зертханалық тәжірибелер жүргізді. Ол әсіресе алхимияға қызығушылық танытты және философ тасын жасау әдісін табуға үміттенді. Алхимияға деген бұл құмарлығы өмірі бойы жалғасты, сондықтан оның сарайдан жиі кетуі, қателікпен сүйіктісіне барумен байланыстырылса, көбінесе герцог тәжірибелерімен айналысқан кезеңдер болатын. Өмірінде Бэкингем бірнеше зертхана құрып, онда тәжірибелерін жүргізді. Біріншісі – Фэрфакс Холлдың аумағындағы арнайы салынған ғимарат, оны Лорд Фэрфакстың қызы Мэри Фэрфакспен некелесу арқылы иеленді. Ол сондай-ақ Вестминстердегі Валлингорд үйінде зертхана орнатты, бұл мүлік монархия қалпына келтірілгеннен кейін оған қайтарылды. Кейін, сарайда ықпалы азайған кезде, ол өзінің сүйікті әуесқойлықтары – аң аулау және зертханада жұмыс істеу үшін Фэрфакс-холлға оралды. Кейіннен, ол елге опасыздық жасады деген айыппен Тауэрге қамалып, жеке зертханасын құруға рұқсат алды, осылайша тәжірибелерін жалғастыра алды. Жеке қызығушылығынан басқа, Бэкингем сол кездегі ғылыми қызметке де қатысты. Ол 15 мамыр 1661 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып тағайындалды. Қоғам оның мамандануын "химия" деп көрсетті. Герцог қоғамға тұрақты, бірақ шамалы қызығушылық танытты. Мысалы, қоғам одан химияшысына апталық тәжірибелер үшін ағаш көмірін дистилляциялауды және мүшелер зерттеуі үшін бір мүйізді мүйіздің үлгісін беруді сұрады. Кейін, 1666 жылдың 4 желтоқсанында Нортгемптон графы мен Эксетер епискобына герцогтан Йорк-хауста (Странд) қоғамға бірнеше бөлме беруді сұрау тапсырылды. Герцогтың басқа да ғылыми іс-әрекеттері болды, оның ішінде патшаның Уайтхолл қаласында орналасқан жеке зертханасына жиі баратын, онда патшаның қатысуымен тәжірибелер мен диссекцияларды бақылайтын. Сонымен қатар, Бэкингем Vauxhall Glassworks сатып алып, сол жердегі зауытты кеңейтті. Эвелин өзінің күнделігінде 1676 жылдың 19 қыркүйегінде оның өнімдерінің сапасын жоғары бағалады. Алайда, Карл патшадан айырмашылығы, ол ботаникаға қызығушылық танытпады. Джон Эвлин 23 шілдеде Кливден үйіне (Брайан Фэрфакс оны Бэкингемнің қымбат Substructiones Insanae бірі деп есептеген) барғанда, негізінен папоротниктерден тұратын бақты көріп, көңілі қалды. Өкінішке орай, герцогтың зертханада өткізген көп сағаттары денсаулығына зиян келтірді, сондықтан өмірінің кейінгі кезеңінде ол сынаптан уланудың белгілерін көрсетті.

The Duke had a lifelong interest in science, acquired during the civil war, while he was exiled in France. There, he carried out a variety of laboratory experiments assisted by Prince Charles (the future Charles II). He was especially interested in alchemy, and hoped to find a method of producing the philosopher's stone This obsession with alchemy continued throughout his lifetime so that his frequent absences from court, mistakenly attributed to visits to a lover were, very often, periods when the Duke was engrossed in his experiments. During his lifetime, Buckingham set up a number of laboratories, where he would carry out his experiments. The first was a purpose built facility in the grounds of Fairfax Hall, which he had acquired through his marriage to Mary Fairfax, the daughter of Lord Fairfax. He also had a laboratory installed in Wallingord House, in Westminster, a property which was restored to him after the restoration of the monarchy. Later in life, when he was out of favour at court, he retired back to Fairfax Hall to pursue his favourite pastimes, hunting and working in his laboratory. Later still, when he was sent to the Tower, accused of treason, he was permitted to set up his own private laboratory, so he could continue with his experiments. In addition to his personal interests, Buckingham was also involved with the wider scientific activities of the time. He was appointed a fellow of the Royal Society on 15 May 1661. The society listed his specialist expertise as "Chemical". The duke maintained a regular but low level interest in the society. For example, he was requested by the society, to instruct his chemist to distil charcoal for their weekly experiments and to supply a sample of unicorn horn for investigation by the members. Later, on 4 December 1666, the Earl of Northampton and the Bishop of Exeter were tasked with asking the Duke to accommodate the society with some rooms in York House, Strand. The Duke had other scientific activities including his frequent visits to the king's own laboratory, which was situated in Whitehall, where he would observe the experiments and dissections in the company of the king. Also, Buckingham acquired the Vauxhall Glassworks and enlarged the factory there. Evelyn praised the quality of its products, in his diary on 19 September 1676. However, unlike king Charles, he showed no interest in botany. John Evelyn, visiting Cliveden House (which Brian Fairfax considered to be one of Buckingham's expensive Substructiones Insanae), on 23 July 1679, was disappointed to find a garden containing mainly ferns. Unfortunately, the many hours the Duke spent in his laboratories damaged his health, so that later in life he showed the symptoms of mercury poisoning.

Мұра

2003 жылғы британдық телесериал "Charles II: The Power and The Passion" фильмінде Вильерс рөлін британдық актер Руперт Грейвс сомдады. 2004 жылғы "Сценалық сұлулық" фильмінде оны Бен Чаплин ойнады.