Кіріспе

Құс түрлері

Канар аралдарындағы тасқұс (Saxicola dacotiae), сондай-ақ Фуэртевентура тасқұсы немесе Фуэртевентура сұңқары деп те аталады, бұрын Канар аралдарында кең таралғандықтан Канар аралдары сұңқары деп аталған, қазір тек Фуэртевентура аралында ғана қоныстанды және онда Кальдерета деп белгілі.

Таксономия

Канар аралдарындағы тасқұйрық – кішкентай сайрақ құс, бұрын оны тұрғыл құстар тұқымдасы Turdidae-ге жатқызған, бірақ қазір көбінесе Ескі әлемнің құс аулаушылары тұқымдасы Muscicapidae-ге жатқызады. Ол және оған ұқсас кішкентай еуропалық түрлерді көбінесе "чаттар" деп атайды. Бұрын "жалпы тасқұйрық" (Saxicola torquata) құрамына кірген, бірақ ол айқын ерекшеленеді; шамасы, бұл 1,2 миллион жыл бұрын, ерте плейстоцен кезеңінде аралдарды мекендеген ата-баба еуропалық тасқұйрықтардың аралдық туындысы болуы мүмкін (Wink et al., 2002).

Сипаттама

Канар аралдарындағы тасшатырдың сыртқы түрі Еуропалық тасшатыр мен виншатырдың аралық нұсқасына ұқсайды. Оның дене мөлшері мен пішіні жіңішке еуропалық қызғалдақты еске түсіреді. Жоғарғы жағы көбінесе виншатыр сияқты боялған, бірақ контрастырақ, қара қоңыр, қара бас және арқасында жолақтары бар. Оның көздің артына созылатын және мойнының ақ жағына жететін таза ақ суперцилийі, сондай-ақ ақшыл құрсаққа қарай көмескіленіп, ақсыл болатын ақсары апельсин түсті кеудесі бар. Құйрық және қанаттары қара, соңғысы ұшу кезінде ақ өрнекпен көрінеді. Сондай-ақ ақ қанат жолағы бар. Еркегінен гөрі анасының түсі ақсыл, қоңыр, қара жолақты баспен және мойнында ақ дақтары жоқ. Еркегі шақылдасқан сияқты дыбыс шығарады, ал әні Еуропалық тасшатыр сияқты жоғары әуенмен келеді.

Экология

Бұл Канар аралдарындағы тасқұрт өте жақсы мекендеу орындарына адал. Оның негізгі таралған жері және жалғыз көбейетін ортасы – барранкостар, шатқалдар және орташа сиреп кеткен (30-50% ашық жер) бұталы өсімдіктер өскен тасты беткейлер (Illera et al., 2006). Олар кейде малпаис (өсімдігі қайта жанданған ескі лава ағындары) сияқты көбірек ашық және құрғақ жерлерге де басады, бірақ түр құрма пальмалары мен бұталардың (Álamo Tavío 1975) шоғырларын артық жақсы көреді, мысалы, Launaea arborescens аулағасы, Caroxylon vermiculatum тұздық және Lycium intricatum доланасы (BirdLife International 2004). Еркектер ашық жерде ән салады, содан құстар қанатты жәндіктерді аулауды ұнатады; кейде олар тамақтану үшін егістік жерлерге немесе бақшаларға да барады. Толығымен ашық ортаны тек балаларына тамақ жинағанда ғана пайдаланады (BirdLife International 2004). Бір уяға 4-5 жұмыртқа салып, 13 күн күндерінде жатырғанда, әдетте жылына екі рет бала өсіреді.

Қорғау мәртебесі

Бұл Канар аралдарындағы тасқұс қазір жойылу қаупі төніп тұрған түр деп есептеледі, себебі құрылыс, көбінесе туризмге байланысты, ең жақсы мекендеу ортасына еніп жатыр (Illera et al., 2006). Санын анықтау қиын, бірақ шамамен 1300-1700 ересек құс бар (BirdLife International 2004), және саны азайып бара жатыр. Атап айтқанда, Яндая түбегіндегі кең аумақты жерлерді тазалау жергілікті топты оқшаулап, оны аз популяцияның зиянды әсерлеріне осал етеді. Шөлдеу, мал өсіруге арналған ешкілердің жайылуы және жергілікті жер асты суларының деңгейінің төмендеуі де мекендеу ортасының жоғалуына себеп болды. Қаңғыбас мысықтар мен қара егеуқұйрықтар жұмыртқалар мен жас құстарды жейді. Бұл түрді сақтау жөніндегі іс-қимыл жоспары 1999 жылдан бері қолданылып келеді (BirdLife International 2004). Жеткілікті мекендеу ортасы қамтамасыз етілсе және жыртқыштарды бақылауда ұстаса, олар өздерін сақтап қала алады. Чинихо шаты, Лансароте аралына жақын орналасқан Чинихо архипелагынан murielae түршесі, 20-ғасырдың басында жойылып кетті. Көбінесе, жойылудың себебі мекендеу ортасының нашарлауы деп айтылса да, бұл жойылуға енгізілген жыртқыштардың әсері күштірек болған болуы мүмкін. Олар тек екі аралда (Монтаня-Клара және Алегранса) қоныстанған деп хабарланған.