Кіріспе
Француз төңкерісінің уақыт жобасы.
The following is a timeline of the French Revolution.
1788 Патша қазынасы бос; Революцияның прелюдиясы
7 маусым: Гренобльдегі Плиткалар күні, корольге қарсы алғашқы көтеріліс. 21 шілде: Визиль жиналысы, Дофиннің Генералдық Штаттарының жиналысы. 8 тамыз: Корольдік қазынасы бос деп жарияланды, ал Париж Парламенті салық жүйесін реформалаудан немесе Корольдікке қосымша қаржы беруден бас тартты. Қаржы министрі Бриен салық реформаларын қолдау үшін 1789 жылғы 5 мамырда Генералдық Штаттардың жиналысын шақыруға келіседі, ол ақсүйектер, дін қызметкерлері және қара халықтан (Үшінші қабаттан) тұрады, бұл жиналыс 1614 жылдан бері өткізілмеген. 16 тамыз: Қазына үкіметтік қарыздар бойынша төлемдерді тоқтатады. 25 тамыз: Бриен Қаржы министрі лауазымынан кетіп, оның орнына Үшінші қабат арасында танымал швейцариялық банкир Жак Некер тағайындалады. Некерді әрдайым жоғары бағалаған француз банкирлері мен кәсіпкерлері мемлекетке 75 миллион қарыз беруге келіседі, бірақ Генералдық Штаттар жүйені реформалауға толық өкілеттік алған жағдайда ғана. Некерді Наполеон «революцияның авторы» деп атады. 27 желтоқсан: Дворяндардың қарсылығына қарамастан, Некер Үшінші қабаттың өкілдігі екі есеге артылатынын және дворяндар мен дін қызметкерлерінің Үшінші қабатпен бірге отыруға құқылы екенін жариялайды.
1789 жылдың 27 тамызы Адам мен азамат құқықтарының декларациясы
27 тамыз: Ассамблея адам және азамат құқықтарының Декларациясын қабылдайды, оның жобасын көбінесе Лафайет дайындаған. 28 тамыз: Ассамблея корольге заңдарға вето қою құқығын беру мәселесін талқылайды. 30 тамыз: Камиль Десмулен корольге ұсынылған ветоны тоқтату және корольді Парижге қайтаруға мәжбүрлеу үшін Король сарайында көтеріліс ұйымдастырады. Көтеріліс сәтсіз аяқталады. 31 тамыз: Ассамблеяның Конституциялық комитеті екі палаталы парламент және корольдің вето құқығын ұсынады. 9 қыркүйек: Троя қаласының мэрі халық толқуынан қаза табады. 11 қыркүйек: Ұлттық Ассамблея корольге екі заң шығару сессиясына заңдарға уақытша вето қою өкілеттігін береді. 15 қыркүйек: Десмулен «Париждіктерге шамның сөзі» атты радикалдық памфлетін жариялайды, ол саяси зорлық-зомбылықты ақтауға және париждік халықты мақтан тұтуға бағытталған. 16 қыркүйек: Жан-Поль Мараттың «Халық досы» газетінің бірінші саны жарық көреді, ол радикалды әлеуметтік және саяси төңкерісті ұсынады. 19 қыркүйек: Парижде жаңа муниципалдық ассамблея сайланады, онда округтер бойынша үш жүз мүше сайланады. 1 қазан: Версальдегі Король гвардиясының банкетінде, Луи XVI, Мария Антуанетта және Дофин десерт ішкен кезде, король гвардиясы ақ корольдық кокард тағады. Бірден Парижге гвардияның үш түсті туды таптаптаптағаны туралы жалған хабар тарап, ашу-ыза тудырады.
14 шілде 1790 Федерация мейрамы
14 шілде: Фестиваль де ла Федерация Марс алаңында Парижде Революцияның бірінші жылдығын атап өту үшін өткізіледі. Бұл шараға король мен королева, Ұлттық ассамблея, үкімет және көптеген адамдар қатысады. Лафайет "ұлтқа, заңға және корольге әрқашан адал болуға; Ұлттық ассамблея бекіткен және король қабылдаған конституцияны бар күшімен қолдауға" азаматтық ант береді. Оның әскері де, король де осы антты қабылдайды. Федерация мейрамы – Революция кезінде Париждегі түрлі топтарды біріктірген соңғы оқиға. 23 шілде: Папа Людовик XVI-ға құпия хат жазып, француз дін қызметкерлерінің ерекше мәртебесін жойғаны үшін айыптайтынын уәделейді. 26 шілде: Марат Революцияны сақтап қалу үшін бес жүзден алты жүзға дейін аристократтарды дереу өлімге кесуді талап етеді. 28 шілде: Ассамблея француз төңкерісінен шабыттанған Бельгиядағы көтерілісті басу үшін австриялық әскерлерге француз территориясынан өтуге рұқсат бермейді. 31 шілде: Ассамблея Марат пен Камиль Десмуленге қарсы, революциялық зорлық-зомбылыққа шақырғандары үшін заңдық шаралар қолдануға шешім қабылдайды. 16 тамыз: Ассамблея ел бойынша бейбіт соттардың лауазымдарын құрады, бұл жергілікті билеушілер жүргізген дәстүрлі соттардың орнына қойылды. 16 тамыз: Ассамблея әскерде тәртіпті қалпына келтіруге шақырады. 31 тамыз: Нансиде Лафайетті және Ассамблеяны қолдаған армияның бүлікші сарбаздары мен қаланың ұлттық гвардиясы арасында шайқас болады. 4 қыркүйек: Қаржы министрі Некер қызметтен босатылады. Ұлттық ассамблея мемлекеттік қазынаны басқаруды өз қолына алады. 16 қыркүйек: Брест портында француз флотының теңізшілері көтеріліс көтереді. 6 қазан: Людовик XVI өзінің туысы, Испания королі Карл IV-ке француз дін қызметкерлерінің жаңа мәртебесіне наразы екенін білдіретін хат жазады. 12 қазан: Ассамблея Сент-Доминг (қазіргі Гаити) жергілікті ассамблеясын таратып, құлдық институтын қайта бекітеді. 21 қазан: Ассамблея Францияның символы ретінде француз монархиясының ақ туын және флер-де-лизін үш түсті тумен алмастыратынын жариялайды. 4 қараша: Француз колониясы Ис-де-Франс (қазіргі Маврикий) көтеріліске шығады. 25 қараша: Сент-Доминг (қазіргі Гаити) француз колониясында қара құлдар көтеріліс көтереді. 27 қараша: Ассамблея барлық дін қызметкерлерінің Ұлтқа, Заңға және Корольге ант беруі керек екенін жариялайды. Француз дін қызметкерлерінің көп бөлігі ант беруден бас тартады. 3 желтоқсан: Людовик XVI Пруссия королі Фридрих Вильгельм II-ге хат жазып, өзінің билігін қалпына келтіру үшін еуропалық монархтардың әскери араласуын сұрайды. 27 желтоқсан: Ассамблеяның 39 депутаты, соның ішінде дін қызметкерлері, үкіметке адалдық ант береді. Бірақ, Ассамблеядағы дін қызметкерлерінің көпшілігі ант беруден бас тартады.
1792 Соғыс және монархияның құлдырауы
23 қаңтар: Гаитидегі құлдар көтерілісі Парижде қант пен кофеге күрт тапшылық тудырды. Азық-түлік тапшылығына қарсы бүліктер; Парижде көптеген азық-түлік дүкендері тоналды. 1 ақпан: Франция азаматтары ел ішінде саяхаттау үшін паспорт міндетті түрде алуы керек. 7 ақпан: Австрия мен Пруссия Берлинде Францияға шабуыл жасап, монархияны қорғау туралы әскери конвенцияға қол қойды. 9 ақпан: Ассамблея эмигранттардың мүлкін ел игілігі үшін тәркілеу туралы шешім қабылдады. 23 ақпан: Бетунда астық үлестіру мәселесі бойынша әскер мен халық арасында қақтығыс болды. 7 наурыз: Брансвик герцогы Францияға Австрия-Пруссия біріккен әскерін басқаруға тағайындалды. 4 сәуір: Ассамблея Гаитидегі бос адамдарға тең құқық берді. 5 сәуір: Ассамблея консервативті теологияның орталығы – Сорбоннаны жапты. 20 сәуір: Ассамблея Богемия және Венгрия короліне, яғни Киелі Рим империясына соғыс жариялады. 25 сәуір: Клод Жозеф Руже де Лильдің "Марсельеза" шығармасы алғаш рет Страсбургте орындалды. 28 сәуір: Соғыс басталды. Рошамбо әскері Австриялық Нидерландыға басып кірді. 30 сәуір: Үкімет соғысты қаржыландыру үшін үш жүз миллион ассигнат шығарды. 5 мамыр: Ассамблея армияға отыз бір жаңа батальон құруға бұйрық берді. 6 мамыр: Неміс жалдамалы әскерлерінен құралған Корольдік неміс полкі (Régiment de Royal Allemand cavalerie) француз армиясін тастап, Австрия-Пруссия коалициясына қосылды. 12 мамыр: Саксен және Берхенің гусар полктері француз армиясін тастап, коалицияға қосылды. 27 мамыр: Ассамблея дін қызметкерлерінің азаматтық конституциясына ант бермеген дін қызметкерлерін елден қууға бұйрық берді. 8 маусым: Ассамблея Париждің сыртында жиырма мың ерікті сарбаздан тұратын әскер құруға бұйрық берді. 11 маусым: Людовик XVI дін қызметкерлерін елден қуу және Париждің сыртында жаңа әскер құру туралы заңдарға вето қойды. 20 маусым: Париж Коммунасының қолдауымен және прокурорлар Луи Пьер Мануэль мен Жорж Дантон басшылығымен құпия көтеріліс комитеті құрылды. 20 маусым: Шерушілер Тюильри сарайына басып кірді, ал король Людовик XVI қызыл бостандық қалпағын киіп, Ұлт амандығына көтерілді. 21 маусым: Ассамблея қала шегінде қарулы азаматтардың жиналуын тыйым салды. 28 маусым: Лафайет Ассамблеяда Якобиндер мен Ассамблеядағы басқа да радикалды топтардың әрекеттерін айыптады. Париж мэрі Петион оның Парижте Ұлттық гвардияны тексеруді ұйымдастыру туралы ұсынысын жоққа шығарды. 30 маусым: Лафайет Парижтен кетіп, әскеріне қайтты. Ол Робеспьердің айыптарына ұшырады және оның бейнесі Патша сарайының жанындағы көшірушілер тобымен өртеліп жақылды. 11 шілде: Австрия армиясы Парижге қарай баяу жылжуда, Ассамблея Ұлт қауіпте деп жариялады (La patrie en danger). 15 шілде: Ассамблея Лафайетті қолдайтын офицерлері бар тұрақты әскер бөлімдерін қаладан тыс жерге жіберуге дауыс берді. 15 шілде: Дантон басқаратын Корделье клубының мүшелері Заңнамалық жиналысты алмастыру үшін Конвент шақыруды талап етті. 25 шілде: Ассамблея Париж секцияларына, әр ауданның жергілікті жиналыстарына, олардың көпшілігі Якобиндер мен Кордельелер бақылауында болған тұрақты сессияларда кездесуге рұқсат берді. 25 шілде: Брансвик манифесті Австриялық қолбасшы патша отбасына зиян келтірсе, "үлгілі және мәңгі есте қаларлық кек алу" болады деп ескертті. 28 шілде: Брансвик манифесті Парижде кеңінен таралып, патшаға қарсы ашу тудырды. 30 шілде: Ассамблеяның қаулысы жұмысшы табының азаматтарына (салық төлемейтіндерге) Ұлттық гвардияға қосылуға мүмкіндік берді. 30 шілде: Марсельден Парижге ерікті федерациялар келді. Олар Рейн армиясының жаңа әскери әнін айта бастады, ол біртіндеп олардың атын алды – "Марсельеза". Жаңа еріктілер мен Лафайетке адал Ұлттық гвардия сарбаздары арасында қақтығыс болды. 3 тамыз: Париждің 48 секциясының 47-сі, негізінен Кордельелер мен Якобиндер бақылауында, корольді құлатуды талап етіп, Ассамблеяға петициялар жіберді. Оларды Париж мэрі Петион ұсынды. 4 тамыз: Париждің 80-ші секциясы Ассамблея корольді құлатудан бас тартса, 10 тамызда көтеріліс жариялайды. Патша отбасының өтініші бойынша Тюильридегі швейцариялық гвардия күшейтілді, оларға көптеген қарулы ақсүйектер қосылды. 9 тамыз: Жорж Дантон, қалалық прокурордың орынбасары және оның Корделье одақтастары Париж қалалық үкіметін басып алып, Революциялық Париж коммунасын құрды. Олар "Галасарайды" басып алды. Олар Коммуна депутаттарының санын 288 адамға жеткізді. Ассамблея оларды 10 тамызда Париждің заңды үкіметі деп мойындады.
1792 жылдың 10 тамызы Тюильрилерді шабуылдау; Патшаның құлдырауы
10 тамыз: Түйлери сарайына шабуыл. Көтерілісші Париж коммунасының Ұлттық гвардиясы және Марсель мен Бретаньдегі революциялық федерациялар Түйлери сарайына шабуыл жасайды. Патша мен оның отбасы заң шығарушы жиналысқа паналады. Сарайды қорғаған швейцариялық гвардияшылар талқандалады. Заң шығарушы Ассамблея патшаның билігін уақытша тоқтатады және жаңа үкімет – Конвент сайлауын тапсырады. 11 тамыз: Ассамблея үкімет орнына жаңа Атқару комитетін сайлайды. Дантон Әділет министрі болып тағайындалады. Қалалық билік күдікті революция жауы деп саналатын адамдарды қамауға құқылы, ал роялистік газеттер мен басылымдарға тыйым салынады. 13 тамыз: Патшалық отбасы Храмда тұтқындалды. 14 тамыз: Лафайет патша отбасын құтқару үшін әскерін Парижге жорық етуге көндіруге тырысады, бірақ сәтсіз аяқталады. 17 тамыз: Робеспьер мен Париж Коммунасы, егер Ассамблея бұл талапты орындамаса, қарулы көтеріліспен қорқытып, Ассамблея Революциялық трибунал құруға дауыс береді, оның мүшелерін Коммуна таңдайды және Ассамблеяның орнын басатын Ұлттық конвенцияны шақырады. 18 тамыз: Ассамблея Франциядағы соңғы діни ордендерді – діни оқыту ордаларын және ауруханаларды басқаратындарды жояды. 19 тамыз: Лафайет әскерін тастап, эмиграцияға кетеді. Австрия және Пруссия әскерлерінен, сондай-ақ француз эмигранттарынан құралған коалициялық әскер, Брансвик герцогының басшылығымен, Францияның солтүстік және шығыс шекараларынан өтеді. 21 тамыз: Революциялық трибуналдың алғашқы тез сот үкімі және роялист Луи Коллено д’Ангремонның (fr) гильотинада атқылануы. 22 тамыз: Париж Коммунасы адамдарды енді мырза немесе ханым емес, «Азамат» және «Азаматша» (Citoyen және Citoyenne) деп атауға бұйрық береді. 22 тамыз: Бреттания, Вандея және Дофинде роялистердің бүліктері. 2 қыркүйек: Верденнің Брансвик әскерлеріне қарсы күреспей капитуляциялауы.
2-7 қыркүйек, 1792 ж. Париж түрмелеріндегі қырғын
2 қыркүйек – 7 қыркүйек: Верденнің тапсырылғаны туралы жаңалықтардан кейін Коммуна Париж түрмелерінде тұтқындарды жаппай қырғынға бұйрық береді. 1400 мен 2000 аралығында тұтқын қырғынға ұшырайды, олардың көп бөлігі қарапайым қылмыскерлер, 17 пайызы дін қызметкерлері, 6 пайызы швейцариялық гвардияшылар, ал 5 пайызы саяси тұтқындар еді. 10 қыркүйек: Үкімет алтын мен күмістен жасалған барлық шіркеу мүліктерін мәжбүрлеп алады. 19 қыркүйек: Корольдік коллекциялардан алынған өнер туындыларын көрсететін Лувр мұражайы құрылады. 20 қыркүйек: Ассамблеяның соңғы отырысында азаматтық неке және ажырасуға рұқсат беретін жаңа заң қабылданады.
1792 жылдың 20 қыркүйегі Вальмидегі француз жеңісі; Конвент дебюті
20 қыркүйек: Генералдар Дюмуриез бен Келлерман басқаратын француз армиясы Валми шайқасында пруссиялықтарды жеңіп, олардың кері шегінуіне себеп болды. 20 қыркүйек: Жаңадан сайланған Ұлттық конвент өзінің алғашқы отырысын жабық есіктер артында, бұрынғы ат мектебі болған Туиллер сарайындағы Манэж залында өткізіп, бюросын сайлады. 749 депутаттың 113-і – якобиндер, олар залдағы ең жоғары қатардағы орындарға, Монтань (Тау) деп аталатын жерге отырды, содан бері оларды «Таушылар» деп атайды. 22 қыркүйек: Конвент монархияны жойды және Бірінші француз Республикасын жариялады. 29 қыркүйек: Француз әскерлері Ниццаны, содан кейін Савойяның бөлігін басып алды. 3 қазан: Француз әскерлері Швейцариядағы Базельді, сол кезде Базель архиепископы басқарған қаланы басып алып, тәуелсіз Республика деп жариялады. 23 қазан: Француз әскерлері Франкфурт-на-Майне қаласын басып алды. 27 қазан: Дюмуриез басқаратын француз армиясы Австриялық Нидерландыға (Бельгия) шабуыл жасады. Олар 14 қарашада Брюссельді басып алды. 19 қараша: Конвент «халықтары бостандықтарын қайтаруды қалайтын» кез келген елдің ішкі ісіне араласу құқығын жариялады. 20 қараша: Туиллер сарайындағы корольдің пәтерінен Людовик XVI-ның Мирабомен және шетелдік монархтармен болған құпия хат алмасуларын сақтаған темір шкаф табылды. 27 қараша: Конвент Ницца мен Савойяны Францияға қосу туралы шешім қабылдады. 28 қараша: Француз әскерлері Льежді басып алды. 3 желтоқсан: Якобиндердің жетекшісі және конвенттегі Париждің бірінші орынбасары Робеспьер корольдің өліміне кесуді талап етті. 4 желтоқсан: Брюссель ассамблеясынан Ұлттық конвентке жіберілген депутаттар бельгиялықтардың алғысын білдіріп, Франциядан Бельгияның тәуелсіздігін ресми мойындауын сұрады. Конвент ұсынылған қаулыны дереу қабылдады. 6 желтоқсан: Жан-Поль Мараттың ұсынысымен Конвент әрбір депутат корольге өлім жазасы туралы өз дауысын жеке және ашық түрде жариялауы керек деп шешті.
1792 жылдың 10 желтоқсаны 1793 жылдың 21 қаңтары Людовик XVI сотталып, өлім жазасына кесілді
10 желтоқсан: Конвент алдында Людовик XVI-ның соты ашылды. 11 желтоқсан: Людовик XVI конвентке әкелінді. Ол 11 және 26 желтоқсанда екі рет жеке өзі пайда болды. 26 желтоқсан: Корольді қорғауды оның адвокаты Реймонд Дезезе (Raymond comte de Sèze) ұсынды. 27-28 желтоқсан: Конвенттегі ұсыныстар, халықтың король туралы үкімді дауыс беруге мүмкіндік беруді сұрайды. Бұл ұсынысқа Робеспьер қарсы шығып, "ұлт тірі қалуы үшін Людовик өлгені жөн" деп мәлімдеді. Конвент француз сайлаушыларының корольдің тағдырын шешуіне қатысты ұсынысты қабылдамады. 15 қаңтар: Конвент Людовик XVI-ны 707 дауысқа қарсы 0 дауыспен халықтың бостандығына қарсы құлық жасады деп жариялады. 17 қаңтар: жиырма бір сағатқа созылған дауыс беруде 361 депутат өлім жазасын қолдады, ал 360 депутат қарсы дауыс берді (оның ішінде 26-сы өлім жазасынан кейін кешірім беруді қолдады). Конвент халыққа соңғы үндеу жасау туралы өтінішті қабылдамады. 21 қаңтар: Людовик XVI сағат 10:22-де Революция алаңында басы кесілді. Атылуға қатысқан Антуан Жозеф Сантер оның соңғы сөздерін жамағатқа естіртпеу үшін барабан соғуға бұйрық берді.
1793 Франция Еуропаға қарсы соғыста; Якобиндер билікті қолға алады; Террор басталады
24 қаңтар: Англия мен Франция арасындағы дипломатиялық қатынастар үзілді. 1 ақпан: Конвент Англия мен Голландия Республикасына соғыс жариялайды. 14 ақпан: Конвенция Монако княздығын аннексиялайды. 14 ақпан: Жан Николас Паш Париждің жаңа мэрі болып сайланды. 1 наурыз: Конвент жарлығымен Бельгия Францияға қосылды. 3 наурыз: Бриттанияда Конвенцияға қарсы қарулы роялистік көтеріліс басталды. 7 наурыз: Конвент Испанияға соғыс жариялайды.
6 сәуір - 30 мамыр 1793 жыл - Қоғамдық қауіпсіздік комитеті үкіметті қолға алады
6 сәуір: Конвенция құрған, министрліктерді бақылау және үкіметтің бас атқарушы органы болу үшін Қоғамдық қауіпсіздік комитеті. Оның алғашқы тоғыз мүшесі – Бертран Барер, Пьер Жозеф Камбон және Жорж Дантон. 6 сәуір: Революциялық трибуналдың алғашқы отырысы. 12 сәуір: Конвент Маратты «L'Ami du peuple» газеті арқылы зорлық-зомбылық пен кісі өлтіруге ұлтады деген айыппен тұтқындауға дауыс береді және конвентті таратуды талап етеді. Марат жасырынып кетеді. 15 сәуір: Париж мэрі Жан Николас Паш Конвенттен Гирондист фракциясына жататын 23 депутатты қууды талап етеді. 24 сәуір: Марат Революциялық трибуналға жеткізіліп, барлық айыптан ақталды. Оның босатылуы жақтастары арасында шулы тойға себеп болады. 3 мамыр: Аристократтар Шарль де Боншамп пен Анри де Ла Рошжаклең бастаған Вендея көтерілісшілері Брессуирді басып алады. 4 мамыр: Париждің Сент-Антуан бөлімінің талабы бойынша Конвент астықтың ең жоғары бағасын белгілейді. 24 мамыр: Жирондистердің талабымен Конвент өте радикалды революционерлердің – Жак Рене Хеберт пен Жан Варлетті тұтқындауға бұйрық береді. 25 мамыр: Париж Коммунасы Хеберт пен Варлетті босатуды талап етеді. 26 мамыр: Якобин клубында Робеспьер мен Марат конвенцияға қарсы көтеріліске шақырады. Париж Коммунасы билікті басып алуға дайындық жұмыстарын бастайды. 27 мамыр: Хеберт пен Варлет босатылды. 30 мамыр: Лион басшылары конвенцияға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, жергілікті Монтаньяр және enragés басшыларын тұтқындайды.
31 мамыр 1793 жылдың 2 маусымы Монтанарлар төңкерісі
31 мамыр: 1793 жылғы 2 маусымдағы 31 мамыр көтерілісі. Коммуна ұйымдастырған қарулы санкулоттар конгрестің залына шабуыл жасап, оны таратуды талап етеді. Депутаттар қарсы тұрады. 2 маусым: Франсуа Ханрио басқаратын Париж коммунасының санкулоттары мен әскерлері конгрестің залын басып алып, 29 Жирондин депутатын және екі министр – Клавьер мен Лебрунды қамауға дауыс беруге мәжбүр етеді. 6 маусым: Марсель, Ним және Тулуза қалаларында Монтаньяр төңкерілісіне қарсы көтерілістер болады. 7 маусым: Бордо жаңа үкіметті қабылдамайды. 10 маусым: Монтаньярлар Қоғамдық қауіпсіздік комитетін бақылауға алады. 10 маусым: Революцияға қарамастан ғылыми зерттеулер жалғасады. Ұлттық табиғи тарих мұражайы ашылады. 13 маусым: Жаңа үкіметке қарсы шыққан департаменттердің басшылары Кан қаласында кездеседі. Париждегі Монтаньяр үкіметіне қарсы алпыстан астам департамент көтеріліс жасайды. 24 маусым: Ұлттық конвенция жаңа Конституцияны бекітеді. 25 маусым: Жоғарғы революциялық ашу-ызалардың көшбасшысы Жак Ру өзінің бағдарламасын конвенцияға ұсынады. 26 маусым: Робеспьер конвенция алдында ашу-ызалардың қызметін айыптайды. 30 маусым: Робеспьер мен Хеберт якобиндер делегациясын Кордельелер клубына бастап келіп, Ру мен басқа да жоғарғы революциялық көшбасшыларды клубтан шығаруды талап етеді. 3 шілде: Корольшілдердің пікірінше Францияның сегіз жасар патшасы Людовик XVII Мари Антуанеттадан алынып, Ұлттық конвенцияның бұйрығымен Антуан Симон есімді аяқ шеберіне тапсырылады. 4 шілде: Марат ашу-ызаларды қатал түрде айыптайды.
1793 жылдың 13 шілдесі Шарлотта Кордейдің Жан-Поль Маратты өлтіруі
13 шілде: Шарлотта Кордей Жан Пол Маратты ваннада өлтіреді. Сотта ол: "Мен жүз мың адамды құтқару үшін бір адамды өлтірдім" деп мәлімдейді. 17 шілде: Шарлотта Кордейді революциялық трибунал Маратты өлтіргені үшін соттап, өлім жазасына кеседі. Соттан кейін оны гильотиналайды. 27 шілде: Робеспьер Қоғамдық қауіпсіздік комитетіне сайланады. 27 шілде: Конвенция тапшы тауарларды жинап қойғандарға өлім жазасын бекітеді. 1 тамыз: Конвент өзінің билігіне қарсы көтерілген барлық департаменттерге қарсы жерді өртеу саясатын жариялайды. 1 тамыз: Конвент метрикалық жүйенің принциптерін қабылдайды. 1 тамыз: Конвент жарлығымен, Сен-Дени базиликасындағы Франция патшаларының қабірлері ұстамаздай қылып бүлдіріледі. 2 тамыз: Мария Антуанетта ғибадатханадан Консьержерге ауыстырылады. 8 тамыз: Конвент генерал Келлерман басқаратын әскерді бүлікшіл Лион қаласын қоршауға жібереді. 22 тамыз: Робеспьер конвенттің президенті болып сайланады. 23 тамыз: Конвент жаппай әскер жинауға (levée en masse) дауыс береді. 18-25 жас аралығындағы, әскери қызметке жарамды барлық еркектер әскерге шақырылады. 25 тамыз: Конвент әскерлері Марсельді басып алады. 27 тамыз: Тулон қаласындағы конвенцияға қарсы көшбасшылар британдық флотты және әскерді қаланы басып алуға шақырады. 4 қыркүйек: Сан-кулоттар конвенцияны басып алып, революцияға қарсы деп күдіктенгендерді тұтқындауды және 60 000 адамнан тұратын жаңа революциялық армия құруды талап етеді.
1793 жылдың 17 қыркүйегі Террорлық билік басталады
17 қыркүйек: Конвент Революцияға қарсы екені күдіктелгендерді тұтқындауға және оларды жылдам соттауға рұқсат беретін Күдіктілер туралы жаңа заң қабылдады. Террор дәуірінің басталуы. 18 қыркүйек: Конвент Бордода революциялық үкіметті қайта орнатты. Оппозициядағылар тұтқындалып, түрмеге қамалды. 21 қыркүйек: Барлық әйелдер үш түсті кокард тағуға міндеттелді. 29 қыркүйек: Конвент көптеген тауарлар мен қызметтерге, сондай-ақ ең жоғары жалақыға баға белгілейтін Жалпы шекті бекітті. 3 қазан: Конвент Мария Антуанеттаны Революциялық трибуналға соттауға бұйырды. 3 қазан: Тағы да бірнеше орташалық депутаттар айыпталып, Ассамблеядан шығарылды; барлығы 136 депутат шығарылды. 5 қазан: Өткенмен байланысты үзу және дәстүрлі діни мерекелерді алмастыру мақсатында Конвент жаңа Республикалық күнтізбесін қабылдады: I жыл 1792 жылдың 22 қыркүйегінде басталды деп жарияланды. 9 қазан: Конвент армиясы Лионды қайта басып алды. 10 қазан: Конвенттің қаулысымен жаңа Конституция күшіне енгізілмей, тоқтатылды. Сен-Жюстің ұсынысы бойынша Конвент "Франция үкіметі бейбітшілік орнағанға дейін революциялық болып қала береді" деп жариялады. 12 қазан: Конвент Лион қаласының бүлік жасағаны үшін жаза ретінде қиратылатынын және Виль-Афранши деп аталатынын жариялады. 12 қазан: Мария Антуанетта Революциялық трибуналға шақырылып, мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды. 16 қазан: Конвент армиясы Ватиньи шайқасында Австрия армиясын жеңіп шықты.
1793 жылдың 16 қазаны Мария-Антуанеттаның өлімі
16 қазан: Мария Антуанетта сотталып, Революция алаңында гильотинаға ілінеді. 17 қазан: Жан Батист Клебер және Франсуа Северин Марсо Дегравье генералдарының басқаруымен Конвент армиясы Шоледе Венде көтерілісшілерін жеңіске жетеді. 20 қазан: Конвент ультрареволюциялық ашулылардың қозғалысын басуға бұйрық береді. 28 қазан: Конвент дін қызметкерлерінің діни оқыту жүргізуіне тыйым салады. 30 қазан: Революциялық трибунал 21 жирондистік депутатты өлім жазасына кеседі. 31 қазан: 21 жирондистік депутат гильотинаға ілінеді. 3 қараша: Гирондистерге деген симпатиясы бар деп айыпталған, әйелдер құқығын қорғаушы Олимп де Гуж гильотинаға ілінеді. 7 қараша: Филипп Эгалите гильотинаға ілінеді. 8 қараша: Мадам Роланд жирондистерді тазарту кезінде гильотинаға ілінеді. Оның өлім жазасына кесілер алдында айтқан сөзі: "Еркіндік, сенің атыңмен қанша қылмыс жасалды!" 9 қараша: Бұрынғы қаржы министрі Бриенн Сен қаласында тұтқындалады. 10 қараша: Нотр-Дам соборы Ақыл-ойының ғибадатханасы ретінде, Ақыл-ойының культының азаматтық дініне қайта арналады. 12 қараша: Париждің астрономы және бұрынғы мэрі Жан Сильвен Бейли 1791 жылдың 17 шілдесінде Марс алаңындағы демонстрацияны басудағы рөлі үшін жазаланады. 17 қараша: Робеспьердің бұйрығымен Дантонның жақтастары тұтқындалады. 20 қараша: Дантон 11 қазаннан бері болмағаннан кейін Парижге оралады. Ол қарсыластарына "кешірімділік" танытуға және "ұлттық келісімге" шақырады. 23 қараша: Париж Коммунасы Париждегі барлық шіркеулер мен ғибадат орындарын жабуға бұйрық береді. 25 қараша: Конвент Мирабоның қалдықтарын Пантеоннан алып тастап, оның орнына Мараттың қалдықтарын қоюды мақұлдайды. 5 желтоқсан: Корделье депутаты Камиль Десмулен, Дантонды қолдап, ұлттық келісім туралы үндеу жариялайды. 12 желтоқсан: Ле-Мандағы венделік көтерілісшілердің жеңіліске ұшырауы. 19 желтоқсан: Жаңа артиллерия офицері Наполеон Бонапарттың ойлап тапқан және басқарған сәтті әскери операциядан кейін, тоулондық ағылшындардың шығуы. 23 желтоқсан: Генерал Франсуа Жозеф Вестерманның армиясы Савенейде венделік армияның соңғы қалдықтарын жояды. Алты мың тұтқын атқыланады. 24 желтоқсан: Бас көтерген Тулон қаласын жазалау мақсатында Конвент оны Порт-ла-Монтань деп атап жаңалайды.
1794 Террордың ашуы немесе Жоғарғы Биліктің құрметі және Робеспьердің құлдырауы
8 қаңтар: Якобиндер клубында Робеспьер Фабр д’Эглантенді айыптайды, ол қыркүйектегі жаппай қырғынның ұйымдастырушыларының бірі, Республикалық күнтізбенің авторы және Дантонның одақтасы болған. 13 қаңтар: Фабр д’Эглантен мемлекеттік қаражатты мал айырғаны үшін тұтқындалды. 29 қаңтар: Нуайе шайқасында Вандеялықтардың роялисті және әскери жетекшісі Анри де ла Рошжаклелен қаза табады. 4 ақпан: Конвент француз колонияларында құлдықты жою туралы шешім қабылдайды. 5 ақпан: Робеспьер конвенция алдында Террордің қажеттілігі туралы лекция оқып, былай дейді: «Революциядағы халық үкіметінің негізі – ізгілік және террор; ізгіліксіз террор – апатты, ал террорсыз ізгілік – әлсіз. Революциялық үкімет – тирандыққа қарсы еркіндіктің деспотизмі». 6 ақпан: Наполеон Бонапарт Тулоннан британдықтарды ығыстырғаны үшін генерал шеніне көтеріледі. 6 ақпан: Жан Батист Каррьенің Нанттен шақырылуы. Конвенцияның ресми өкілі ретінде ол Луар өзеніне қасақана батырылған баржаларда он мыңға дейін Вандеялық тұтқындардың суға батырылуына жауапты болды. 10 ақпан: Жак Ру түрмеде өз-өзіне қол жұмсады. 22 ақпан: Корделье клубында сөйлеген сөзінде Хеберт Дантон мен Робеспьердің фракцияларын сынап, шабуыл жасайды. 4 наурыз: Корделье клубында Жан Батист Каррье конвенцияға қарсы көтеріліске шақырады. 11 наурыз: Қоғамдық қауіпсіздік және жалпы қауіпсіздік комитеттері Кордельелердің жоспарлаған көтерілісін айыптайды. 13 наурыз: Конвенцияның төрағасы Сен-Жюст еркіндікке және француз халқына қарсы жасалған қастандық деп баяндайды. Хеберт және көптеген басқа Кордельелер тұтқындалады. 15 наурыз: Робеспьер Конвентке «Барлық фракциялар бір соққымен қырылуы керек» дейді. 20 наурыз: Кордельелер тобының мүшесі генерал Ош тұтқындалады. Робеспьердің құлауынан кейін тамыз айында босатылады. 21 наурыз: Хебертистердің сот процесі басталады. Оларды кінәлау үшін олар шетелдік банкирлер, аристократтар және контрреволюционерлермен бірге сотқа тартылады. 24 наурыз: Хеберт және Кордельелердің басшылары өлім жазасына кесіліп, гильотинаға тартылады. 27 наурыз: Философ және математик Кондорсе тұтқындалады. Екі күннен кейін түрмеде өлі қалған күйде табылады.
1794 жылдың 10 мамыры - Людовик XVI-ның әпкесі Елизавета атып өлтірілді
10 мамыр: Париждің бұрынғы мэрі Жан Николас Паш қамауға алынды, содан кейін оның орнын Робеспьердің жақын одақтасы Жан Батист Флюрио Леско алмастырды. 10 мамыр: Людовик XVI-ның қарындасы Элизабеттің атылуы. 21 мамыр: революциялық үкімет Террордың орталықтандырылуына шешім қабылдады, провинциялардағы дерлік барлық трибуналдар жабылып, барлық сот процестері Парижде өткізілетін болды. 2 маусым: Уэссан аймағында британдық және француз флоттары арасындағы теңіз шайқасы. Француздар жеті әскери кемені жоғалтты, бірақ АҚШ-тан астық тасымалдаған конвой Брест портына тоқтауға үлкерді. 4 маусым: Робеспьер бір дауыстан конвенттің президенті болып сайланды.
1794 жылдың 8 маусымы Жоғарғы Биліктің мерекесі; Террордың жеделдетуі
8 маусым: Робеспьер ұйымдастырған Жоғарғы Құдай мейрамы. Кейбір депутаттар фестивальдегі оның мінез-құлқына наразылық білдіреді. 10 маусым: 22 Прайриал заңы. Түрмелер толып кеткендіктен, Конвент айыпталушылардың ісін жылдамдатуға кіріседі. Куәгерлердің куәлік беруі міндетті емес. 11 маусым мен 27 шілде аралығында 1376 тұтқын өлім жазасына кесілді, ешқайсысы ақталмады, бұл алдыңғы он төрт айдағы 1251 өлім жазасымен салыстырғанда. Конвент өзінің мүшелерін тұтқындауға эксклюзивті құқық берді. 12 маусым: Робеспьер Конвентке есімдерін атамай, Конвентке қарсы қастандық жасап жатқан "интригашылардың" басын талап ететінін мәлімдеді. 24 маусым: Карно алдын ала ойлап, Париж артиллериясының көп бөлігін майданға жіберді. 26 маусым: Флюрус шайқасында Журдан басқаратын француз әскерлері австриялықтарды жеңді. 29 маусым: Қоғамдық қауіпсіздік комитеті ішіндегі дау. Било Варен, Карно және Колло д'Эрбуа Робеспьерді диктатор сияқты әрекет жасады деп айыптады. Ол комитеттен шығып, 23 шілдеге дейін қайта оралмады. 1 шілде: Робеспьер Якобин клубында сөйлеп, Конвентте, Қоғамдық қауіпсіздік комитетінде және Бас қауіпсіздік комитетінде оған қарсы жасалған қастандықтарды айыптады. 8 шілде: Журдан және Пишегрұ генералдары басқаратын француз әскерлері австриялықтардан Брюссельді басып алды. 9 шілде: Робеспьер Якобин клубында қайтадан сөйлеп, тізімдер жасағанын жоққа шығарды және кімдерді тұтқындауды жоспарлап отырғанын атаудан бас тартты. 14 шілде: Робеспьердің өтініші бойынша Жозеф Фуше Якобин клубынан қуылды. 23 шілде: Александр де Богарне сотталып, өлім жазасына кесілді; оның әйелі Жозефина де Богарне Наполеонның сүйіктісіне, ал 1796 жылы әйеліне айналды. 23 шілде: Робеспьер Қоғамдық қауіпсіздік және Бас қауіпсіздік комитеттерінің мүшелерімен келісу жиналысына қатысты және дау шешілгендей болды. 25 шілде: Ақын Андре Шение гильотинге түсті. 27 шілде: Монако ханшайымы Мари Тереза де Шоизол өлім жазасына кесілді. Оның өлімі Террор кезеңіндегі соңғы өлімдердің бірі болды.
1795 Атаулар тізілімі Конвенцияның орнына
19 қаңтар: Пишегрдің француз әскері Амстердамды басып алды. 21 қаңтар: Француз кавалериясы Ден-Хелдердегі мұзда қамалып қалған голланд флотын тұтқындады. 2 ақпан: Париж көшелерінде мускадиндер мен санкулоттар арасында қақтығыстар болды. 5 ақпан: «Le Moniteur Universel» жартылай ресми үкіметтік газеті Марат пен оның одақтастарының зорлық-зомбылық пен террорға ұйытқылық жасауын айыптады. 8 ақпан: Мараттың және тағы үш экстремист-якобиннің қалдықтары Пантеоннан шығарылды. 14 ақпан: Лиондағы террорды жүргізген бірнеше бұрынғы якобин басшылары өлтірілді, бұл «Бірінші Ақ Террор» деп аталды. 17 ақпан: Бұрынғы Венде көтерілісшілеріне рақымшылық беріліп, дін бостандығы қайта орнатылды. 21 ақпан: Бойси д’Англастың ұсынысы бойынша Конвент дін бостандығын және шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін жариялады. 22 ақпан: Конвентте депутат Ровер террорды жүзеге асырған якобиндерді жазалауды талап етті. Бірнеше қаладағы бұрынғы якобин басшылары тұтқындалды. Нимде террорды жүргізген төрт якобин өлтірілді. 2 наурыз: Конвент Робеспьердің құлауын ұйымдастырған якобиндер – Барре, Бийо Варен, Колло д’Эрбуа және Вадьелерді тұтқындауға бұйрық берді. 5 наурыз: Тулонда халықтың жаппай өлім-жолына себеп болған якобиндер тұтқындалды. 8 наурыз: Тулонда санкулоттар көтеріліс жасады, жеті тұтқынға алынған эмигрантты өлімге иеледі. 17 наурыз: Парижде азық-түлік көтерілісі болды. 19 наурыз: Парижде астық қоры таусылды. Ассигнаттың құны бастапқы құнының 8 пайызына дейін төмендеді. 21 наурыз: Сиестің ұсынысы бойынша Конвент үкіметті құлатуға тырысқан қозғалыстардың басшыларына өлім жазасын қарастырды. 28 наурыз: Террор кезінде сот жүргізген Революциялық Трибуналдың басшысы Фукье Тинвильдің соты басталды. 1 сәуір: III жылдың 12 Герминаль көтерілісі. Санкулоттар Конвентке басып кірді, бірақ Ұлттық гвардия келген соң кетіп қалды. Париж қоршау күйінде деп жарияланды. 1 сәуір: Конвент Баррер, Бийо Варен және Колло д’Эрбуаны Француз Гвианасына депортациялауды және сегіз радикалды солшыл депутатты тұтқындауды бұйырды. 2 сәуір: Пишегрдің басшылығындағы француз әскері Фобур Сен-Антуандегі қарулы көтерілісті басып тастады. 5 сәуір: Базельде Пруссия мен Франция арасындағы бейбіт келісімге қол қойылды. Пруссия Рейннің сол жағалауын Францияға қосып алуды қабылдады. 10 сәуір: Конвент террорға қатысқан якобиндерді қарусыздандыруға бұйрық берді. 11 сәуір: Конвент 1793 жылдың 31 мамырынан бастап заңнан тыс деп жарияланған барлық азаматтарға азаматтық құқықтарын қайтарды. 19 сәуір: Бург-ан-Бресседе террорға қатысқан алты якобин өлтірілді. 23 сәуір: Конвент Конституцияны қайта қарау үшін сегіз мүшеден тұратын комиссия тағайындады. 2 мамыр: Венде көтерілісшілерінің соңғылары рақымшылықпен қаруларын тастауға келісті. 4 мамыр: Лионда тұтқындалған жиырма бес якобин өлтірілді. 7 мамыр: Бұрынғы бас прокурор Фукье Тинвиль және Революциялық Трибуналдың он төрт қазысы өлім жазасына кесіліп, гильотинаға тартылды.
20-24 мамыр 1795 ж. Якобиндер мен сан-кулоттар жасаған соңғы Париж көтерілісі
20 мамыр: Якобиндер мен санкулоттар Конвенцияға қарсы қарулы көтеріліс ұйымдастырды. Олар конвенция залына шабуыл жасап, депутат Фероды өлтірді. Армия жылдам әрекет етіп, залды тазартып, көтерілісшілерді таратып жіберді. Конвент көтеріліске қатысқан депутаттарды қамауға дауыс берді. 21 мамыр: Парижде якобиндер мен санкулоттардың тағы бір көтерілісі болды; олар Hôtel de Ville-ді басып алды. 22 мамыр: Париждегі көтерілістің үшінші күні. Конвент әскерге Сент-Антуан даласын басып алуға бұйрық берді. 24 мамыр: Армия Сент-Антуан даласын бақылауға алды, көтерілісшілерді қарусыздандырып, қамауға алды. 28 мамыр: Қоғамдық қауіпсіздік және Бас қауіпсіздік комитеттерінің бұрынғы якобиндік мүшелерінің соңғылары қамауға алынды. 31 мамыр: Конвент Революциялық трибуналды таратып жіберді. 8 маусым: Храм түрмесінде 10 жасар Людовик XVII қайтыс болды. Оның жер аударылған інісі, Прованс графы, Франция королі Людовик XVIII титулын мұраға алды. 10 маусым: Конвент 1793 жылғы 26 мамырда якобиндер билікті басып алғаннан кейін Франциядан қашқан эмигранттарды кінәсіз деп жариялады. 12 маусым: 20-22 мамыр көтерілісін қолдаған депутаттар сотқа тартылды. 17 маусым: 20-22 мамыр көтерілісіне қатысқандары үшін өлім жазасына кесілген алты депутат өз-өзіне қол жұмсады.
25 маусым 27 шілде 1795 Вендеде қайтадан көтерілістер және британияға роялистердің шабуылдары
23 маусым: Шарт басқарған Вандея көтерілісшілері көтерілісін жаңадан бастайды. 23 маусым: Джозеф де Пусае басқаратын эмигранттар әскері, шоандарды қолдау үшін Киберонға түсірілді. 26 маусым: Ұлыбритания Бретаньдегі Карнак шығанағына төрт мыңнан астам роялистік эмигранттар әскерін қондырды. 30 маусым: Бриттанидегі эмигранттардың роялистік әскері генерал Хошеден Ванн қаласының алдында жеңіліске ұшырады. 30 маусым: Шоандар Аурейді тастап кетуге мәжбүр болды. Роялистер әскері Киберон түбегіне шегінді, онда 7 шілдеде Хоше оларды қоршап алды. 15 шілде: Киберонға тағы екі мың роялистік эмигрант келді, олар да Хоше тарапынан қоршауға алынды. 17 шілде: Монси басқаратын Испаниядағы Батыс Пиреней армиясы Витория-Гастеизді басып алды және 19 шілдеде Бильбаоға ие болды. 21 шілде: Киберондағы роялистер әскері капитуляциялады. 748 эмигрант ату арқылы жазаланды. 22 шілде: Испания мен Франция арасында Базель бейбіт шартына қол қойылды. Франция Испаниядан Сент-Доминг аралының батыс бөлігін (қазіргі Доминикан Республикасы) алды. Испания соғыстан шыққандықтан, Франция енді тек Австрия және Англиямен соғыста. 9 тамыз: Конвент Жозеф Фуше мен бірнеше Монтаньяр депутаттарын қамауға бұйрық берді. 15 тамыз: Конвент франкты француз валютасы ретінде қабылдады.
22 тамыз 23 қыркүйек 1795 Жаңа Конституция бекітілді: Директория билікті қолға алды
22 тамыз: ІІІ жыл Конституциясы (Constitution de l'An III), жаңа Конституция, конвентте қабылданады. Ол американдық және британдық үлгідегі парламенттің жоғарғы және төменгі палаталарын, сондай-ақ бес мүшеден тұратын атқарушы директорияны көздейді. Конституцияның шарттарына сәйкес, жаңа Ассамблея депутаттарының үштен екісі – конвенттің бұрынғы депутаттары. 23 қыркүйек: Ұлттық референдумда бекітілген жаңа Конституция күшіне енеді.
1795 жылдың 5 қазаны "Астық атылғандай": генерал Бонапарт Парижде роялистердің көтерілісін басады
5 қазан: Конвенцияға қарулы роялистік көтеріліс қауіп төндіреді. Парижді қорғауға жауапты Пол Баррастың бұйрығымен генерал Бонапарт көтеріліске қарсы әскерді жетектейді. Ол Сен-Рох шіркеуі алдындағы көтерілісшілер жиынын тарату үшін шашыранды оқтарды (грайпшот) қолданады. 12 қазан: Заң шығарушы органның жаңа палаталарына – Бес жүздік Кеңес пен Ежелгілер Кеңесіне – сайлау басталады. 12 қазан: Конвенция шешімімен жұмыстан босатылған Монтаньярд әскерінің офицерлері қайтадан әскерге қабылданады. 23 қазан: Ассигнаттың номиналды құны тек үш пайыздан аспайды. Айналымда 20 миллиард (20,000,000,000) банкнот бар. 26 қазан: Бонапарт Ішкі Армияның бас қолбасшысы болып тағайындалады. 31 қазан: Заң шығарушы орган алғашқы Директорияны сайлайды: Луи Мари де Ла Ревеллиер Лепо, Жан Франсуа Ревбель, Этьен Франсуа Летурнер, Пол Баррас және қызметтен бас тартқан Эммануэль Жозеф Сиес, оның орнына Лазар Карно келеді. 10 желтоқсан: Заң шығарушы орган ең бай француз азаматтарынан мәжбүрлі түрде алты жүз миллион франк қарыз алу туралы шешім қабылдайды. 26 желтоқсан: Людовик XVI мен Мария Антуанеттаның қызы, Корольдік ханшайым, 1792 жылдың тамыз айынан бері ғибадатханада тұтқында болған ол, Австриядағы республикалық тұтқындар тобымен айырбасталады. 31 желтоқсан: Рейн өзеніндегі франциялық және австриялық әскерлер арасындағы қарулы қақтығыстарды тоқтату туралы келісімге қол қойылады.
1796 Наполеонның Италиядағы жорығы; Вендедегі роялистердің жеңілуі; Париждегі сәтсіз көтеріліс
2 қаңтар: Мерлин де Дуай басшылығымен Полиция министрлігінің директориясы құрылды. 21 қаңтар: Людовик XVI-ның өлім жазасына кесілген күнінің еске алуы. Директор Рьюбелл солшыл экстремизмді айыптайтын сөз сөйлейді. 25 қаңтар: Директория қала әкімшілерін тағайындауға уақытша өкілеттік алады. 26 қаңтар: Роялист және бүлікші көшбасшы Николас Стоффле Вандеядағы соғысты қайта жандандыруға тырысады. 2 ақпан: Ирландиялық революционерлердің басшысы Вольф Тон Ирландияны азат ету үшін әскери қолдау іздеп Францияға келеді. 19 ақпан: Үкімет құнының көп бөлігін жоғалтқан ассинаттарды шығаруды тоқтатады. Тридцать тоғыз миллиард (39 000 000 000) айналымда. 20 ақпан: АҚШ және Ұлыбритания 1794 жылғы 19 қарашадағы келісімді ұзартады. Франция мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас нашарлайды. 23 ақпан: Вандея көтерілісшілері мен роялистердің басшысы Николас Стоффле тұтқындалып, келесі күні Анжерде атылады. 28 ақпан: Директорияның бұйрығымен генерал Бонапарт Мараттың ізбасары құрған экстремистік солшыл Пантеон клубын жабады. 2 наурыз: Директория генерал Бонапартты Италия армиясының қолбасшысы етіп тағайындайды. 9 наурыз: Наполеон Бонапарт пен Жозефин де Богарне, Франция генералы және саяси көшбасшысы Александр де Богарненің жесірі үйленеді. Террор билігі кезінде Александр де Богарне гильотинаға ұшыраған. 18 наурыз: Директория жер участаларын 2 миллиард 400 миллионға ауыстырады, оларды мемлекеттік меншікке айналдырылған мүлікті сатып алуға пайдалануға болады. Үш апта ішінде олардың құны сексен пайызға төмендейді. 23 наурыз: Вандеядағы роялистік көтерілістің соңғы басшысы Франсуа де Шарет тұтқындалып, Нант қаласында атылады. 30 наурыз: Франсуа Ноэль Бабеф, «Гракус Бабеф» деп танылған, коммунизмнің алға басушысы және солшыл көшбасшы, үкіметті құлату үшін «Les Égaux» («Теңдер») деп аталатын көтеріліс комитеті мен қозғалысын құрады. Олар 6 сәуірде Парижде демонстрация өткізеді. 10 сәуір: Бонапарт Италиядағы жорылын Монтеноттеде (12 сәуір) австриялықтарды және Милезимода (13 сәуір) сардиниялықтарды жеңіп бастайды. 2 мамыр: Бабеуфтің ізбасарлары мен қалған Монтаньярлар Директорияны құлатудың ортақ жоспарын жасайды. 9 мамыр: Бонапарт Парма герцогы мен герцогинясына қарулы келісімді күштеп бекітеді. 10 мамыр: Бонапарт Лоди шайқасында австриялықтарды жеңді. 15 мамыр: Парижде Директория мен Сардиния королі Виктор Амадей III арасында келісімге қол қойылады. Король Савой мен Ниццаны Францияға беруге келіседі. 19 мамыр: Миланда Бонапарт Италияға «тәуелсіздік» уәдесін береді. 20 мамыр: Австриялықтар Рейн бойындағы қарулы келісімнен бас тартады, соғыс сол майданда қайта басталады. 4 маусым: Бонапарт Австрияның Италиядағы соңғы қаласы Мантуяны қоршауға алады. 5 маусым: Бонапарт Сицилия королімен келісімге қол қояды. 12 маусым: Бонапарттың әскері Рим Папасының мемлекетінің бірі – Романьяға кіреді. 22 маусым: Францияның батысындағы азаматтық соғыс аяқталады, Жорж Кадудал бағынып, Луи де Фротте Англияға кетеді. 23 маусым: Бонапарт Папалық мемлекеттердің солтүстік бөлігін француздықтар басып алуға рұқсат беретін Қасиетті Орынмен Болонья келісімін жасайды. 9 шілде: Эльба аралын британдықтар басып алады. 10 шілде: Вурмсер басшылығындағы жаңа австриялық әскер Италияға келеді. 16 шілде: Генерал Клебер Франкфуртты басып алады. 18 шілде: Генерал Лоран де Гувион Сен-Сирдің басшылығындағы француз әскері Штутгартты басып алады. 20 шілде: Генерал Хоше Ирландияның тәуелсіздік қозғалысын қолдау үшін Ирландияға шабуыл жасау үшін әскердің басшысы болып тағайындалады. 5 тамыз: Кастильон шайқасында Бонапарт Вурмсердің басшылығындағы австриялықтарды жеңді. Австрия әскері Тирольге шегінеді. 19 тамыз: Сан-Ильдефонсо қаласында Франция мен Испания арасында одақ туралы келісімге қол қойылады. 8 қыркүйек: Бонапарт Вурмсердің басшылығындағы австриялықтарды Бассано шайқасында жеңді. 9 қыркүйек: Греньел армиясының Париж лагерінде Гракх Бабефтің ізбасарлары мен полиция агенттері кірген Монтаньярлардың көтерілісі сәтсіз аяқталады. 5 қазан: Франциямен одақтасқан Испания Ұлыбританияға соғыс жариялайды. 10 қазан: 9-10 қыркүйекте болған Бабеуф көтерілісінің отыз екі басшысын әскери трибунал соттап, өлім жазасына кеседі. 16 қазан: Бонапарт Модена мен Папалық мемлекеттерден тұратын Солтүстік Италиядағы Циспада республикасын жариялауға шақырады. 2 қараша: Австрия Бонапартпен күресу үшін Солтүстік Италияға тағы екі әскерді жібереді. 15-17 қараша: Бонапарттың Арколь шайқасында австриялықтарға қарсы шешуші жеңісі. 4 желтоқсан: 1795 жылғы 25 қазандағы эмигранттар мен діннен шыққан дінбасыларды жазалайтын заңдардың ең қатал бөліктері жойылды. 15-17 желтоқсан: Бресттен Хоше басқаратын француз армиясын Ирландияға шабуыл жасау үшін тасымалдайтын флоттың шығуы. 24-25 желтоқсан: Ирландия жағалауындағы дауыл француздық шабуыл флотын бұзып, Францияға қайтаруға мәжбүр етеді.
1797 Бонапарт австриялықтарды Италиядан қуып шығады; Парижде монархтарға қарсы республикалық төңкеріс
7 қаңтар: Генерал Йозеф Альвинци басқаратын жаңа австрия армиясы Италияда генерал Бонапартқа қарсы күресу үшін жіберіледі. 14 қаңтар: Бонапарт Риволи шайқасында австриялықтарды жеңіске жетеді. 2 ақпан: Италиядағы соңғы австриялық күштер Мантуяда Бонапартқа тәслим болады. 9 ақпан: Бонапарт Папа Пий VI-ны онымен келіссөздер жүргізуге мәжбүрлеу үшін Анконаны басып алады. Келіссөздер 12 ақпанда басталады. 14 ақпан: Француздардың одақтасы испан флоты Сент-Винсент мүйісі шайқасында жеңіледі. 19 ақпан: Пий VI Контат Венассин және Италиялық Папалық мемлекеттердің солтүстік бөлігін жаңа Циспадан Республикасына береді. 20 ақпан: Вандомдағы Жоғарғы Сотта Бабеф және оның басшы жақтастарының ісі басталады. 2 наурыз: Директория француз соғыс кемелеріне АҚШ кемелерін басып алуға рұқсат береді, бұл 1796 жылғы 20 ақпандағы АҚШ-пен жасалған келісімге жауап ретінде жасалған әрекет. 9 наурыз: Бонапарт Италияда Тешен герцогы Карл армиясына қарсы жаңа шабуылды бастайды. 18 наурыз: Француз сайлаушылары 18 сәуірде дауыс беру алдында үкіметке адалдық серт беруі керек. 7 сәуір: Бонапарттың бірнеше жеңілісінен кейін австриялықтар келіссөздерге келіседі. 18 сәуір: Леобен шарттамасы; Австрия Австриялық Нидерландыға (Бельгиялық провинциялар) деген талабынан бас тартады; құпия келісім Венеция аумақтарын Австрия мен Франция арасында бөліседі. 18 сәуір: Заң шығарушы органға жартылай сайлау қорытындысы. 216 депутаттың 205-і жеңіледі, ал көптегені роялистермен ауыстырылады. 27 сәуір: Француз армиясы Веронада французға қарсы көтерілісшілерді жазалайды. 30 сәуір: Директория Леобен шарттамасын бекітеді. 2 мамыр: Бонапарт Венецияға соғыс жариялайды. 12 мамыр: Революционерлер Венецияның үкіметтік кеңесін (Патрициатты) құлатады. 16 мамыр: Бонапарт Венеция дожы Людовико Манинмен келіссөздерді бастайды. 20 мамыр: Француз заң шығарушы органының жаңа сессиясы басталады. Роялист Пишегру Бес жүздік кеңестің президенті болып сайланады, ал тағы бір роялист, Франсуа Барбе Марбуа Ежелгілер кеңесінің президенті болады. 20 мамыр: Жеребе тастау арқылы орташа республикашыл Этьен Франсуа Летурнер қызметтен алынады. Оның орнына 6 маусымда роялист дипломат Франсуа Бартелеми тағайындалады. 26 мамыр: Саяси агитатор Бабеф пен оның бір жақтасы Дарте өлім жазасына кесіледі. Олар 27 мамырда Вандомда дарға асылады. 4 маусым: Конституциялық үйірме, танымал орташа республикашыл депутаттардың клубының алғашқы отырысы өтеді. Оның басшылары Сиес, Таллеран және Гарат. 14 маусым: Бонапарт Генуяда жаңа Лигурия Республикасын құру мақсатымен жаңа үкімет құрады. 24 маусым: Директор Пол Баррас генерал Хошеге хабарласып, екі кеңестегі роялистік көпшілікке қарсы төңкеріс жасау үшін қолдау сұрайды. 27 маусым: Кеңестегі монархистер 1795 жылғы 25 қазандағы заңды жояды, ол діннен тайып кеткен діңгектер мен эмигранттарға қосымша жазалар қосылған еді. 28 маусым: Француз әскері бұрын Венецияға тиесілі болған Корфуға қоныс аударады. 28 маусым: Генерал Хоше Ирландияға жорық жоспарлап отыр деген сылтаумен Рейннен Брестке Париж арқылы 15 000 әскерді жібереді. 3 шілде: Таллеран Мысырға қарсы француз экспедициясын ұсынады. 9 шілде: Француздар бұрынғы Циспадан Республикасы мен Ломбардиядан құралған Цизальпин Республикасын құруды қолдайды. 16 шілде: Бартелеми мен Карно монархистерге жағымды, ал үш республикашыл директор Баррас, Ла Ревеллиер Лепо және Ревбелл арасындағы Директориядағы қайшылық. 17 шілде: Хош армиясы Парижге үш лига (Француз революциясына дейінгі Франциядағы өлшем бірліктері) қашықтықта жетеді, бұл Конституцияны бұзу. Роялистік кеңестер наразылық білдіреді. 20 шілде: Баррас генерал Пишегрдің Людовик XVIII және монархистермен құпия хат алмасып жүргеніне дәлелдер ұсынады. Карно үш республикалық директордың жағына қосылады. 25 шілде: Кеңестер саяси клубтарға, соның ішінде республикалық Конституциялық үйірмеге тыйым салатын заңға дауыс береді. 27 шілде: Бонапарт генерал Ожероны Парижге қаланың әскери қолбасшысы ретінде роялистерге қарсы төңкеріс жасауға қолдау көрсету үшін жібереді. 16 тамыз: Бонапарт Директорияға хат жазып, Мысырға әскери араласуды "Англияны толығымен жою" мақсатымен ұсынады.
1797 жылдың 4 қыркүйегі Республиканың монархтарға қарсы төңкерісі
4 қыркүйек: Заң шығарушы органдағы роялистерге қарсы 18 Фруктидор төңкерісі. Аугеро Бартелемиді, Пичегруды және жетекші роялист депутаттарды қамауға алады. 5 қыркүйек: Директория Кеңестерді 53 департаменттегі 200 роялист депутаттың сайлауын күштен жою және 65 роялист көшбасшысы мен журналисті депортациялау туралы жаңа заңдарды қабылдауға мәжбүр етеді. 8 қыркүйек: Карно мен Бартелемидің орнына екі жаңа республикалық директор – Мерлин де Дуаи және Франсуа де Нойфшато сайланды. 23 қыркүйек: 4 қыркүйектегі төңкерісті жүзеге асырған генерал Огёро Рейн армиясының жаңа қолбасшысы болып тағайындалды. 29 қыркүйек: Директория Бонапартқа Австриямен келіссөздерде маңызды жеңілдіктер алуға, ал бас тартқан жағдайда Венаға жорық жасауға бұйрық береді. 17 қазан: Кампо-Формио шарты бойынша Австрия мен Франция арасында бейбітшілікке қол қойылды. Австрия Венецияны және оның иеліктерін алады, ал Франция Бельгияны және Рейн өзенінің сол жағалауын Кельнге дейін алады. 21 желтоқсан: Бонапарт Ирландия басшысы Вольф Тонемен Ирландияға болашақ француз десантын талқылау үшін кездеседі. 28 желтоқсан: Римде французға қарсы көтеріліс, француз генералы Матурин Леонард Дюпоның қаза тауып, өлтірілуі. 29 желтоқсан: Папа Пий VI Римдегі тәртіпсіздіктер үшін Франциядан кешірім сұрайды; Директория бұл кешірімді қабылдамайды.
1798 жылы Швейцария мен Италияда жаңа республикалар құрылды; сайлаудың күші жойылды; Бонапарт Мысырға басып кіреді
5 қаңтар: Француз заң шығарушы органы Англияға шабуыл жасауға дайындалу үшін сексен миллион франк көлемінде қарыз беруді бекітетін заң қабылдады. 11 қаңтар: Директория генерал Бертьеге және оның әскеріне генерал Дюфоның қанымен өтелген қылмыс үшін Папалық үкіметін жазалау мақсатында Римге жорық жасауға бұйрық берді. 12 қаңтар: Бонапарт Директорияға Англияға шабуыл жасау жоспарын ұсынды. 18 қаңтар: Заң шығарушы орган француз кемелеріне британ тауарларын тасымалдаған бейтарап кемелерді тәркілеуге рұқсат берді. 24 қаңтар: Швейцарияның Во кантоны, француз қолдауымен, Берн қаласындағы Швейцария үкіметінен тәуелсіздігін жариялады. 26 қаңтар: Директория француз әскерлеріне Во кантонындағы швейцариялық көтерілісшілерге қарсы швейцариялық үкіметке қарсы араласуға рұқсат берді. 10 ақпан: Бертье және оның әскері Римге кірді. 14 ақпан: Талейран Директорияға Египетті басып алу жобасын ұсынды. 15 ақпан: Римде генерал Бертье француз қорғауындағы жаңа Рим Республикасын жариялады. 23 ақпан: Бонапарт Директорияға Англияға шабуыл жасаудан бас тартуды және оның орнына Египетке шабуыл жасауды ұсынды. 5 наурыз: Директория Бонапарттың Египетке шабуыл жасау жоспарын мақұлдады. 6 наурыз: Француз әскері Берн қаласын басып алды. 9 наурыз: Раштадт қаласында өткен неміс мемлекеттерінің парламенті Рейн өзенінің сол жағындағы аймақты Францияға қосып алуды қабылдады. 22 наурыз: Генерал Брунның қолдауымен Арау қаласында өткен жиналыс Гелветика Республикасын жариялады. 4 сәуір: Француз үлгісімен, жаңа Гелветика Республикасы өзін дінсіз мемлекет деп жариялады. 9 сәуір – 18 сәуір: Француз заң шығарушы органының депутаттарының үштен бір бөлігін сайлау өтті. 26 сәуір: Реюньон шарты Женева Республикасын (fr) Француз Республикасымен біріктірді. 7 мамыр: Бес жүздік кеңеске ұсынылған баяндамада француз сайлауларының заңсыздығы айтылып, солшыл кандидаттарды сайлаудан шеттету ұсынылды. 11 мамыр: 22 Флореал VI жылы қабылданған заңға сәйкес, Ақсақалдар кеңесі мен Бес жүздік кеңес 106 якобин депутатының сайлауын жарамсыз деп таныды. 15 мамыр: Жан Батист Трейяр Франсуа де Нефшатоның орнына Директорияға сайланды. 19 мамыр: Бонапарт және оның Армэ д'Ориент әскері Тулон қаласынан Египетке жол тартты. 23 мамыр: Ирландияда британдық билікке қарсы көтеріліс басталды; ирландиялық көтерілісшілер Бонапарттың Ирландияға келе жатыр деп сенді. 9 маусым – 11 маусым: Бонапарт Мальтаға шабуыл жасап, басып алды. 1 шілде: Бонапарт Египетке қонды және Александрия қаласын басып алды. 14 шілде: Ирландиядағы көтеріліс британ әскерімен басылды. 21 шілде: Бонапарт пирамидалар шайқасында мамелюктерді жеңді. 24 шілде: Бонапарт және оның әскері Каир қаласына кірді. 1 тамыз: Адмирал Нельсон мен британдық флот Нил шайқасында француз флотын жойды, Бонапартты Египетте қамауға алды. 6 тамыз: Француз флоты мен экспедициялық күш Ирландияға ирландиялық көтерілісшілерге көмектесу үшін аттанды, бірақ көтеріліс бұрыннан-ақ жеңіліске ұшыраған. 22 тамыз: Генерал Юмбер басқаратын француз әскері Ирландияның солтүстік-батысындағы Киллала қаласына қонды. 27 тамыз: Генерал Юмбер Кастлбар шайқасында британдық күшті жеңіп, Ирландия Республикасын жариялады. 2 қыркүйек: Франциядағы Орталық Массивтің оңтүстігіндегі роялистердің көтерілісін басу және оның басшыларын тұтқындау. 5 қыркүйек: Журдан заңы бойынша жиырмадан жиырма бес жасқа дейінгі барлық француз азаматтары әскери қызметке міндетті болды. 9 қыркүйек: Баллинамук шайқасында генерал Юмбердің әскері британ әскерімен қоршалып, капитуляциялауға мәжбүр болды. 16 қыркүйек: Жаңа француз экспедициялық күштері Брест қаласынан Ирландияға аттанды. 24 қыркүйек: Франция үкіметі 200 000 адамды әскери қызметке шақырып алды. 8 қазан: Франсуа де Нефшато, Ішкі істер министрі, алғашқы Жоғары білім беру кеңесін құрды. 11 қазан: Ирландия жағалауында француз флоты мен экспедициялық күштері жеңіліске ұшырады; сегіз әскери кемелердің алтауы басып алынды. 12 қазан: Бельгиялық шаруалар француз армиясындағы міндетті әскери қызметке қарсы көтерілді. 21 қазан: Каир халқы француз оккупациясына қарсы көтерілді. Бонапарт 22 қазанда көтерілісті басты. 4 қараша: Директория шаруалар көтерілісіне кінәлі деп саналатын бельгиялық дін қызметкерлерін елден шығарып жіберуге бұйрық берді. 5 қараша: Ресей-түрік флоты француз әскері басып алған Корфу қаласын блокадалады. 16 қараша: Австрия мен Англия Францияны 1789 жылғы шекараларына қайтару үшін ынтымақтастыққа келісті. 23 қараша – 24 қараша: Директория ақша тапқысы келгендіктен, жаңа жылжымайтын мүлік салығын және есіктер мен терезелер санына байланысты қосымша салықтарды енгізді. 27 қараша: Неаполь патшасының әскері Рим қаласын басып алды. 4 желтоқсан: Француз әскері Бельгиядағы Хасселт қаласында бельгиялық көтерілісшілерді жеңіп, оларды қырды. Бельгиядағы шаруалар көтерілісі аяқталды. 6 желтоқсан: Жан Этьен Шампионне басқаратын француз әскері Неаполь патшасы мен оның әйелінің әскерін Цивита Кастеллана шайқасында жеңді. 14 желтоқсан: Шампионне басқаратын француз әскері Рим қаласын қайта басып алды. 21 желтоқсан: Француз әскері Неаполь қаласына шабуыл жасап, Неаполь патшасын Адмирал Нельсонның флагмандық кемесіне қашуға мәжбүр етті. 29 желтоқсан: Ресей, Ұлыбритания және Неаполь мен Сицилия Корольдықтары арасында Францияға қарсы екінші коалиция жасалды.
Директория мен Заң шығарушы билік арасындағы қақтығыстар (1799 жылдың маусымы)
16 маусым: Француз әскери жеңілістерінің күшеюіне байланысты Бес жүздік Кеңес пен Директорияның жаңа сайланған солшыл мүшелері арасында қатыгез күрес басталады. Заң шығарушы орган "халық қауіпсіздігі" үшін жаңа шаралар қабылдауды талап етеді. 17 маусым: Бес жүздік Кеңес пен Ежелгілер Кеңесі Жан Батист Трейярдың Директорияға сайлануын жоққа шығарып, оның орнына солшыл мүше Луи Жером Гойені тағайындайды. 18-19 маусым: Директорияның екі роялистік мүшесі, Филипп Антуан Мерлен де Дуаи мен Ла Ревьельер Лепо, Кеңестер тарапынан сотқа тартылу қаупінен қорқып, отставкаға кетеді. Олардың орнына екі орташа солшыл, Роджер Дюкос және Жан Франсуа Огюст Мулен келеді. (Жыл VII-нің 30 прариальдық төңкерісі) 19 маусым: Этьен Макдональд басқарған француз армиясы Требия шайқасында Суворов басқарған орыс әскерінен жеңіледі. 19 маусым: Италиядағы жағдай нашарлайды: Неапольдегі француз гарнизоны капитуляциялайды. 28 маусым: Кеңес жаңа әскерлерді жарақтандыру үшін бай азаматтардан жүз миллион франк міндетті түрде қарыз алу туралы шешім қабылдайды. 5 шілде: Директория нео-якобиндік көзқарастағы екі командирді жоғарылатады: Жубер Италия армиясының жаңа қолбасшысы болып тағайындалады, ал Чемпионне Альпі армиясын басқаруға таңдалады. 7 шілде: Парижде "Азаттық пен теңдік достарының қоғамы" (Société des amis de la Liberté et de l'Égalité) атты нео-якобиндік клуб құрылады. 12 шілде: Бес жүздік Кеңес кепілдіктер туралы жаңа заңға дауыс береді, әр департаментте роялистердің тізімін жасауды талап етеді және роялистік бейімділік танытқан Директорияның бұрынғы мүшелеріне қарсы айыптаулар келтіреді. 14 шілде: Революцияның жылдығын тойлау кезінде генерал Жордан "пикаларды" қайтаруға шақырады – бұл террор кезіндегі якобиндік көше штурмдарының қаруы. Сол күні Сиейес жаңа якобиндерді айыптайтын сөз сөйлейді. 17 шілде: Сидни Смит басқарған британдық флотпен Мысырға жеткізілген Осман армиясы, Сеид Мустафа-паша басшылығында, Абукирде жағаға шығады. 25 шілде: Бонапарт Абукир шайқасында Сеид Мустафа-пашаның Осман армиясын жеңіске жетеді. 6 тамыз: Тулуза мен Бордода роялистердің көтерілісі. Екеуі де әскер тарапынан тез арада басып тасталады. 13 тамыз: Сиейес Париждегі жаңа Якобин клубын жабуға бұйрық береді. 15 тамыз: Нови шайқасында генерал Жубер басқарған Италия армиясы жеңіліске ұшырайды. Жубер қаза табады. 18 тамыз: Бес жүздік Кеңес 217-214 дауыспен роялистік симпатиялары бар деген айыппен Директорияның бұрынғы мүшелерін тұтқындамау және соттамау туралы шешім қабылдайды. 23 тамыз: Бонапарт алты айдан бері Франциядан ешқандай жаңалық алған жоқ. Британдық адмирал сэр Сидни Смит оған француз газеттерінің жинағын жібереді, ол оларды бір түндік оқып шығады. Ол армия басшылығын генерал Клеберге тапсырады және "Ла Мюйрон" фрегатымен Мысырдан кетеді. 29 тамыз: Валенсияда француз тұтқыны Папа Пий VI қайтыс болады. 29 тамыз: Якобиндік генералдардың арасында белгілі Чемпионне Италия армиясының жаңа қолбасшысы болып тағайындалады. 13 қыркүйек: Армиядағы якобиндердің жетекшісі генерал Журдан Бес жүздік Кеңестен ұлттық төтенше жағдай жариялауды сұрайды. 14 қыркүйек: Бес жүздік Кеңес ұлттық төтенше жағдай жариялаудан бас тартады. 14 қыркүйек: Директор Сиейес Жан Бернадоттің соғыс министрі лауазымынан кетуіне қол жеткізеді, себебі Бернадот якобиндік төңкеріс жоспарлап отыр деген күдік туды. 15 қыркүйек: Францияның батысындағы роялистік көшбасшылар, оның ішінде бретондық шуан көшбасшысы Жорж Кадудал Парижге қарсы жаңа көтеріліс ұйымдастыру үшін жиналады. 24 қыркүйек: Роялистік әскери командир Луи де Фротте жаңа көтерілісті басқару үшін Нормандияға келеді. 25-26 қыркүйек: Генерал Массена Цюрихтің екінші шайқасында Александр Римский-Корсаковтың орыс-австриялық армиясын жеңіске жетеді. 29 қыркүйек: Суворов басқарған орыс армиясы Альпі таулары арқылы шегінуге мәжбүр болады. 6 қазан: Кастрикум шайқасында генерал Брун басқарған француз-голландиялық армия орыс-британдық күштерін жеңіске жетеді. Британдықтар мен орыстар Нидерландыдан әскерлерін шығарып алады.
June 19: A French army under Étienne Macdonald is defeated by the Russians under Suvorov at the Battle of the Trebia. June 19: Another reversal in Italy: the French garrison of Naples surrenders. June 28: The Council votes to demand a forced loan of one hundred million francs from wealthy citizens to equip new armies. July 5: Two commanders with neo Jacobin sympathies are promoted by the Directory: Joubert is named new commander of the Army of Italy, and Championnet is chosen to command the Army of the Alps. July 7: A neo Jacobin club, the Société des amis de la Liberté et de l'Égalité ("Society of the Friends of Liberty and Equality"), is founded in Paris. July 12: The Council of Five Hundred votes a new law on hostages, demands lists of royalists be made in each department, and brings accusations against former members of the Directory with royalist tendencies. July 14: At a celebration of the anniversary of the Revolution, General Jourdan calls "bringing back the pikes", the weapons of the Jacobin street mobs during the Terror. On the same day, Siéyès gives a speech denouncing the new Jacobins. July 17: An Ottoman army under the command of Seid Mustafa Pasha, transported to Egypt by Sidney Smith's British fleet, lands at Abukir. July 25: Bonaparte defeats Seid Mustafa Pasha's Ottoman army at the Battle of Abukir. August 6: Royalist uprisings in Toulouse and Bordeaux. Both are quickly suppressed by the army. August 13: Sieyès orders the closing of the new Jacobin Club in Paris. August 15: Defeat of the French Army of Italy under General Joubert at the Battle of Novi. Joubert is killed. August 18: The Council of Five Hundred decides, by a vote of 217–214, not to arrest and try the former members of the Directory accused of royalist sympathies. August 23: Bonaparte has had no news from France in six months. The British admiral Sir Sidney Smith sends him a packet of French newspapers, which he reads in one night. He hands over command of the army to General Kléber and leaves Egypt with a small party aboard the frigate La Muiron. August 29: Pope Pius VI dies, a French prisoner, in Valence. August 29: Championnet, prominent among the Jacobin generals, is named new commander of the Army of Italy. September 13: General Jourdan, leader of the Jacobins in the army, asks the Council of Five Hundred to declare a state of national emergency. September 14: Council of Five Hundred refuses to declare a state of national emergency. September 14: The Director Sieyès obtains the resignation of Jean Bernadotte as Minister of War, on the grounds that Bernadotte was planning a Jacobin coup d'état. September 15: The royalist leaders in the west of France, including the Breton Chouan leader Georges Cadoudal, meet to organize a new uprising against Paris. September 24: The royalist military commander Louis de Frotté lands in Normandy to take charge of the new uprising. September 25–26: General Masséna defeats the Russian Austrian army of Alexander Rimsky Korsakov at the Second Battle of Zurich. September 29: The Russian army under Suvorov is forced to retreat across the Alps. October 6: A French Dutch army under General Brune defeats a Russian British force at the Battle of Castricum. The British and Russians withdraw their troops from the Netherlands.
Бонапарт Францияға оралады (9 қазан, 1799 жыл)
9 қазан: Бонапарт Сен-Рафаэльге түсіп қонды. 14 қазан: Сиес генерал Мороны Кеңестегі якобиндерге қарсы төңкеріс ұйымдастыруға шақырды, бірақ Моро бас тартты. 16 қазан: Бонапарт Парижге қоғамдық тойларға келді. 17 қазан: Бонапарт Директорияда қабылданып алынды. 19 қазан: батыстағы роялистік күштер, шоандар Нант қаласын басып алды, бірақ ертесі күні кері шегінуге мәжбүр болды. 23 қазан: Ресей императоры Павел I французға қарсы соғыстан орыс әскерлерін шығаруға бұйрық берді. 23 қазан: Генерал Наполеон Бонапарттың кіші інісі Люсьен Бонапарт Бес жүздік Кеңестің президенті болып сайланды. 23-29 қазан: Бретань және Вандеядағы роялистік күштер бірнеше қалаларды қысқа мерзімге басып алды, бірақ француз армиясы оларды тез қуып шықты. 1 қараша: Бонапарт Сиеспен кездесті; екеуі бір-бірін ұнатпады, бірақ Директорияны ауыстыру үшін парламенттік төңкеріс жасауға келісті. 3 қараша: Бонапарт полиция министрі Фушемен кездесті, ол төңкеріске кедері келтірмеуге келісті. 6 қараша: Ежелгілер Кеңесі мен Бес жүздік Кеңес Бонапартқа бұрынғы Сен-Сулпиц шіркеуінде банкет ұсынды. 7 қараша: Генерал Журдан Бонапартқа Директорияға қарсы якобиндік төңкеріске қосылуды ұсынды. Бонапарт бас тартты. 8 қараша: Бонапарт Камбасермен кешкі ас ішіп, төңкеріс туралы соңғы мәліметтерді реттеді.
9-10 қарашадағы төңкеріс
9 қараша: 18 Брумердің төңкерісі басталады. Бонапартқа адал француз әскерлері Париждің маңызды нысандарын басып алады. Бес жүздік кеңестің төрағасы Люсьен Бонапарт депутаттарды заң шығарушы органда қарсы "террористік" қастандық жасалғаны туралы ескертеді және келесі күні жоспарланған кеңестердің отырысын олардың қауіпсіздігі үшін Парижден батысқа қарай 10 шақырым жердегі Сен-Клауд сарайына ауыстыруды сұрайды. Бонапарт Париждегі әскердің бас қолбасшысы болып тағайындалады. Алдын ала келісілгендей, төңкеріске қатысқан Директорияның екі мүшесі, Сиес және Дукос, отставкаға кетеді. Үшіншісі, Баррас, Талейранның ықпалымен отставкаға келіседі. Екі якобиншіл директор, Гойер мен Мулен, генерал Мороның әскерлерімен тұтқындалып, Люксембург сарайына қамалады. Фуше Бес жүздік кеңестің жетекші якобиншіл мүшелерін тұтқындауды ұсынады, бірақ Бонапарт мұны қажет деп санамайды, бұл қателік болып шығады. Күннің соңына қарай Париж толығымен Бонапарт пен оған адал офицерлердің бақылауына көшеді. 10 қараша: Бонапарт ұсынғандай, екі кеңестің мүшелері Сен-Клауд сарайына жеткізіледі. Бонапарт бұл жерге 6000 әскерді жинайды, олардың көпшілігі жалақының кешігуіне байланысты кеңестерге жаулы. Бонапарт бірінші болып Ежелгілер кеңесіне сөйлейді, үкіметте өзгеріс қажеттігін түсіндіреді. Жоғарғы кеңес үнсіз тыңдап, Бонапарттың ұсынысын қарсылықсыз қабылдауға дауыс береді. Бонапарт содан кейін Сен-Клауд иелігінің апельсинханасында отырған Бес жүздік кеңесіне сөз сөйлейді. Мұнда оның қабылдауы мүлдем басқаша: якобиншіл мүшелер ашуланып наразылық білдіреді, Бонапартты қорлайды және айқайлап, оны заңнан тыс деп жариялаумен қорқытады, бұл оның дереу тұтқындалуына әкелуі мүмкін еді. Кеңес ішінде үлкен шатасу болғанда, Люсьен Бонапарт Бонапартты сыртқа шығарып, күтіп тұрған әскерлерге депутаттар Бонапартты өлтіруге тырысқандарын айтады. Ашулы әскерлер жиналыс залына кіріп, штыкпен депутаттарды қуады. Оппозициялық депутаттардың болмауына байланысты екі парламенттік комиссия Бонапартты, Сиесті және Дюклосты жаңа үкіметтің уақытша консулдары етіп тағайындайды. 11–22 қараша: Бонапарт және басқа екі уақытша консул жаңа үкімет құрады, Бертье – соғыс министрі, Талейран – сыртқы істер министрі, Фуше – полиция министрі, ал Камбасер – әділет министрі болады. 1 желтоқсан: Бонапарт Сиестің ұсынған конституциясын қабылдамайды. 24 желтоқсан: Бонапарттың бақылауындағы кеңестер VIII жылдың Конституциясын қабылдайды. Жаңа консулдық ресми түрде құрылды, Бонапарт – бірінші консул, Камбасер – екінші консул, ал Шарль Франсуа Лебрун – үшінші консул болады. Дәстүрлі тарихтарда осы күн француз төңкерісінің аяқталуы деп белгіленеді.
Француз тілінде
Please provide the English text you want me to translate. I need the content of the "English text" section to perform the translation. I will use the "Existing translation reference" only as a guide for terminology, prioritizing accuracy to the original English meaning.
.