Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сан-Кристобаль-де-лас-Касас (saŋkɾisˈtoβal de las ˈkasas), сонымен қатар өзінің түпкілікті тцотзиль тіліндегі атымен, Джовел деп те белгілі, Мексиканың Чиапас штатының Орталық Таулы аймағында орналасқан қала және муниципалитет. 1892 жылға дейін штаттың астанасы болған, және бүгінге дейін Чиапастың мәдени астанасы саналады. Муниципалитеттің көп бөлігі таулы жерлерді құрайды, бірақ қала төбелермен қоршалған кішкентай аңғарда орналасқан. Қаланың орталық бөлігі испан отаршылдығы дәуіріндегі жоспарын және архитектурасының көп бөлігін сақтап қалған, қызыл черепицамен жабылған шатырлары, тас төселген көшелері және гүлдермен безендірілген темір торалы балкондары бар. Қала экономикасының көп бөлігі сауда, қызмет көрсету және туризмге негізделген. Туризм қаланың тарихымен, мәдениетімен және жергілікті халықтарымен байланысты, бірақ туризмнің өзі қалаға әсер етіп, оған шетелдік элементтерді әкелді. Қаланың маңызды көрікті жерлеріне собор, Санто-Доминго шіркеуі және Каса-На-Болом мұражайы жатады. Муниципалитет ауыр орман жойылуына ұшырады, бірақ үңгірлер мен өзендер сияқты табиғи тартымдылықтары да бар.
San Cristóbal de las Casas (saŋkɾisˈtoβal de las ˈkasas), also known by its native Tzotzil name, Jovel , is a town and municipality located in the Central Highlands region of the Mexican state of Chiapas. It was the capital of the state until 1892, and is still considered the cultural capital of Chiapas. The municipality is mostly made up of mountainous terrain, but the city sits in a small valley surrounded by hills. The city’s center maintains its Spanish colonial layout and much of its architecture, with red tile roofs, cobblestone streets and wrought iron balconies often with flowers. Most of the city’s economy is based on commerce, services and tourism. Tourism is based on the city’s history, culture and indigenous population, although the tourism itself has affected the city, giving it foreign elements. Major landmarks of the city include the Cathedral, the Santo Domingo church with its large open air crafts market and the Casa Na Bolom museum. The municipality has suffered severe deforestation, but it has natural attractions such as caves and rivers.
Қала мен муниципалитет
Сан-Кристобаль-де-лас-Касас – Чиапас штатының Орталық Таулы аймағында орналасқан қала және муниципалитет. Муниципалитет ретінде қала, қаланың сыртындағы 83 ауылдық қауымдастық үшін үкіметтік орган қызметін атқарады, олардың аумағы 484 км² құрайды. Осы қауымдастықтардың ішіндегі ең маңыздылары – Ла Канделярия, Сан-Антонио-дель-Монте, Мицитон, Сан-Хосе Яшитинин, Эль-Пинар, Буэнависта, Педернал, Корасон-де-Мария және Закуальпа-Экатепек. Муниципалитет Шамула, Тенеяпа, Хуикстан, Теописка, Тотолапа, Чиапилла, Сан-Лукас және Зинакантан муниципалитеттерімен шектеседі. Қала, әсіресе тарихи орталығы, испан отаршылдығының жоспарын сақтап қалған, тар көшелері, қызыл тостағанмен жабылған шатырлары және гүлдермен безендірілген темір балкондары бар. Ғимараттардың қасбеттері бароккодан неоклассикалық және мавр стиліне дейін әртүрлі түстерге боялған. Жергілікті сүт шаруашылықтарынан сүт тасымалдау үшін әлі де есектерде ыдыстар қолданылады, ал фермерлер әдетте өздерінің жерлерінде ағаш пен өнімдерді тасымалдау үшін жылқы мен есектерді пайдаланады. 2003 жылы «Pueblo Mágico» (Сиқырлы ауыл) атағын алған, ал 2010 жылы президент Фелипе Кальдерон оны «Сиқырлы ауылдардың ең сиқырлысы» деп мойындады. Бұл жергілікті топтармен байланысты дәстүрлі мәдениеттің бір бөлігі – мата тоқу, әсіресе тоқыма өнер және әсем тастар да маңызды өнім болып табылады. Сондай-ақ, керамика, темірден жасалған бұйымдар мен зергерлік бұйымдар да кездеседі. Қолөнер бұйымдарының ең танымал орны – Санто-Домингодағы тиангуи. Қалада жыл сайын «Amber Expo» көрмесі өтеді, онда аймақтың әсем тастары мен олардан жасалған бұйымдар көрсетіледі және сатылады. Ғимараттың ең басты ерекшелігі – 1721 жылы аяқталған негізгі қасбеті. Бұл барокко стиліндегі сары түсті ғимарат, әшекейлі бағаналары мен түрлі әулиелердің бейнесі салынған нишалары бар. Бұл аймақта испандықтар келгенге дейін қала болмаған. Зоктарды Солтүстік Тауларда және осы аймақтағы чиапандарды жеңгеннен кейін Диего де Мазарегос қалаға әскери бекініс ретінде негіз салды. Бұл қала және Чиапас штатының көп бөлігі 1532 жылы Педро де Альварадо басқаратын Гватемаланың Бас капитандығының құрамына кірді. Сан-Кристобаль 1535 жылы Карл V-тен қалалық гербін алды және 1536 жылы ресми түрде қала деп жарияланды. 1577 жылы қала Алкадия мэрінің мәртебесін алды, бұл оған Чиапастың солтүстігіндегі көптеген аумақтарды басқару құқығын берді. 1786 жылы Чиапас интенденциясы құрылды, ол Сан-Кристобальдың аумағын Тукстла және Соконускомен біріктірді, ал үкімет Сан-Кристобальде орналасты. 1821 жылы қала Комитан-де-Домингестің Испаниядан және Гватемаланың Бас капитандығынан тәуелсіздік жариялауын қабылдады. Алайда, қала және Чиапастың қалған бөлігі 1824 жылы Мексиканың құрамына кірді, ал астанасы осы жерде орналасты. 1915 жылы штат муниципалитет жүйесіне көшті, Сан-Кристобаль муниципалитетке айналды. Бастапқыда оның Сан-Лукас, Зинакантан, Сан-Фелипе Экатепек, Тенеяпа, Сан-Мигель Митонтик, Хуикстан және Чанал сияқты қауымдастықтарға билігі болды, бірақ олар кейіннен өздерінің муниципалитеттерін құру үшін бөлініп кетті. 1974 жылы қала ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Осыған қарсылық көрсету үшін Руис бостандық теологиясы идеологиясын ұстанатын маристік діни қызметкерлермен және монахтармен бірлесіп жұмыс істеді. 1974 жылы ол штаттың 327 қауымдастығының өкілдерімен штаттық Үндістер конгресін ұйымдастырды. Бұл конгресс саяси тұрғыдан бірігуді мақсат еткен, өзінің түріндегі алғашқы конгресс болды. Бұл күш-жігерді Мексикадан тыс солшыл ұйымдар да қолдады, әсіресе ехидо ұйымдарының одақтарын құруға. Бұл одақтар кейіннен EZLN ұйымының негізін құрады. 1970 жылдардан 1990 жылдарға дейін белсенділік пен наразылық жалғасты. Осы онжылдықта Мексиканың федералды үкіметі неолиберализмді қабылдады, бұл бостандық теологиясының солшыл саяси идеяларымен және көптеген жергілікті белсенді топтармен қақтығысқа түсті. Белсенділікке қарамастан, жергілікті топтар арасында экономикалық маргинализация жоғары деңгейде қалды, Сан-Кристобаль аймағында және Лакандон джунглиінде тұратын мигранттар қауымдастықтарында наразылық ең күшті болды. Бұл белсенділердің наразылықтарын «Субкомандате Маркос» деп танылатын кішкентай партизандық топ көтерді. Оның «Запатист Ұлттық азаттық армиясы» (Ejército Zapatista de Liberación Nacional, EZLN) деп аталатын кішкентай тобы 1994 жылдың 1 қаңтарында, NAFTA келісімінің күшіне енген күні әлем назарына түсті. Осы күні EZLN күштері Сан-Кристобаль-де-лас-Касас қаласын және тағы алты Чиапас қауымдастығын басып алды. Олар бүкіл әлемге өздерінің көтеріліс жарияламасын оқыды, содан кейін жақын жердегі әскери базаны қоршап алды, қару-жарақтарды тартып алып, түрмелерден көптеген тұтқындарды босатті. Руис EZLN мен билік органдары арасында келіссөздер жүргізді, өзінің солшыл белсенділігі оны көптеген билік өкілдеріне күдікті еткеніне қарамастан. Бұл күш-жігерге кедері келтіріп, ақырында Католик шіркеуі Запатист қозғалысынан бөлініп кетті.
San Cristóbal de las Casas is a city and municipality located in the Central Highlands region of Chiapas. As a municipality, the city functions as the governmental authority for 83 other rural communities outside the city proper, which cover a territory of 484 km2. Of these communities, the most important include La Candelaria, San Antonio del Monte, Mitziton, San José Yashitinin, El Pinar, Buenavista, Pedernal, Corazon de Maria and Zacualpa Ecatepec. The municipality borders the municipalities of Chamula, Tenejapa, Huixtán, Teopisca, Totolapa, Chiapilla, San Lucas and Zinacantán. The city, especially the historic center, has maintained its Spanish colonial layout, with narrow cobblestone streets, roofs covered in red clay tile and wrought iron balconies with flowers. The facades of the buildings vary from Baroque to Neoclassical and Moorish, painted in various colors. Milk delivery from local dairy farms still use canisters on donkeys, and farmers typically still use horses and donkeys for hauling wood and farmed goods within their own properties Designated a “Pueblo Mágico” (Magical Village) in 2003, it was further recognized as “The most magical of the Pueblos Mágicos” by President Felipe Calderón in 2010. One aspect of traditional culture associated with these indigenous groups is the making of textiles, especially weaving, with amber another important product. Ceramics, wrought iron and filigree jewelry can be found as well. The best known area for crafts is the tianguis at Santo Domingo. The city hosts an annual Amber Expo at the Centro de Convenciones Casa de Mazariegos. The event exhibits and sells amber and amber pieces from the area of the state. The main feature of the church is its main facade, which was finished in 1721. It is Baroque painted yellow with ornamental columns and niches in which are various saints. The area did not have a pre Hispanic city. After defeating the Zoques in the Northern Mountains and the Chiapans of this area, Diego de Mazariegos founded the city as a military fort. This city and much of what would be the state of Chiapas came under the Captaincy General of Guatemala in 1532 headed by Pedro de Alvarado. San Cristóbal received its coat of arms in 1535 from Carlos V and it was officially declared a city in 1536. The city gained the rank of Alcadía Mayor in 1577 which gave it authority over much of Chiapas north of it. The intendencia of Chiapas was created in 1786 combining San Cristóbal’s territory with that of Tuxtla and Soconusco, with the government in San Cristóbal. In 1821, the city followed the Comitán de Domínguez’ declaration of independence from Spain and the Captaincy General of Guatemala. However, the city and the rest of Chiapas became a part of Mexico in 1824, with the capital established here. In 1915, the state went to the municipality system with San Cristóbal becoming a municipality. Originally, it had jurisdiction over communities such as San Lucas, Zinacantán, San Felipe Ecatepec, Tenejapa, San Miguel Mitontic, Huixtan and Chanal, but these would later separate to become municipalities in their own right. The city was declared a national historic monument in 1974. To counter this, Ruiz supported and worked with Marist priests and nuns following an ideology called liberation theology. In 1974 he organized a statewide Indian Congress with representatives from 327 communities of the Tzeltal, Tzotzil, Tojolabal and Ch'ol peoples as well as Marists and the Maoist People’s Union. This congress was the first of its kind with the goal of uniting the indigenous peoples politically. These efforts were also supported by leftist organizations from outside Mexico, especially to form unions of ejido organizations. These unions would later form the base of the EZLN organization. Activism and resentment continued from the 1970s to the 1990s. During this decade, the Mexican federal government adopted neoliberalism, which clashed with the leftist political ideas of liberation theology and many of the indigenous activist groups. Despite the activism, economic marginalization among indigenous groups remained high, with resentment strongest in the San Cristóbal region and in migrant communities living in the Lacandon Jungle. The grievances of these activists would be taken up by a small guerrilla band led by a man called only “Subcomandante Marcos.” His small band, called the Zapatista Army of National Liberation (Ejército Zapatista de Liberación Nacional, EZLN), came to the world’s attention when on January 1, 1994, the day the NAFTA treaty went into effect. On this day, EZLN forces occupied and took over the towns of San Cristóbal de las Casas, along with six other Chiapas communities. They read their proclamation of revolt to the world and then laid siege to a nearby military base, capturing weapons and releasing many prisoners from the jails. Ruiz negotiated between the EZLN and authorities even though his leftist activism made him suspect to many authorities. This would undermine efforts and eventually the Catholic Church would split from the Zapatista movement.
География
Қала мен муниципалитет Чиапас таулы аймағы немесе Орталық таулы аймақ деп аталатын өңірде орналасқан. Муниципалитеттің үштен екісі таулы жерлерді, ал қалғаны жазық далаларды құрайды. Тропикалық аймақта болғанымен, биіктігіне байланысты климаты қоңыржай. Климат сонымен қатар ылғалды, қыс айларында бұлтты болады, бұл температураны төмендетеді және суық түндерге себеп болады. Желтоқсан мен сәуір аралығындағы орташа температура 18°C. Аймаққа жауатын жаңбырдың көп бөлігі жаз бен күздің басында түседі. Дегенмен, қыста бұлт жамылғысы көбінесе болмайды, ал күндізгі температура жоғары ылғалдылықпен бірге 35°C-қа дейін көтеріледі. Humedales de Montaña María Eugenia қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан ылғалды жер. Ол балықтардың, қосмекенділердің, тұрақты және көшпенді құстардың популяциясын қолдайды, сондай-ақ су тасқынының қаупін азайтуға және қаланың ауыз суымен қамтамасыз етуге көмектеседі. 2008 жылы бұл ылғалды жер 115 гектарлық экологиялық қорғау аймағы деп жарияланды, ал 2012 жылы Рамсар аймағы мәртебесі берілді. Гертруда Дуби Биологиялық қорығы қаланың шығысындағы тауларда орналасқан 64 гектарлық қорық. Ол 1994 жылы құрылып, журналист, антрополог, эколог және Сан-Кристобаль тұрғыны Гертруда Дуби Бломның құрметіне аталды.
The city and municipality are located in a region called the Chiapas Highlands or Central Highlands. Two thirds of the municipality is made up of mountainous terrain with the rest valley floor. While it is in a tropical zone, its climate is temperate due to the altitude. The climate is also humid, with cloud cover in the winter months that keeps temperatures down and can produce cold nights. Average temperature between December and April is 18 °C. The area receives most of its rain in the summer to early fall. However, the cloud cover that exists in winter is generally absent and daytime temperatures can go up to 35 °C with high humidity. Humedales de Montaña María Eugenia is a wetland in the southeastern portion of the city. It supports populations of fish, amphibians, and resident and migratory birds, and helps reduce flood risk and recharge drinking water aquifers for the city. The wetlands was designated a 115 hectare ecological conservation area in 2008, and it was designated a Ramsar Site in 2012. Gertrude Duby Biotic Reserve is a 64 hectare reserve in the mountains immediately east of the city. It was designated in 1994 and named for Gertrude Duby Blom, a journalist, anthropologist, environmentalist, and San Cristóbal resident.
Инфрақұрылым
Сан-Кристобаль-де-лас-Касас қаласы Тюхтла-Гутьеррес қаласынан 80 км қашықтықта, 190 тас жолында орналасқан. Қаланың сыртында 18 км жерде Corazón de María атымен әуежай болған, бірақ ол 2010 жылы жабылды. Қаланың халқы 158 027 адамды құрайды. Муниципалдық тұрғындардың шамамен 85%-ы қала ішінде, ал қалғаны ауылдық жерлерде тұрады. Халық тығыздығы 274 адам/км², бұл аймақтық орташа көрсеткіштен (190 адам/км²) және штат орташа көрсеткіштен (52 адам/км²) әлдеқайда жоғары. Халықтың көп бөлігі жас, олардың шамамен 68%-ы отыз жасқа дейін, ал орташа жасы жиырмаға жуық. Халықтың өсуі шамамен 4,10%-ды құрайды, бұл аймақтық (2,37%) және штаттық (2,06%) орташа көрсеткіштерден жоғары. Болжам бойынша, халық саны жиырма жыл ішінде екі есеге артады. Нағыз Чиапас янтары солтүстіктегі Симожовель қаласынан өндіріледі. Нағыз янтары мен жалған янтары арасындағы баға айырмасы өте зор, тіпті бұл айырмашылық нағыз янтары сатушыларын банкротқа дейін жеткізе алады. Жалған янтары сатушылардың көптегені табысты, себебі көптеген адамдар, әсіресе шетелдік туристер, нағыз янтарыны қалай анықтауды білмейді. Дегенмен, баға – бір көрсеткіш, өйткені нағыз янтары көше сатушылары ұсынатын өте төмен бағаға сатылмайды.
San Cristóbal de las Casas is located 80 km from Tuxtla Gutiérrez on Highway 190. It had an airport named Corazón de María 18 km outside the city proper, until the airport was closed in 2010. and the city of 158,027. About 85% of the municipal population lives in the city proper with the rest in rural communities. The population density is 274/km2, well above the regional average of 190/km2 and state average of 52/km2. Most of the population is young, with about 68% under the age of thirty and an average age of twenty. Population growth is about 4.10%, above the regional and state averages of 2.37 and 2.06% respectively. The population is expected to double within twenty years. True Chiapas amber is extracted from the town of Simojovel to the north. There is a great price difference between the real and fake amber, and this price difference can be enough to put authentic amber vendors out of business. Many of the sellers of fake amber are successful because many people, especially foreign tourists, do not know how to determine what is real. However, one indicator is price, as true amber cannot be sold for the very low prices that street vendors offer.