Кіріспе
Ағылшын Азамат соғысындағы ағылшын роялистік қолбасшысы Сэр Чарльз Лукас (1613 – 28 тамыз 1648) – Эссекс округынан шыққан кәсіби әскери. Ол Үш патшалық соғысы кезінде роялистік ат әскерінің жетекшісі болды. 1646 жылғы наурыз айында Бірінші ағылшын азамат соғысының аяғында тұтқынға алынып, Парламентке қарсы қайтадан соғыспауға ант берген соң босатылды, бірақ 1648 жылы Екінші ағылшын азамат соғысы басталғанда ол бұл антын бұзды. Осының салдарынан 1648 жылғы тамызда Колчестер қамалында тұтқынға алынып, өлім жазасына кесілді және 1660 жылғы Стюарттардың қайта орналасуынан кейін роялистік шейітке айналды. Роялистік мемлекет қайраткері және тарихшы Эдвард Хайд, 1-ші Кларендон графы Лукасты "қатал, мақтаншыл, қарапайым емес және мұңды" деп сипаттады, бірақ "көріп, соғысқа ілесе алатын батыр адам" деді. Батыл және қабілетті ат әскерінің қолбасшысы, оның қатыгез мінезі мен жаужүрек екені белгілі. Ол негізінен өлімімен есімдері таныс.
Sir Charles Lucas, 1613 to 28 August 1648, was a professional soldier from Essex, who served as a Royalist cavalry leader during the Wars of the Three Kingdoms. Taken prisoner at the end of the First English Civil War in March 1646, he was released after swearing not to fight against Parliament again, an oath he broke when the Second English Civil War began in 1648. As a result, he was executed following his capture at the Siege of Colchester in August 1648, and became a Royalist martyr after the 1660 Stuart Restoration. Royalist statesman and historian Edward Hyde, 1st Earl of Clarendon, described Lucas as "rough, proud, uncultivated and morose", but "a gallant man to look upon and follow". A brave and capable cavalry commander with a reputation for bad temper and ruthlessness, he is chiefly remembered for the manner of his death.
Жеке мәліметтер
Чарльз Лукас 1613 жылы Эссекс графтығындағы Колчестер қаласында дүниеге келді. Ол сэр Томас Лукастың (1573–1625) және оның әйелі Елизаветаның (1647 жылы қайтыс болған) кіші ұлы еді. Сегіз баланың бірі, ең үлкен ағасы Томас (1598–1649) ресми түрде заңды емес бала болып саналғандықтан, отбасылық мүліктерді екінші ағасы Джон (1606–1671) мұраға алды. Лукастың бес әпкесі болды: Мэри (1608–1646), сэр Питер Киллигрудың (1593–1668) әйелі, Анна (1614–?), Елизавета (1612–1691), ол сэр Уильям Уолтерге (1604–1675) тұрмысқа шықты, және Екатерина (1605–1702), сэр Эдмунд Пайдың (1607–1673) әйелі. Оның ең кіші қарындасы Маргарет (1623–1673) өнімді жазушы және ғалым болды, ол 1645 жылы Уильям Кавендишке, Ньюкаслдың 1-ші герцогына (1593–1676) үйленді, ол 1642 жылдан 1644 жылға дейін Солтүстік Англиядағы роялист армиясының қолбасшысы болған.
Мансап
Жас кезінде Лукас ағасы Джонның қол астында Сегіз жылдық соғыста қызмет етті. 1639-1640 жылдардағы епископтар соғысында Карл I әскеріндегі ат әскеріне қолбасшылық етті және 1639 жылы рыцарь атағын алды. 1642 жылдың тамызында Бірінші ағылшын азаматтық соғысы басталғанда Лукас роялист әскеріне қосылды және соғыстың алғашқы ірі қақтығысы – Повик көпірі шайқасында жарақаттанды. 1643 жылдың басында Лукас ат полкін құрып, 1 шілдеде Падбериде Миддлтонды жеңді. 1644 жылдың қаңтарында ол Ноттингемге шабуыл жасаған күштерге басшылық етті, ал көп ұзамай, Принс Руперттің ұсынысымен Ньюкасл герцогының Солтүстік армиясының генерал-лейтенанты болды. Ньюкасл Йоркке бекінген кезде Лукас пен ат әскері ашық далада қалды. Руперттің көмекші әскері Йоркширге кіргенде, Ньюкаслдың эскадрильясы оларға қосылды. 1644 жылдың шілдесінде Марстон Мур шайқасында Лукас сэр Томас Фэрфакстың атты әскерін шайқас алаңынан ығыстырды, бірақ шайқас парламентариялықтардың шешуші жеңісімен аяқталды және ол тұтқынға алынды. Қыс мезгілінде парламенттік тұтқындармен айырбасталып, 1645 жылдың желтоқсанында Томас Рейнсборо басқарған күштерге қарсы Беркли қамалын қорғады. Қамалдағылар жақын маңдағы роялист аймағына еркін өтуге келісім берілген соң, капитуляциялады, ал Лукас роялист ат әскерінің қалдықтарының генерал-лейтенанты болды. 1646 жылдың наурыз айында ол Бірінші азаматтық соғыстың соңғы ірі шайқасында тағы да тұтқынға түсті. Лукас парламентке қарсы қайтадан қару көтермеуге уәде бергеннен кейін босатылды, ал 1648 жылдың наурыз айында адалдыққа ант бергеннен кейін өзінің иеліктерінің қайтарылуын сұрады. 1648 жылдың мамырында Екінші ағылшын азаматтық соғысы басталғанда, ол екі келісімді де елемеді және Колчестерді басып алуға белсенді қатысты. Үш айлық қоршаудан кейін қала 1648 жылдың 28 тамызында капитуляциялады.
Өлім жазасы мен жерлеу
1648 жылғы 20 маусымда Парламент Екінші азамат соғысына қатысқандардың барлығын мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп жариялады. Колчестер қаласы капитуляциялаған кезде, роялист командирлері – Лукас, Норвич лорды, сэр Артур Капель, Генри Гастингс, сэр Джордж Лизл және Бернард Гаскойн «өзінің мейіріміне сенеуге» міндетті болды, ал гарнизонның қалған бөлігіне «жарақатсыздық» (quarter) берілді. Бұл терминдер нақты және жақсы белгілі әскери мағынаға ие болды: «жарақатсыздық» берілген тұтқындардың өміріне кепілдік берді, ал «мейірім» жеңімпаз командирдің қалауына қалдырылды. Қоршаудың қатыгездігі салдарынан Жаңа үлгідегі армияның көптеген жоғары шенді офицерлері екінші, қажетсіз қан төгіске жауапты деп санайтындарды кешіруге мүдделі болған жоқ. Бұл әсіресе бұрын кешірілген Лукас сияқты роялисттерге қатысты. Аристократия өкілдері Норвич, Гастингс және Капель сотталу үшін Лондон мұнарасына жіберілді; Капель 1649 жылғы наурыз айында өлім жазасына кесілді, ал Норвич пен Гастингс елден қуылды. Лукас, Лизл және Гаскойн әскери соттың үкімімен өлім жазасына кесілді, бұл үкімді Генри Айретон маусымда Парламент қабылдаған шешімге сілтеме жасап ақтады. Лукас өзінің босату шартының талаптарын бұзғанын және екінші рет мейірім күтпегенін білгенімен, ол «өз патшама және мемлекет заңдарына адал қызметкер болдым» және «өз билеушілерімнің тапсырмасымен соғыстым, сондықтан мен өз әрекеттерімді осы тапсырмамен ақтауым керек» деп мәлімдеді. Оның тағдыры Глостерширдегі Стинчкомб қаласындағы парламенттік гарнизонда бұрын қызмет еткен екі сарбаз 1645 жылы капитуляциядан кейін Лукастың 20-дан астам адамды өлімге жіберуге бұйрық бергенін куәлік еткен кезде шешілді. Гаскойн, немесе Бернардо Гуаскони флоренциялық болғандықтан, Парламент оны шетелдік державаға қарсы әрекет етуден сақтау үшін кешірді, бірақ Лукас пен Лизл 1648 жылғы 28 тамызда Колчестердегі сарай ауласында ату арқылы өлім жазасына кесілді және Лукас отбасының мазарында жерленді. Он екі жыл өткен соң, 7 маусымда 1661 жылы екеуі де салтанатты түрде қайта жерленді, ал олардың қабірлеріне Джон Лукас, 1-ші Лукас бароны ескерткіш тас орнатты. Онда олар «Сэр Томас Фэрфакстың бұйрығымен қанды-қолды түрде өлтірілді» деп жазылған, бірақ шындығында Фэрфакс заңмен және капитуляция шарттарына сәйкес әрекет еткен.
Қазіргі танымалдылығы
Лукас патша әскеріндегі ең көрнекті атты әскер командирлерінің бірі ретінде танымал болды. Тіпті Кларендон да, оны "қатал, мақтанқез, қарапайым емес, мұңды" және шайқас алдында шыдамсыз" деп сипаттағанмен, оны "жеке басында өте батыл, ал шайқас күнінде көруге және із басуға лайық ер жүрек адам" деп атады. Оның қарындасы Лукастың "табиғатынан соғыс өнеріне бейімділігі болған, ақындар поэзияға бейімді болғандай, бірақ оның өмірі оған осы өнерде толыққанды жетілуге мүмкіндік бермеді" деп еске алды. Ол "Соғыс өнері туралы трактат" жазды, бірақ шифрмен жазылғандықтан жарияланбады. Лукас әскери қабілеттерімен қатар патшаның ісіне деген адалдығын да көрсетті, оны кейде аса көркем және поэтикалық тілмен білдіретін.