Вильям Кавендиш: Ақсүйек, саяхатшы және өнерге демеуші
William Cavendish, 1st Duke of Newcastle
Уильям Кавендиш – ағылшын саяхатшысы, өнерге демеуші, ат шаруашылығымен айналысқан. Англия азаматтық соғысындағы ролі, Бельбек тобы және Бен Джонсонмен байланысы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
17 ғасырдағы ағылшын солдаты, сарай қызметкері және өнерді қолдаушы
17th century English soldier, courtier, and arts patron
Уильям Кавендиш, Ньюкасл-апон-Тайнның 1-ші герцогы, КГ, КБ, ПК (шамамен 16 желтоқсан 1593 – 25 желтоқсан 1676), 1665 жылдан кейін өзін Принц Уильям Кавендиш деп атаған, ағылшын сарайының қызметкері және өнерді қолдаушы болды. Ол белгілі жылқы өсіруші, сондай-ақ драматург Бен Джонсон мен Велбек шеңбері деп аталатын зиялы топтың меценаты болды. 1634 жылы Карл I-ге той-думандар ұйымдастыруға 15 000 фунт стерлинг жұмсағанымен, маңызды саяси лауазымға тағайындала алмады. Бірінші ағылшын азамат соғысының басында ол Солтүстік Англиядағы роялист генерал-капитаны болып тағайындалды; ол соғысқа қажетті қаржының көп бөлігін өзі төледі, кейін бұл сома 1,000,000 фунт стерлингтен асып кеткенін мәлімдеді. 1644 жылғы шілдеде Марстон-Мур шайқасындағы жеңілістен кейін, ол оның кеңесіне қарамастан болған шайқас, Еуропаға эмиграцияға кетті. 1660 жылы Стюарттардың билікке қайта оралуынан кейін Англияға оралды, және 1665 жылы Ньюкасл герцогы болып жарияланғанымен, сарайдан шетте қалды және Карл II-ні сынады. 1676 жылы қайтыс болып, Вестминстер аббаттығында жерленді.
William Cavendish, 1st Duke of Newcastle upon Tyne, KG, KB, PC (c. 16 December 159325 December 1676), who after 1665 styled himself as Prince William Cavendish, was an English courtier and supporter of the arts. He was a renowned horse breeder, as well as being patron of the playwright Ben Jonson and the intellectual group known as the Welbeck Circle. Despite spending the then enormous sum of £15,000 entertaining Charles I in 1634, he failed to gain a significant political post. In the early stages of the First English Civil War, he was appointed Royalist Captain General in Northern England; he financed much of the war effort himself, later claiming this totalled in excess of £1,000,000. After the defeat at Marston Moor in July 1644, a battle fought against his advice, he went into exile in Europe. He returned to England after the Stuart Restoration in 1660, and although created Duke of Newcastle in 1665, he remained on the fringes of the court and became critical of Charles II. He died in 1676 and was buried in Westminster Abbey.
Жеке мәліметтер
Уильям Кавендиш Оңтүстік Йоркширдегі Хандсворт қаласында, сэр Чарльз Кавендиш пен Кэтрин Оглдың ең үлкен тірі баласы ретінде дүниеге келді. Ол Хардвиктің Бесс және сарайлық Уильям Кавендиштің немересі болды. Оның кіші інісі Чарльз (1594–1654) болды, олар өмір бойы жақын дос болып қалыпты. 1618 жылы Кавендиш Элизабет Ховардқа (1599–1643) үйленді, олардан бес бала дүниеге келді: Джейн (1621–1669), Чарльз (1626–1659), Элизабет (1626–1663), Генри, Ньюкаслдың 2-ші герцогы (1630–1691) және Франсис. Әкесінің ынтасымен Джейн мен Элизабет кішкентай өлеңшілер мен жазушылар болды. 1645 жылы ол табиғат зерттеушісі және жазушы Маргарет Лукасқа үйленді. Оның көмегі мен қолдауымен ол пьесалар, поэзия және көркем әдебиеттің танымал авторы атанды және экстравагантты стилі мен ерекше мінезі үшін "Ақылдан безген Мадж" деп аталды.
William Cavendish was born at Handsworth, South Yorkshire, the eldest surviving son of Sir Charles Cavendish and Catherine Ogle, descended from the Barons Ogle. He was a grandson of Bess of Hardwick and courtier William Cavendish. He had a younger brother, Charles (1594–1654), and the two remained close friends throughout their lives. In 1618, Cavendish married Elizabeth Howard (1599–1643), with whom he had five children – Jane (1621–1669), Charles (1626–1659), Elizabeth (1626–1663), Henry, 2nd Duke of Newcastle (1630–1691), and Frances. Encouraged by their father, Jane and Elizabeth became minor poets and writers. In 1645, he married Margaret Lucas, a natural philosopher and writer. With his help and support, she became a popular writer of plays, poetry, and fiction, and was known as "mad Madge" for her extravagant style and affected manner.
Мансап
1610 жылы Бат орденімен марапатталған ол, 1614 жылғы «Тоқталған Парламентте» Шығыс Ретфорд округінен Парламент депутаты болып сайланды және 1617 жылы әкесінен мұрагерлікке ие болды. Кавендиш 1620 жылы «Мэнсфилд виконты», ал 1628 жылы «Ньюкасл-апон-Тайн графы» атағын алды, бірақ 1634 жылы Карл I-ге жомарт той ұйымдастырып, 15 000 фунт стерлинг жұмсағанына қарамастан, жоғары лауазымға таялмады. Дегенмен, 1638 жылы ол Уэльс принцінің губернаторы болып тағайындалды, сосын Король кеңесінің мүшесі болды. 1639 жылы Епископтар соғысы басталғанда, ол патшаға 10 000 фунт стерлинг көмек және ерікті атты әскер жасағын ұсынды. 1641 жылы ол Корольдің киімдерін сақтаушы болып тағайындалды, бірақ Армиялық қастандыққа қатысқандығы үшін уақытша сарайдан шеттеді. Жағдай шиеленіскенде, Карл мен Парламент маңызды порттар мен қару-жарақтарды бақылауға тырысты; Ньюкаслдың шілдеде Халлді басып алу әрекеті сәтсіз аяқталды. Карл тамызда соғыс жариялағанда, Ньюкасл төрт солтүстік графтығының қолбасшысы болып тағайындалды, себебі ол өз әскерлерін қаржыландыруға дайын болды. 1642 жылдың қарашасында ол Йоркширге басып кірді, Йорк қаласының қоршауын бұзды және Тадкастерде шабуыл жасаған Лорд Фэрфаксты зейнетке кетуге мәжбүр етті. Қыста ұрыстар жалғасты, Ньюкасл Голландия Республикасында қару-жарақ сатып алып жүрген Генриетта Мария үшін қону орнын табуға тырысты. Оның бүкіл аймақты ұстауға жеткілікті әскері болмады, ал Лорд Фэрфакс пен оның ұлы сэр Томас басқарған парламенттік күштер Халл және Лидс сияқты маңызды қалаларды бақылауда ұстады. 1643 жылдың ақпан айының соңында Генриетта Мария мен қару-жарақтар Бридлингтонға жеткізіліп, Оксфордқа қарай эскортталды. Бұл жетістік, маусымда Лидс маңындағы Адволтон-Мурдағы жеңіспен бірігіп, Ньюкаслға «Ньюкасл-апон-Тайн маркизі» атағын сыйлады. 1643 жылғы Салтанатты Лига мен Келісім екі Корольдіктің комитетін құрды, ол Англия, Шотландия және Ирландиядағы үш соғыс аймағында парламенттік стратегияны үйлестірді. 1644 жылдың ақпан айында шотландтар Левен басшылығымен Ньюкаслді қоршап алды, бұл роялистер үшін соғыс жабдықтарын импорттаудың маңызды нүктесін жапты. Маркиз жақын маңдағы Даремде орналасқандықтан, олар көп ілгерілемеді. Екі аптадан кейін Манчестер графы Сельбиде роялистерді жеңді. Ньюкасл Даремді тастап, шотландтар, сэр Томас Фэрфакс және Манчестердің Шығыс қауымдастығының әскері қоршаған Йорк қаласына орналасты. Мамыр айында Принс Руперт Шрусбериден шығып, солтүстікке қарай жол тартты; 29 маусымда ол Йорктан 30 шақырым қашықтықтағы Кнаресбороға келді, мұнда қарсылас күштердің басымдығын көрді. Ньюкаслдың қарсылығына қарамастан, 2 шілдеде Марстон Мур шайқасы өтті, ол соғыстың ең ірі шайқасы болды. Нәтижесінде роялистер жеңіліске ұшырап, Солтүстікке қол жеткізе алмады, ал Йорк 16 шілдеде берілді. Лорд Кларендон Ньюкаслды әскери қолбасшы ретінде «епископ сияқты генерал болуға лайық» деп сипаттады. Алайда, Марстон Мур оның кеңесіне қарсы шайқасты, сонымен қатар ол өзінің шектерін түсінуге жеткілікті ақылды болды және сенімді қолбасшыларды таңдады. Марстон Мурдан кейін Ньюкасл Англиядан Гамбургке екі ұлы мен ағасы Чарльзбен бірге кетті. 1645 жылдың сәуір айында олар Парижге көшіп, онда ол Королева Генриетта Марияның құрмет қыздары болған Маргаретпен үйленді. Парижде Ньюкасл Принс Рупертпен араздығын жалғастырып, оны қолбасшылықтан алуды Королеваға ұсынды. Жаңа маркиза драматург және роман жазушы болды. Олардың некелері өте бақытты болған сияқты, ол кейін оның өмірбаянын жазды. Оның әйеліне деген сүйіспеншілігі мен құрметі оның «Жалынды әлем» шедевріне кіріспе ретінде жазған тамаша сонетте жақсы көрінеді. Ньюкасл 1648 жылы Ретердамға, бас көтерген флотқа қолбасшылық ету үшін Уэльс принцімен қосылу ниетімен кетті, соңында Антверпенде тұрақтап, Реставрацияға дейін сонда тұрды. 1650 жылдың сәуір айында ол Карл II-нің құпия кеңесінің мүшесі болып тағайындалды және Эдвард Хайдқа қарсы шотландтармен келісімді жақтады. Антверпенде ол Рубенсхуста (суретші Питер Пол Рубенс 1610 жылдан 1640 жылы қайтыс болғанға дейін тұрған үй) тұрып, өзінің әйгілі ат үстінде жүру мектебін ашты, «манеж өнерін» (Жоғары мектепте ат үстінде жүру) үйретті және 1658 жылы ат үстінде жүру туралы алғашқы еңбегін жариялады. Бұл еңбек француздық ең ірі ат үстінде жүгіру шеберлерінің бірі Франсуа Робишон де Ла Герениерге, сондай-ақ дрессадағы даулы тұлға Баухерге әсер етті. Ол сондай-ақ жетектегі тізгіндердің ойлап табушысы деп есептеледі.
Created a Knight of the Bath in 1610, he was elected Member of Parliament for East Retford in the 1614 "Addled Parliament" and succeeded his father in 1617. Cavendish was created 'Viscount Mansfield' in 1620 and 'Earl of Newcastle upon Tyne' in 1628 but failed to achieve high office, despite spending the enormous sum of £15,000 entertaining Charles I in 1634. However, in 1638 he was appointed governor of the Prince of Wales, then made a Privy Counsellor. When the Bishops' Wars began in 1639, he provided the king with a loan of £10,000 and a troop of volunteer horse. He was appointed Gentleman of the Robes in 1641, but was implicated in the Army Plot, and withdrew for a time from the court. As tension increased, both Charles and Parliament tried to secure key ports and weapons; an attempt by Newcastle to capture Hull in July failed. When Charles formally declared war in August, Newcastle was given command of the four northern counties, largely because he was willing to pay for his own troops. In November 1642, he advanced into Yorkshire, raised the siege of York, and forced Lord Fairfax to retire after attacking him at Tadcaster. Fighting continued during the winter, as Newcastle tried to secure a landing place for an arms convoy organised by Henrietta Maria, who was in the Dutch Republic purchasing weapons. He had insufficient troops to hold the entire area, and Parliamentary forces under Lord Fairfax and his son Sir Thomas, retained key towns like Hull, and Leeds. In late February 1643, a convoy with Henrietta Maria and weapons landed at Bridlington, and was escorted to Oxford. This success, combined with a victory at Adwalton Moor near Leeds in June, caused Newcastle to be created 'Marquess of Newcastle upon Tyne'. The 1643 Solemn League and Covenant had created a Committee of Both Kingdoms, which for the first time co ordinated Parliamentary strategy in all three war zones, England, Scotland and Ireland. In February 1644, the Scots under Leven besieged Newcastle, closing the major import point for Royalist war supplies. They made little progress, with the Marquess based nearby at Durham. Two weeks later, the Earl of Manchester defeated a Royalist force at Selby. Newcastle had to leave Durham, and garrison York, which city was besieged by the Scots, Sir Thomas Fairfax, and Manchester's Army of the Eastern Association. In May, Prince Rupert left Shrewsbury and marched north; on 29 June he arrived at Knaresborough, 30 kilometres from York, to find he was faced by a superior force. Despite Newcastle's opposition, the largest battle of the war took place on 2 July at Marston Moor. The result was a decisive Royalist defeat that lost them the North, while York surrendered on 16 July. As a military commander, Lord Clarendon described Newcastle as "fit to be a general as a bishop". However, Marston Moor was fought against his advice, while he was also intelligent enough to understand his limits, and recruited reliable subordinates. After Marston Moor, Newcastle left England for Hamburg, accompanied by his two sons and his brother Charles; in April 1645 they moved to Paris, where he met and married his second wife Margaret, maid of honour to Queen Henrietta Maria. While there, Newcastle continued his feud with Prince Rupert, suggesting to the Queen he should be removed from command. The new Marchioness was a dramatist and romancer, and had been maid of honour to Queen Henrietta Maria. Their marriage appears to have been a very happy one, and she later wrote a biography of him. His love and admiration for his wife is best expressed in the fine sonnet he wrote as an introduction to her masterpiece The Blazing World. Newcastle left in 1648 for Rotterdam with the intention of joining the Prince of Wales in command of the rebellious navy, and finally took up his abode at Antwerp, where he remained till the Restoration. In April 1650 he was appointed a member of Charles II's privy council, and in opposition to Edward Hyde advocated the agreement with the Scots. In Antwerp he lived in the Rubenshuis (the house where the painter Peter Paul Rubens had lived from 1610 till his death in 1640) and established his famous riding school, exercised "the art of manège" (High School riding), and published his first work on horsemanship, Méthode et invention nouvelle de dresser les chevaux in 1658. This work had an influence on one of the greatest French riding masters, François Robichon de La Guérinière, as well as a more controversial figure in dressage, Baucher. He is also said to be the inventor of draw reins.
Қалпына келтіру
1660 жылы Стюарттардың қайта орналасуынан кейін Ньюкасл Англияға оралды және қарыздармен салмақталғанымен, өзінің иеліктерінің көп бөлігін қайтаруға қол жеткізді. Оның әйелі соғыстағы оның жалпы шығындарын 941 303 фунт стерлингке бағалады. Ол Карл I тұсында атқарған лауазымдарына қайта орналастырылды және Бедчэмбердің джентльмені болып тағайындалды. 1661 жылы ол 1650 жылы оған берілген Гартер орденімен марапатталды және 1665 жылдың 16 наурызында (Ньюкасл-он-Тайн) герцогі титулы берілді. Алайда ол саясаттан қол үзді және өзінің иеліктерімен және сүйікті хоббиі – жылқыларды жаттықтырумен айналысты. Ол Уэлбекке жақын жерде ат жарыстар өткізуге арналған жарыс жолын құрды, осы кезеңде ол бұрынғы еңбегінің жалғасы болған ат спорты туралы екінші еңбегін жазды. Герцогтықтар бастапқыда патшалардың эксклюзивті құқығында болған тарихи шындыққа сүйене отырып, Ньюкасл және оның әйелі өзін тиісінше ханзада және ханшайым деп атауды бастады. Бұл шартты титул оның екінші әдеби еңбегінің толық атауында кездеседі. Өмірінің соңғы жылдары Паркинсон ауруымен ауырып, екінші әйелінің кенеттен қайтысы оған ауыр соққы болды, ол одан ешқашан қалпына келмеді. Джон Драйденнің көмегімен ол Мольердің «Л’Этурди» пьесасын «Сэр Мартин Мар-Олл» (1688) деп аударды. Ол әйелінің пьесаларына сахналық көріністер жазды, ал оның өлеңдері оның шығармаларының арасында табылады. Кавендиш, басқалармен қатар, Джонсон, Ширли, Давенант, Драйден, Шэдвелл және Флекноу, сондай-ақ Хоббс, Гассенди және Декарттың меценаты болды. Антверпенде болған кезде Кавендиштерде 5 музыканттан тұратын музыкалық капелла болды. Олар сол кездегі ағылшын композиторларының бірнешеуімен таныс болды, ал Ньюкасл кітапханасында осы композиторлардың көптеген музыкалық шығармалары сақталған. Ноттингем университетінің қолжазбалар және ерекше жинақтар бөлімі 1-ші герцогқа қатысты бірқатар құжаттарды сақтайды: Портленд (Уэлбек) жинағының бөлігі болып табылатын Кавендиш қағаздары (Pw 1) оның жеке қағаздарының бір бөлігін қамтиды; Портленд әдеби жинағы (Pw V), сондай-ақ Портленд (Уэлбек) жинағының бөлігі, оның көптеген әдеби қағаздарын қамтиды; ал Ньюкасл (Кламбер) жинағы (Ne) 1-ші герцогтің кезіндегі мүлікке қатысты құжаттарды қамтиды, мысалы, Ноттингем қамалын сатып алуға қатысты.
After the 1660 Stuart Restoration, Newcastle returned to England and succeeded in regaining the greater part of his estates, though burdened with debts, his wife estimating his total losses in the war at the enormous sum of £941,303. He was reinstated in the offices he had filled under Charles I and appointed a Gentleman of the Bedchamber. He was invested in 1661 with the Order of the Garter which had been bestowed upon him in 1650, and was advanced to a dukedom (of Newcastle on Tyne) on 16 March 1665. He retired, however, from politics and occupied himself with his estate and with his favourite pursuit of training horses. He established a racecourse near Welbeck, and in this period his grace composed his second work on horsemanship, a sequel to his previous work. Relying on the historical truth that dukedoms were originally the preserve of royalty, Newcastle and his wife began to refer to themselves as Prince and Princess respectively. This assumed title appears in the full title of his second work of literature. In his later years, he suffered from Parkinson's disease, and the sudden death of his second wife was a blow from which he never recovered. With John Dryden's assistance he translated Molière's L'Etourdi as Sir Martin Mar all (1688). He contributed scenes to his wife's plays, and poems of his composition are to be found among her works. Cavendish was the patron of, among others, Jonson, Shirley, Davenant, Dryden, Shadwell and Flecknoe, and of Hobbes, Gassendi and Descartes. During their stay in Antwerp, the Cavendishes had a music chapel of 5 musicians. They were acquainted with several of the contemporary English composers, and Newcastle's library contained a substantial collection of music of these composers. The department of Manuscripts and Special Collections, The University of Nottingham holds a number of papers relating to the 1st Duke: the Cavendish Papers (Pw 1), part of the Portland (Welbeck) Collection, includes some of his personal papers; the Portland Literary Collection (Pw V), also part of the Portland (Welbeck) Collection, contains many of his literary papers; and the Newcastle (Clumber) Collection (Ne) includes some estate papers from the time of the 1st Duke, for example, relating to his purchase of Nottingham Castle.