Кіріспе

Пруссия королі Вильгельм I-нің Отто фон Бисмаркке жіберген телеграммасы – 19 ғасырдағы құжат, «Эмс депеші» (Emser Depesche) деп белгілі, 1870 жылдың 13 шілдесінде жарияланды. Ол Екінші француз империясын 1870 жылдың 19 шілдесінде Пруссия корольдігіне соғыс жариялауға жетеледі, осылайша франко-пруссия соғысы басталды. Депешаның өзі Генрих Абекеннің Пруссия королі Вильгельм I-нің Эмс қаласындағы демалыс орнынан Берлиндегі Отто фон Бисмаркке жіберген ішкі телеграммасы болатын, онда француз елшісі Испания тағына талаптар қойғанын сипаттады. Солтүстік Германия Конфедерациясының канцлері (үкімет басшысы) Бисмарк баспасөзге мәлімдеме жасап, Франция мен Германиядағы жағдайды ширықтырды. Аталған атау Пруссияның жаңа иелігі Гессен-Нассаудағы Кобленцтен шығысқа қарай Лан өзенінің жанында орналасқан Bad Ems курорт қаласына сілтеме жасайды.

Өмірбаян

1866 жылдың 16 маусымынан 23 тамызына дейін екі жақта да оңтүстік және солтүстік неміс мемлекеттері, сондай-ақ жаңадан пайда болған Италия қатысқан Австрия-Пруссия соғысы Пруссияның күшін арттырды. Австрия 1866 жылдың 3 шілдесінде Кениггрәц (немесе Садова) шайқасында жеңілді. 26 шілдедегі Никольсбургтің алдын ала бейбіт келісімі 23 тамыздағы Прага бейбіт келісімімен жалғасты. Осылайша Бисмарк Австрияны Германия конфедерациясынан шығарып тастауға, Солтүстік Германия конфедерациясын (Майнның солтүстігінде) құруға және оған үстемдік етуге, сондай-ақ Пруссияның аумақтық игіліктерін қамтамасыз етуге қол жеткізді. Ганновер, Шлезвиг-Гольштейн, Нассау және Гессен-Кассель, сондай-ақ Франкфурт Пруссияға қосылды, оның аумағы шамамен төрттен бір бөлігіне дейін кеңейді, ал халқы 4 миллионнан астам адамға өсіп, 24 миллионға жетті, бұл Францияның 38 миллионынан кем болды. Франция соғысқа қатыспады, ол қысқа болғанымен, Еуропаның күш тепе-теңдігін өзгертті және аумақ немесе бедел алған жоқ. Француздардың "Садова үшін кек алу" талаптары нығая түсті. 1870 жылдың басында, Гогенцоллерн-Зигмарингеннің католик тармағынан шыққан неміс принці Леопольд бос тұрған испан тағына үміткер болып ұсынылды. Француз императоры Наполеон III және оның үкіметі Пруссия патшалығын басқарған Гогенцоллерн үйімен Испанияның мүмкін болатын одағына алаңдады, бұл ұсынысқа қарсылық білдірді және соғысқа қадам жасады. Францияның наразылығынан кейін Леопольд 1870 жылдың 11 шілдесінде келісімін қайтарып алды, бұл Пруссия үшін дипломатиялық жеңіліс деп есептелді. Француздар әлі де қанағаттанбады және одан әрі міндеттемелерді талап етті, әсіресе Пруссия патшасының Гогенцоллерн әулетінің ешбір тармағының мүшесі ешқашан испан тағына үміткер болмайтынына кепілдік беруін сұрады.

Оқиға

1870 жылғы 13 шілдеде Пруссия королі Вильгельм I, Емстегі Курпаркте таңертеңгі серуенде жүргенде, 1864 жылдан бері Пруссиядағы француз елшісі граф Винсент Бенедетти тоқтатты. Бенедеттиге жоғары тұрған, сыртқы істер министрі Агенор, де Грамонт герцогы, француз тарапының талабын жеткізуді тапсырған еді. Талап – король Хогенцоллерн әулетінен тағы бір адамның испан тағына үміткер болуына ешқашан рұқсат етпеуіне кепілдік беруі керек еді. Кездесу ресми емес сипатта болды және корольдің серіктерінің сырттан жасырын қашықтықта тұрған жерінде Курзаль аллеясында өтті. Король әдептілікпен және достықпен, "ешқашан одан айырылмаған сыпайылықпен" болашақтағы кез келген әрекетке міндеттеме беруден бас тартты. Олар сөйлескеннен кейін, "екі жақ та салқын қабақты болып тарасты". Солтүстік Германия Конфедерациясы Сыртқы істер министрлігінің құпия кеңесшісі Генрих Абекен Берлиндегі Отто фон Бисмаркқа оқиға туралы есеп жазды. Вильгельм Бенедеттиді "керексіз жағымпаздықпен мазалаушы" деп сипаттады. Король Бисмарктен оқиға туралы мәлімдеме жасауды сұрады. Бисмарк баспасөзге тиісті тәсілмен ақпарат беруге толық құқық алды; оның міндеті Абекеннің түпнұсқа есебін жариялау емес еді. Бисмарк өзінің баспасөз хабарламасында Абекеннің кейбір сөздерін пайдалануға шешім қабылдады. Ол Вильгельмнің келісімді фразаларын алып тастап, мәселенің мәніне назар аударды. Француздар соғысқа қауіп төндіріп, белгілі бір талаптар қойған, ал Вильгельм оларды қабылдамаған. Бұл фактілерді анық баяндады. Әрине, Бисмарктің сол күні кешке (13 шілдеде) бұқаралық ақпарат құралдарына және шетелдік елшіліктерге таратылған мәтіні Бенедеттидің одан да талапкер екенін және корольдің өте тікелей болғанын көрсетті. Ол француз тарапына король Бенедеттиді қорлағандай әсер қалдыру үшін жасалды; сондай-ақ, немістер де өзгертілген хабарламаны Бенедеттидің корольді қорлағаны ретінде түсіндірді. Бисмарк Франциямен қарым-қатынастың нашарлауына ашық риза болды. Егер соғыс болатын болса, оның ертерек басталуы жақсы. Ол достарына: "Бұл хабарлама галл [француз] бұқасына қызыл желеуіңдей әсер етеді", - деп сендірді. Осы құжат содан кейін соғыстың себебі ретінде ұсынылды.

Мәтін

Вильгельм патшаның нұсқауымен Генрих Абекеннің Эмстен Бисмаркке жіберген хаты.

Бисмарктің коммюникесі

Принц фон Гогенцоллерннің бас тартуы туралы хабар Корольдік испан үкіметі арқылы Француз императорлық үкіметіне жеткен соң, Эмстегі француз елшісі Ұлылығы Патшадан оған Парижге телеграмма жіберуге рұқсат беруді талап етті, онда Ұлылығы Патша Гогенцоллерндер қайтадан үміткерлікке түскен жағдайда, оларға ешқашан келісім бермейтінін мәлімдеген болар еді. Ұлылығы Патша сол кезде елшіні қайтадан қабылдаудан бас тартты және күндізгі адъютан арқылы елшіге оның енді елшімен сөйлесуге ниеті жоқ екенін жеткізді.

Француз тіліндегі аударма

Havas агенттігінің француз тіліне жасаған аудармасы жоғары ранкті әскери көмекшіні білдіретін неміс тіліндегі "Adjutant" сөзін аудармады, бірақ француз тілінде ол тек қана кіші офицерді (адъютант) көрсетеді. Бұл патшаның елшіге хабар жеткізу үшін жоғары ранкті офицерді таңдамауы арқылы оны қасақана қорлағанын білдірді. Келесі күні, 14 шілдеде (Бастилия күні) көптеген газеттер осы нұсқаны жариялады, осылайша француздар патша елшілерін қорлағанына сенді, тіпті елші өз оқиғасын айтуға үлкермеді.

Салдары

Францияның өзінің мәртебесіне қатысты дұрыс емес көзқарасы мәселені қажетті деңгейден асырып жіберді, соның салдарынан Франция әскерін жинады. Баспасөздегі хабарламаның одан әрі бұрмалануы мен дұрыс түсіндірілмеуі Париж қаласындағы наразылық толқындарын күшейтіп, Бисмарк болжағандай соғысқа шақыруға әкелді. Бұл Францияның Еуропадағы үстемдігін сақтап қалу ниетімен байланысты емес. Франция жеңіске жететініне сенгендіктен соғысқа қадам басты. Көпшілік пікірдің қарамастан, Бисмарк бәрін бұрыннан дайындаған жоқ (оның өзі осы мифтің қалыптасуына себепкер болды). Саясаткер ретінде ол бірнеше мүмкіндікті сақтап қалуға тырысты; сәті келгенде, ол эмоцияларды ояту мақсатымен хабарламаны баспасөзге жариялады. Бендетти, герцог де Грамонттың мәнсіз кепілдіктер туралы талаптарын жеткізген елші (Гогенцоллерн-Зигмаринген әулеті 1870 жылғы 11 шілдеде Вильгельмнің «толық және шексіз келісімімен» принц Леопольдтің кандидатурасын қайтарып алды). 1871 жылы Франция жеңіліске ұшырағаннан кейін герцог де Грамонт француз дипломатиясының сәтсіздіктері үшін Бендеттиді айыптауға тырысты, ол өз қорғаны үшін оқиғалардың өзінің нұсқасын «Ma mission en Prusse» (Париж, 1871) еңбегінде жариялады.