Оңтүстік Балық шоқжұлдызы

Кіріспе

Оңтүстік аспан жарты шарындағы жұлдыздық шоқжұлдыз. Грек мифологиясында бұл шоқжұлдыз Ұлы Балық деп белгілі және су құятын шоқжұлдыз Аквариус төгіп жатқан суды жұтып қоятын болып бейнеленген. Балықтар шоқжұлдызындағы екі балық Ұлы Балықтың балалары деп есептеледі. Мысыр мифологиясында бұл балық Мысыр қасиетті Изиданың өмірін сақтап қалғандықтан, ол осы балықты және оның ұрпақтарын жұлдыздық шоқжұлдыз ретінде аспанға орналастырған. Б.з.д. 5 ғасырда грек тарихшысы Ктезиас бұл балық Сириядағы Бамбике маңындағы көлде өмір сүрген және Афродитаның қызы Дерцетоны құтқарған, содан кейін осы ісі үшін аспанға көтерілгенін жазған. Осы себепті балыққа қадір тұтылып, көптеген сириялықтар оны жемеген.

Сипаттамалары

Piscis Austrinus – солтүстік-батысында Козерог, оңтүстік-батысында Микроскопий, оңтүстігінде Грус, шығысында Скульптор және солтүстігінде Суқұйғыш шоқжұлдыздарымен шектесетін шоқжұлдыз. 1922 жылы Халықаралық астрономиялық одақ бекіткен үш әріптік қысқартуы – "PsA". Птолемей шоқжұлдызды Альмагестінде "Оңтүстік балық" деп атаған Ихт Нотиос; бұл латын тіліне "Piscis Notius" деп аударылып, неміс аспан картографтары Иоганн Байер мен Иоганн Элерт Боде қолданған. Байер оны Piscis Meridanus және Piscis Austrinus деп атаса, француз астрономы Николя Луи де Лакайл оны Piscis Australis деп атады. Ағылшын Корольдік астрономы Джон Флэмстид Piscis Austrinus деп атады, және көпшілік одан кейін осы атауды қабылдады. Шоқжұлдыздың барлық бөлігі 53° солтүстік ендіктен оңтүстікке қарай бақылаушыларға көрінеді. Шоқжұлдыздың кейбір бөліктері техникалық тұрғыдан 53° және 65° солтүстік ендік аралығындағы бақылаушылар үшін көкжиектің үстіне көтерілсе де, көкжиектен бірнеше градусқа дейінгі жұлдыздарды байқау мүмкін емес. Шоқжұлдыздың шекараларында 6,5 жұлдыздық шамадан жарық немесе оған тең 47 жұлдыз бар. Оның серігі Fomalhaut b – Хаббл ғарыш телескопының көрінетін жарық суреті арқылы анықталған алғашқы экзопланета деп есептелген, бірақ инфрақызыл бақылаулар бұл талапты жоққа шығарды: оның орнына ол шар тәрізді шаң бұлты екені анықталды. TW Piscis Austrini Fomalhaut-қа жақын орналасқан және оған байланысты болуы мүмкін, себебі ол одан бір жарық жылы қашықтықта жатыр. 6,5 жұлдыздық шамасы бар бұл жұлдыз BY Draconis айнымалы жұлдызы. Бұл шоқжұлдыздағы екінші ең жарық жұлдыз. Бұл көк-ақ негізгі тізбек жұлдызы, оның массасы Күннен 4,10 ± 0,19 есе көп, ал жарықтығы 661 есе артық. Бета, Дельта және Зета Қытайдағы Тянь Канг ("аспандық арқан") құрайды. Бета – ақ негізгі тізбек жұлдызы, оның көрінетін шамасы 4,29-ға тең, көлемі мен жарықтығы Фомалгаутқа ұқсас, бірақ одан бес есе алыс, Жерден шамамен 143 ± 1 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Delta Piscis Austrini – 4,2 және 9,2 шамасындағы екі құрамдас жұлдыздан тұратын қос жұлдыз. Бұл – қызыл топталған жұлдыз, оның өзегінде гелий жанып тұр. Ол Жерден 172 ± 2 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Zeta Piscis Austrini – Жерден 413 ± 2 жарық жылы қашықтықта орналасқан K1III спектрлі типі бар қызғылт түсті алып жұлдыз. Бұл өзгермелі жұлдыз болуы мүмкін. S Piscis Austrini – ұзақ мерзімді Mira типіндегі қызыл алып жұлдыз, оның шамасы 271,7 күн ішінде 8,0 мен 14,5 аралығында өзгереді, ал V Piscis Austrini – 148 күн ішінде 8,0 мен 9,0 шамасы аралығында жартылай тұрақты өзгермелі жұлдыз. Ол 10,74 жарық жылы қашықтықта орналасқан, бірақ 7,34 жұлдыздық шамасымен қанағаттандырылмаған көзбен көруге тым әлсіз. 2020 жылдың маусым айында радиалды жылдамдық әдісі арқылы екі "супержер" планетасы табылды. Экзопланеталар шоқжұлдыздағы бес басқа жұлдыздық жүйеде де табылды. HD 205739 – сары-ақ негізгі тізбек жұлдызы, спектрлік типі F7 V. Оның планетасы Юпитерден 1,37 есе үлкен, 279 күндік орбиталық кезеңмен айналып жүреді, сондай-ақ екінші планетаның болуына қатысты болжамдар бар. HD 216770 – 118 күнде бір рет Юпитер сияқты планетамен бірге келетін қызғылт түсті карлик. HD 207832 – G5V спектрлі типі бар жұлдыз, оның диаметрі мен массасы Күннің шамамен 90% -ы, ал жарықтығы 77% -ға жуық. 2012 жылы радиалды жылдамдық әдісі арқылы Юпитердің массасының 56% және 73% -ын құрайтын екі газды алып планета табылды. Олардың орбиталары 162 және 1156 күнді құрайды, олар өз жұлдызынан 0,57 және 2,11 астрономиялық бірлік қашықтықта орналасқан. WASP 112 және WASP 124 – транзит әдісі арқылы планеталары табылған екі күнге ұқсас жұлдыз.

Piscis Austrinus is a constellation bordered by Capricornus to the northwest, Microscopium to the southwest, Grus to the south, Sculptor to the east, and Aquarius to the north. Its recommended three letter abbreviation, as adopted by the International Astronomical Union in 1922, is "PsA". Ptolemy called the constellation Ichthus Notios "Southern Fish" in his Almagest; this was Latinised to Piscis Notius and used by German celestial cartographers Johann Bayer and Johann Elert Bode. Bayer also called it Piscis Meridanus and Piscis Austrinus, while French astronomer Nicolas Louis de Lacaille called it Piscis Australis. English Astronomer Royal John Flamsteed went with Piscis Austrinus, which was followed by most subsequently. The whole constellation is visible to observers south of latitude 53°N. efn|1=While parts of the constellation technically rise above the horizon to observers between 53°N and 65°N, stars within a few degrees of the horizon are to all intents and purposes unobservable. Within the constellation's borders, there are 47 stars brighter than or equal to apparent magnitude 6.5. Its companion Fomalhaut b was thought to be the first extrasolar planet ever detected by a visible light image, thanks to the Hubble Space Telescope, but infrared observations have since retracted this claim: it is instead a spherical cloud of dust. TW Piscis Austrini can be seen close by and is possibly associated with Fomalhaut as it lies within a light year of it. Of magnitude 6.5, it is a BY Draconis variable. The second brightest star in the constellation, it is a blue white main sequence star 4.10 ± 0.19 times as massive as the Sun, and around 661 times as luminous. Beta, Delta and Zeta constitute the Tien Kang ("heavenly rope") in China. Beta is a white main sequence star of apparent magnitude 4.29 that is of similar size and luminosity to Fomalhaut but five times as remote, at around 143 ± 1 light years distant from Earth. Delta Piscis Austrini is a double star with components of magnitude 4.2 and 9.2. It is a red clump star that is burning helium in its core. It is 172 ± 2 light years distant from Earth. Zeta Piscis Austrini is an orange giant star of spectral type K1III that is located 413 ± 2 light years distant from Earth. It is a suspected variable star. S Piscis Austrini is a long period Mira type variable red giant which ranges between magnitude 8.0 and 14.5 over a period of 271.7 days, and V Piscis Austrini is a semi regular variable ranging between magnitudes 8.0 and 9.0 over 148 days. A mere 10.74 light years away, it is too dim to be seen with the naked eye at magnitude 7.34. In June 2020 two super Earth planets were discovered via radial velocity method. Exoplanets have been discovered in five other star systems in the constellation. HD 205739 is a yellow white main sequence star of spectral type F7 V that has a planet around 1.37 times as massive as Jupiter orbiting it with a period of 279 days, and a suggestion of a second planet. HD 216770 is an orange dwarf accompanied by a Jupiter like planet every 118 days. HD 207832 is a star of spectral type G5V with a diameter and mass about 90% of that of the Sun, and around 77% of its luminosity. Two gas giant planets with masses around 56% and 73% that of Jupiter were discovered in 2012 via the radial velocity method. With orbits of 162 and 1156 days, they average around 0.57 and 2.11 astronomical units away from their star. WASP 112 and WASP 124 are two sun like stars that have planets discovered by transit.

Терең аспан нысандары

NGC 7172, NGC 7174 және NGC 7314 – сәйкесінше 11,9, 12,5 және 10,9 шағылыстылығы бар үш галактика.