Кіріспе

Құс түрлері

Исабелл бидайқұсы (Oenanthe isabellina) – бұрын Turdidae тұқымдасына жатқызылған, бірақ қазір көбінесе Muscicapidae тұқымдасына жататын Ескі әлемнің қызылқұйрық құсы. Бұл көшпенді жәндікқоректі құс. Оның мекен ету ортасы – дала және ашық жазықтар. Ол Оңтүстік Ресей мен Орталық Азиядан Солтүстік Пәкістанға дейін көбейеді, Африка мен Солтүстік-Батыс Үндістанда қыстайды. Батыс Еуропаға өте сирек соғып келеді. Түсі жағынан аналық солтүстік бидайқұсына ұқсас, бірақ одан ірілеу, бойы тік және сары-қоңыр түсті, сондай-ақ құйрығында қара түс көп. "Исабелл" термині пергаменттей бояуды білдіреді. Қанатының астындағы қауырсындары мен қанат жапқыштары ақ, ал кәдімгі бидайқұсында олар сұр реңді болады. Еркек және аналықтары бір-бірінен айырмасыз.

Этимология

Атауы isabellinus, неолатын тілінен "күлгіш сары" дегенді білдіреді және бұл Испанияны мавриттерден азат еткенге дейін іш киімін алмауға уәде берген Кастилияның Изабелла I-іне сілтеме болуы мүмкін. "Wheatear" сөзі "бидайдан" немесе "дәндің басынан" шыққан жоқ, ол 16 ғасырдағы "ақ" және "жамбас" сөздерінің бұрмалануы, көптеген түрлерде кездесетін айқын ақ құйрыққа сілтеме жасайды. Oenanthe туысының атауы ежелгі грек тіліндегі oenos (οίνος) "шарап" және anthos (ανθός) "гүл" сөздерінен алынған. Бұл солтүстік астыққұстың көктемде Грекияға, жүзімдіктер гүлденгенде оралуын көрсетеді. Оның ұзындығы солтүстік астыққұсқа (Oenanthe oenanthe) қарағанда айтарлықтай үлкен және түсі де ашық. Мұның тұмсығы одан ұзын, ал құлақ қауырсындары ақшыл, бірақ әйтпесе құстардың сыртқы түрі өте ұқсас, оларды шатастыру мүмкін. Қауырсыны жылына екі рет түлейді, жаздың соңында толық, ал қыс ортасында дене қауырсындарының ішінара түлеуі жүреді. Көбелек шағылысу маусымында изабелла астыққұсы ашық далаларда, шөлді жерлерде, далаларда, биік жазықтарда және төбелердің төменгі беткейлерінде кездеседі. Қыстау орнында ол жартылай шөлді аймақтарда, сирек бұталы ашық жерлерде және егістік алқаптарының жиектерінде ұқсас ортада мекендейді, әсіресе құмды топыраққа бейім. Көбелек шағылысу маусымы Түркияда наурыздың соңында басталады, бірақ Орталық Азияда мамыр айына дейін басталмайды. Аумақтың оңтүстік бөлігінде, шамамен екі рет жұмыртқа салады.