Қызмет көрсету саласындағы сауда жөніндегі жалпы келісім: мақсаттары мен ерекшеліктері
General Agreement on Trade in Services
Қызмет көрсету саласындағы сауданы либералдау мақсатында жасалған Дүйнжүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) GATS келісімі туралы ақпарат. Ережелер, принциптер мен ерекшеліктер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қызметтер саудасы жөніндегі жалпы келісім (GATS) – Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) 1995 жылғы қаңтарда Уругвай кезеңі келіссөздерінің нәтижесінде күшіне енген шарты. Бұл келісім қызмет көрсету саласына көпжақты сауда жүйесін тарату мақсатымен жасалды, дәл сол сияқты Тарифтер мен сауда жөніндегі жалпы келісім (GATT) тауарлар саудасы үшін мұндай жүйені қамтамасыз етеді. ДСҰ-ның барлық мүшелері GATS-тің тараптары болып табылады. ДСҰ-ның ең ұсыныс жасайтын ұлт (МҰҰ) принципі GATS-ке де қолданылады. Дегенмен, мүшелікке қабылданған кезде осы қағидадан уақытша бос өтулерді енгізуге рұқсат етіледі. Келісімнің мақсаты – әлемдік экономиканың өсуі мен дамуы үшін қызмет көрсету саудасының маңыздылығын мойындау және қызмет көрсету саудасы үшін принциптер мен ережелердің көпжақты аясын құру. Мұндай сауданың кеңеюіне нарықтың ашықтығы және прогрессивті либерализация көмектеседі деп күтілуде, бұл барлық сауда серіктестерінің экономикалық өсуін ынталандырады, әсіресе дамушы елдердің дамуына көмектеседі. Осы мақсаттарға, атап айтқанда, дамушы елдердің қызмет көрсету саудасына қатысуын арттыру және олардың қызмет көрсету экспортын кеңейту үшін кезекті көпжақты келіссөздер арқылы қол жеткізу жоспарлануда. Келісім сондай-ақ, ең кем дамыған елдердің экономикалық жағдайы мен даму, сауда және қаржы салаларындағы қажеттіліктеріне байланысты туындаған маңызды мәселелерді қарастыруға баса назар аударады. Еуропалық қауымдастық, өзінің құзыретіне сәйкес, көпжақты келіссөздердің Уругвай кезеңінде (1986–1994) қол жеткізілген келісімдерді ратификациялады және Дүниежүзілік сауда ұйымын құру шартына заңды түрде қол қоюға уәкілдік берді. Бұл Маракеш келісімінің 1B қосымшасына енгізілген GATS-тің Еуропалық қауымдастық мүше мемлекеттерінде күшіне енуіне мүмкіндік берді.
The General Agreement on Trade in Services (GATS) is a treaty of the World Trade Organization (WTO) which entered into force in January 1995 as a result of the Uruguay Round negotiations. The treaty was created to extend the multilateral trading system to service sector, in the same way the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT) provides such a system for merchandise trade. All members of the WTO are parties to the GATS. The basic WTO principle of most favoured nation (MFN) applies to GATS as well. However, upon accession, members may introduce temporary exemptions to this rule. The agreement aims to recognize the increasing importance of service trade for the growth and development of the global economy and to create a multilateral framework of principles and rules for trading services. The expansion of such trade is expected to be facilitated by market transparency and the progressive liberalization, promoting economic growth of all trading partners and particularly aiding the development of developing countries. The goals are to be achieved through successive rounds of further multilateral negotiations, explicitly aiming to increase the participation of developing countries in service trade and to expand their service exports. The agreement also makes a point of addressing the serious issues faced by the least developed countries given their economic situation and their needs in the areas of development, trade, and finance. The European Community, in accordance with its competencies, has ratified the agreements reached during the Uruguay Round of multilateral negotiations (1986–1994) and authorized the legal signing of the treaty establishing the World Trade Organization. This enabled GATS, included in Annex 1B of the Marrakesh Agreement, to come into effect across the European Community member states.
Тарихи негіздер
GATS-тің жалпы мақсаты саудадағы кедергілерді жою болса да, мүшелер қандай секторларды біртіндеп «либерализациялауға» (яғни нарықтастыру және жекешелендіруге) ұсынуға құқылы; қандай жеткізу тәсілі белгілі бір секторға қолданылатынын; және «либерализация» белгілі бір уақыт аралығында қандай деңгейде жүзеге асырылатынын өздері шешеді. Мүшелердің міндеттемелері кері қайтарылмайтын сипатта: міндеттемелер бір бағытта беріледі және бір рет қабылданғаннан кейін кері қайтарылмайды. Бұл ереже тұрақты сауда ортасын (яғни нарықты) құру мақсатында жасалған. Дегенмен, XXI бап мүшелерге міндеттемелерді қайтарып алуға рұқсат береді, және осы уақытқа дейін екі мүше осы мүмкіндікті пайдаланды (АҚШ және ЕО). 2008 жылдың қараша айында Боливия денсаулық сақтау қызметтеріне қатысты міндеттемелерін қайтарып алатынын хабарлады. Кейбір белсенді топтар GATS-тің өз елдерінің шекараларындағы коммерциялық қызметті реттеуге үкіметтердің қабілетін және құзыретін әлсірету қаупі бар деп санайды, бұл азаматтардың мүддесінен бұрын бизнес мүдделеріне билікті беруге әкелуі мүмкін. 2003 жылы GATSwatch желісі 60 елдегі 500-ден астам ұйым қолдаған сынға толы мәлімдеме жариялады. Сонымен қатар, елдер GATS сияқты халықаралық келісімдерге қол қоюға міндетті емес. Сауда мен инвестицияларды тартуға ниеттенген елдер үшін GATS ашықтық пен құқықтық сенімділіктің белгілі бір деңгейін қамтамасыз етеді. Қызметтер саудасына заңдық кедергілердің заңды саяси себептері болуы мүмкін, бірақ олар ірі көлемді сыбайлас жемқорлық үшін тиімді құралға да айналуы мүмкін.
While the overall goal of GATS is to remove barriers to trade, members are free to choose which sectors are to be progressively "liberalised" (i. e. marketised and privatised); which mode of supply would apply to a particular sector; and to what extent that "liberalisation" will occur over a given period of time. Members' commitments are governed by a ratchet effect: commitments are one way and are not to be wound back once entered into. The reason for the rule is to create a stable trading climate (i. e. a market). However, Article XXI allows members to withdraw commitments, and so far two members have exercised the option (US and EU). In November 2008, Bolivia gave a notification that it will withdraw its health services commitments. Some activist groups consider that GATS risks undermining the ability and authority of governments to regulate commercial activities within their own boundaries, with the effect of ceding power to business interests ahead of the interests of citizens. In 2003, the GATSwatch network published a critical statement supported by over 500 organisations in 60 countries. At the same time, countries are not under any obligation to enter international agreements such as GATS. For countries that like to attract trade and investment, GATS adds a measure of transparency and legal predictability. Legal obstacles to services trade can have legitimate policy reasons, but they can also be an effective tool for large scale corruption.
Аталған секторлар
Қызмет көрсету саласының жіктелуі GATS шартында "W/120 тізімі" немесе Қызмет көрсету саласының жіктелу тізімі ретінде қарастырылады, онда келісім аясында келіссөздер жүргізілуі мүмкін барлық салалар тізімделген. Атауы – ДСҰ-ның ресми құжаты MTN. GNS/W/120. Барлығы он екі қызмет саласы бар (бизнес; байланыс; құрылыс және инженерия; тарату; білім беру; қоршаған орта; қаржы; денсаулық сақтау; туризм және саяхат; ойын-сауық, мәдени және спорттық; көлік; және "басқа"), олар кіші салаларға бөлінген. Келісімге қосымшада қызмет көрсету үшін "жеке тұлғалардың қозғалысы" мен шетелдегі жұмыс нарығына қол жеткізу мақсатындағы жеке тұлғалардың қозғалысы арасындағы айырмашылық нақтыланған. Қызмет көрсету мақсатындағы жеке тұлғалардың қозғалысы көбінесе "уақытша" деп есептеледі.
Services sector classifications addressed in the GATS are defined in the so called "W/120 list" or Services Sectoral Classification List, which provides a list of all sectors which can be negotiated under the agreement. The title refers to the name of the official WTO document, MTN. GNS/W/120. There are twelve service sectors (Business; Communication; Construction and Engineering; Distribution; Education; Environment; Financial; Health; Tourism and Travel; Recreation, Cultural, and Sporting; Transport; and "Other") divided into sub sectors. The agreement's Annex on Movement of Natural Persons Supplying Services Under the Agreement distinguishes the "movement of natural persons" for the provision of services from natural persons' movement aiming to secure access to an overseas employment market. Movement of natural persons for services purposes is seen as essentially "temporary".
Сындар
GATS келісімі ұлттық заңнама мен сот жүйесінің билігін GATS даулар жөніндегі алқасының жабық отырыстарда шешуімен алмастыруға бейімділігі үшін сынға ұшырады. ДСҰ мүше мемлекеттерінің өкілдері бәсекелестіктің коммерциялық принциптері мен "либерализацияның" күтілетін пайдасына алдын ала берген уәделеріне байланысты мұндай сынды жоққа шығаруға міндетті. Ұлттық үкіметтер GATS бойынша белгілі бір қызметті либерализациядан шығаруға құқылы болғамен, халықаралық бизнес мүдделерінің қысымына ілесіп, "коммерциялық негізде ұсынылатын" қызметтерді шығарудан тартынуда. Су және электр энергиясы сияқты маңызды коммуналдық қызметтер көбінесе тұтынушылар сатып алады, демек, олар нақты "коммерциялық негізде ұсынылады". Кейбір елдердің табысты өндіріс саласы ретінде "экспорттауға" тырысатын денсаулық сақтау және білім беру қызметтеріне де осы айтуға болады. Бұл анықтама дерлік кез келген мемлекеттік қызметті "коммерциялық негізде" ұсынылған қызмет ретінде қарастырады және қазірдің өзінде полиция, әскери, түрмелер, сот жүйесі, мемлекеттік басқару және үкімет сияқты салаларға таралуда. Осылайша, қысқа мерзім ішінде бүгінде елдің барлық халқына әлеуметтік құқық ретінде қолжетімді мемлекеттік қызметтердің көп бөлігі немесе барлығы жекешелендірілуі немесе нарыққа шығарылуы мүмкін. Бұл қызметтерді қайта құрылымдауға, нарыққа бағыттауға, пайда табу мақсатында жеке компанияларға тапсыруға және ақыры толық жекешелендіріліп, тек төлей алатындарға ғана қолжетімді болуы мүмкін. Бұл үдеріс көптеген елдерде қазірдің өзінде жоғары деңгейде дамып келеді, көбінесе (және қасақана түрде) халыққа толыққанды ақпарат бермей немесе олармен кеңеспей, олардың мұндай өзгерістерге қатысты пікірлерін білмейді.
The GATS agreement has been criticized for tending to substitute the authority of national legislation and judiciary with that of a GATS Disputes Panel conducting closed hearings. WTO member government spokespersons are obliged to dismiss such criticism because of prior commitment to perceived benefits of prevailing commercial principles of competition and 'liberalisation'. While national governments have the option to exclude any specific service from liberalisation under GATS, they are also under pressure from international business interests to refrain from excluding any service "provided on a commercial basis". Important public utilities such as water and electricity most commonly involve purchase by consumers and are thus demonstrably "provided on a commercial basis". The same may be said of many health and education services which are sought to be 'exported' by some countries as profitable industries. This definition defines virtually any public service as being "provided on a commercial basis" and is already extending into such areas as police, the military, prisons, the justice system, public administration, and government. Over a fairly short time perspective, this could open up for the privatisation or marketisation of large parts, and possibly all, of what today are considered public services currently available for the whole population of a country as a social entitlement, to be restructured, marketised, contracted out to for profit providers, and eventually fully privatised and available only to those who can pay for them. This process is currently far advanced in most countries, usually (and intentionally) without properly informing or consulting the public as to whether or not this is what they desire.