Кіріспе
Джо Рэндольф "J. R." Акерли (4 қараша 1896 – 4 маусым 1967) – британдық жазушы және редактор. 1927 жылы құрылғаннан кейінгі жылы BBC-де жұмыс істей бастап, ол The Listener апталық журналының әдеби редакторы болып тағайындалды және екі он жылдан астам осы қызметте болды. Ол Ұлыбританияда белгілі болған көптеген жаңа ақын-жазушыларды жариялады. Ол ашық түрде гомосексуал болды, бұл сол кезде заңмен тыйым салынған және қоғамнан кездейсоқ шеттетілген сирек жағдай еді. Акерлидің әйелінен туған жарты қарындасы – Вестминстер герцогинясы Салли Гровенор.
Joe Randolph "J. R." Ackerley (4 November 1896 – 4 June 1967) was a British writer and editor. Starting with the BBC the year after its founding in 1927, he was promoted to literary editor of The Listener, its weekly magazine, where he served for more than two decades. He published many emerging poets and writers who became influential in Great Britain. He was openly homosexual, a rarity in his time when homosexual activity was forbidden by law and socially ostracised. Ackerley's extramarital half sister was Sally Grosvenor, Duchess of Westminster.
Отбасы және білім
Акерлидің «Менің әкем және өзім» атты естелік кітабының басында: «Мен 1896 жылы тудым, ал ата-анам 1919 жылы үйленді», – делінген. Туған кезде Джо Акерли деп тіркелген, кейіннен ол анасының әпкесі Баннидің бірінші күйеуі, Рэндольф Пейн деген ағасының есімімен Рэндольф деген орта есімді алды. Ересек болған соң ол өзінің алғашқы екі әрпі мен тегімен жарияланды. Оның әкесі Роджер Акерли Лондонның «Банана патшасы» деп аталатын жеміс саудагері болды. Роджер Акерли алғаш рет жас швейцариялық әйелге үйленді, (Шарлотта) Луиза Буркхардт (1862-1892), ол туберкулезден қайтыс болды, балалары болғанға дейін. Луиза Джон Сингер Сардженттің «Розалы ханым» картинасының тақырыбы болды. Оның анасы Джанетта Айлвард (Нетта деп аталды), Роджер Парижде танысқан актриса; екеуі бірге Лондонға оралды. Олардың қарым-қатынасы үздіріліссіз болды, үш жылдан кейін, 1895 жылы, ол Питер, бір жылдан кейін Джо және 1899 жылы Нэнси дүниеге келді. Джоның анасының әпкесі Баннидің айтуынша, Питердің тууы, және, мүмкін, олардың барлығы «көз жасығандықтан» болған. Ол оған: «Сенің әкең сол күні француздық презервативтерді бітіріп қалды» (Питер тұқымданғанда) деді. 1903 жылдан бастап әкесі анасымен бірге шаңырақ құрды, содан кейін балалар оны жиі көре бастады. Оның бизнесі өте жақсы дамыды, ал отбасында «базаршы, бағбан және, әрине, өте дәмді дастархан болды». Ол ата-анасы үшін өмір сүрді. Ол 18-ші дивизияның бөлігі, Шығыс Суррей полкінің 8-ші батальонына тағайындалды, содан кейін Шығыс Англияда орналасты. 1915 жылдың маусым айында ол Францияға жіберілді. 1916 жылдың 1 шілдесінде Сомма шайқасында жарақат алды. Оның қолына оқ тиді және жарылыстан виски бөтелкесінің сынықтары бүйіріне кіріп кетті. Ол жарақаттанған күйінде алты сағаттан бері снарядтың ішінде жатқан соң, құтқарылып, ауруына байланысты үйіне жіберілді. Көп ұзамай ол қайтадан майданға қайтуға ерікті. 1916 жылдың желтоқсанында Францияға келген ағасы Питер, ол да Шығыс Суррей полкінің офицері болған кезде капитандыққа көтерілді. Сол кезде Акерли оның жоғары офицері еді. Кейінірек ол Петірдің өз бауырына «қуанышпен және адал түрде» сәлем бергенін жазды. 1917 жылдың ақпан айында Пётр қауіпті тапсырманы орындау кезінде жарақат алды. Питер британдықтарға қайта оралғанмен, Акерли оны қайта көрмеді, өйткені ол соғыстың аяқталуына екі ай қалғанда, 1918 жылдың 7 тамызында қаза тапты. Питердің өлімі Акерлиді өмір бойы мазалады; ол аман қалғандардың кінәсін сезінді. 1917 жылдың мамыр айында Акерли Аррас аймағында шабуыл жасады, онда ол жарақат алды, бұл жолы мүшесі мен жамбасында. Ол көмек күтіп тұрған кезде немістер келіп, оны тұтқынға алды. Ол офицер болғандықтан, бейтарап Швейцариядағы ыңғайлы лагерьке жіберілді. Бұл жерде ол өзінің «Соғыс тұтқындары» пьесасын бастады, онда тұтқындалудың жабық кеңістіктегі жағдайы және оның басқа ағылшын тұтқынына деген құштарлығы бейнеленген. Акерли соғыс аяқталғаннан кейін ғана Англияға қайтарылды. Уақытша капитан Акерли 1919 жылдың 24 сәуірінде қызметтен босатылды.
Мансап
1919 жылдың күзінен бастап Акерли Кембридждегі Магдалина колледжінде оқыды, онда ол Патрик Блэкетт, Джеффри Уэбб және Кингсли Мартинмен бірге оқыды. 1921 жылы ағылшын тілінен үшінші санатты диплом алғаннан кейін ол Лондонға көшті, онда ол әлемдік астананың көрікті жерлерін тамашалап, жазуын жалғастырды. 1923 жылы оның "Соғыс тұтқындары" пьесасы жас британ жазушыларының жинағына енгізілді, осылайша ол белгілі бір деңгейде танымалдыққа ие болды. Ол Э.М. Форстермен және басқа да көрнекті әдеби тұлғалармен танысты, бірақ көптеген жыныстық байланыстарға қарамастан, жалғыздыққа ұшырады. Пьесасына продюсер табу қиын болғандықтан және отбасынан алшақтап, Акерли Форстерден кеңес сұрады. Форстер, ол "Индияға жол" романы арқылы танысқан, оны Чхаттарпур махаражасының хатшысы қызметіне орналастырды. Акерли британдық үкімділікте болған Үндістанда шамамен бес ай өткізді. Ол кездескен бірнеше ағылшын-үндістерге (Үндістанда тұратын британдықтарға) қарсы ұстанымды болды. Акерлидің "Hindoo Holiday" атты әзіл-қалжың мемуарларында оның осы тәжірибелерінің бір бөлігі жазылған. Махаража гомосексуал болған, ал оның құштарлықтары мен әуесқойлықтары, сондай-ақ Акерлидің ағылшын-үндістер туралы бақылаулары осы туындының юморын құрайды. Англияда "Соғыс тұтқындары" пьесасы 1925 жылы қойылды және сәтті қабылданды. Оның көрсетілімі 1925 жылдың 5 шілдесінде "The Three Hundred Club" клубында басталды, содан кейін 31 тамызда "Playhouse" театрына көшірілді. Акерли өзінің жетістігіне қуанды және Лондонға қайтып, театр өнерінің жанкүйерлерімен бірге уақыт өткізді. Кембридждегі достары арқылы ол Джон Гилгуд және сахнаның басқа да жас жұлдыздарымен танысты. 1928 жылы Акерли Британдық радиокорпорациясының (BBC) қызметкері болды. Ол белгілі ғалымдар мен қоғам қайраткерлерінің радио лекцияларын ұйымдастыратын "Сөздер" бөлімінде жұмыс істеді. Ол осы жаңа бөлімді құруға көмектесті, ол британдық әдеби және мәдени өмірге зор әсер етті. 1935 жылы Акерли BBC журналы "The Listener" әдеби редакторы болып тағайындалды. Ол 1959 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті, көптеген жас жазушыларды, соның ішінде У.Х. Ауденді, Кристофер Ишервудты, Филип Ларкинді және Стивен Спендерді ашты және насихаттады. Акерли Фрэнсис Кингтің екі ұстазының бірі болды (екіншісі – К.Х.Б. Китчин).
Кейінгі өмір және өлім
1943 жылдан бастап Акерли Темза өзеніне қарап тұрған Путнидегі шағын пәтерде тұрды. Оның маңызды туындыларының көп бөлігі осы кезеңде жарық көрді. Ол BBC-де тұрақты жұмыс істеп, жастық шағының қанағаттандырмайтын, еркін мінез-құлқына нүкте қойды. Оның іздегені – ол "Идеалды Дос" деп атаған нәрсе еді. Акерли тұрақсыз қарындасы Нэнси мен қартайған тәтесі Баннидің қаржылық жағдайына жауапкершілік алды. 1946 жылы (анасы қайтыс болған жылы) ол Куини атты алсациялық итті алды. Осы иті келесі 15 жыл бойы оның ең жақын серігі болды. Осы жылдары ол өнімді жұмыс істеді. "Хинду демалысы" (1952), "Мой түлпан итім" (1956) және "Біз сізді әлемдей көреміз" (1960) кітаптарын қайта жаңартып, "Әкем және мен" атты туындысының жобаларымен айналысты. Акерли 1959 жылы BBC-ден кетті. 1960 жылы ол досы Фрэнсис Кингті көру үшін Жапонияға сапар шекті; ол пейзаждың әсемдігіне ғана емес, жапон еркектеріне де қатты әсерленді. 1961 жылдың 30 қазанында Куини қайтыс болды. Ағасы мен ата-анасынан айырылған Акерли бұл күнді "өмірімдегі ең қайғылы күн" деп атады. Ол былай деді: "Куини қайтыс болғанда, мен өзімді суттедей өртеп жіберуге дайын едім. Ешбір адам үшін мұндай құрбандыққа бармас едім, бірақ Куиниге деген махаббатым мені осы қадамға итермелі еді." 1962 жылы "Біз сізді әлемдей көреміз" кітабы W. H. Smith әдеби сыйлығын жеңіп алды, ол бірге үлкен ақшалай сыйлықты да әкелді, бірақ бұл оның қайғысын жеңілдетпеді. (Ол Ричард Хьюзтің жеңіске ие болуы керек деп ойлады және сыйлықтың бұрынғы иегерлерін де жоғары бағаламады.) Куини қайтыс болғаннан кейін Акерли әкесі туралы естеліктерін жазып, көп ішті. 1967 жылдың 4 маусымында оның қарындасы Нэнси оны төсегінде өлі күйінде тапты. Акерлидің өмірбаяуын жазған Питер Паркер өлімнің себебін жүрек тамырларының қатуы деп атады. Өмірінің соңында Акерли Форстерден 1922 жылдан бастап келген 1075 хатты 6000 фунт стерлингке сатты. Ол бұл ақшаның "Нэнси екеумізге бейкүнәлікпен қабірге дейін ішуге мүмкіндік беретінін" айтты. Акерли ақшаны пайдалануға үлкермеді, бірақ оның бұрынғы және өлімнен кейін жарық көрген туындыларынан түскен гонорарлар Нэнсиге 1979 жылы қайтыс болғанға дейін жайлы өмір сүруге мүмкіндік берді.
Жыныстық қатынас
Акерли ата-анасы қайтыс болғаннан кейін ашық гомосексуал болды, өзінің гомосексуализмін Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швейцарияда интерн болғанда түсінген. Акерли өз жазбаларында сексуалдылығын терең зерттеді. Ол көрнекті әдеби гомосексуалдар тобына жатты. Олар конвенцияны, әсіресе гомофобияны бұзды, ол гейлерді жасырын өмір сүргізіп, немесе ашық гейлерді заңмен қуғындауға алып келді. Ол ешқашан жиі жазған "Идеалды дос" таба алмады (кем дегенде адам түрінде), бірақ көптеген ұзақ мерзімді қарым-қатынастары болды. Акерли "тванқ" болды, бұл термин теңізшілер мен гвардияшылар сексуалдық қызметтері үшін ақы төлеген адамды сипаттау үшін қолданылды. Ол жас гвардияшыларды, теңізшілерді немесе жұмысшыларды іздеп табу және оларды қыдырту рәсімін сипаттады. Форстер оны: "Джо, сен көмір шахталарында алтын іздеуді тоқтатуың керек" деп ескертті. Оның мемуары Акерли буынының гей адамының сексуалдығына нұсқау ретінде қызмет етеді. У. Х. Оден "Менің әкем және өзім" атты кітабына жазған рецензиясында Акерли жыныстық қатынасқа енуден гөрі өзара мастурбацияның "бауырластық" сексуалдық актісін ұнатқанын болжайды. Акерли өзін "өтте жабық" деп сипаттады. Ол Гарри Дейлиді "Бұл кішкентай бұлт" атты кітабын жариялауға ынталандырды, онда ол Блумсберидегі гей полиция констеблі ретіндегі тәжірибесін баяндады (Дейли Данкан Гранттың суретінде форма киген күйінде бейнеленген).
Әкемнің екінші отбасы
1929 жылдың қазан айында Акерлидің әкесі Роджер Акерли үшіншілік сифилис салдарынан қайтыс болды. Содан көп ұзамай Акерли әкесінен өзіне арналған, мөрленген хатты табады, онда былай делінген: «Мен өзімді ақтамаймын, дос. Мен табиғатымның мүмкіндіктері шегінде барлықтарына борышымды өтедім және адамдар менің есімімді жақсы есте сақтар деп үміттенемін. Менің барлық достарым екінші отбасым және олардың анасы туралы біледі, сондықтан оларды табу сізге қиын болмайды». Осылайша Акерли әкесінің 20 жылдан астам уақыт бойы екінші отбасы болғанын білді. Роджер қыздарына жылына үш-төрт рет, іскерлік сапарда болып жүргенде немесе бірінші отбасының итімен серуендеп жүргенде баратын. Оның сүйіктісі Мюриэл Перри Бірінші дүниежүзілік соғыста медбике болып қызмет етті және мансабымен айналысты; ол үш қызын – 1909 жылы туған егіз Сали мен Элизабетті және 1912 жылы туған Диананы көруге сирек уақыт табатын. Олардың барлығы мисс Куттспен күтімде болды. 1975 жылы Диана Перри, кейін Диана Петре, «Роджер Акерлидің құпия бағы» атты естеліктер жинағын жариялады. «Құпия бақ» термині Роджердің екінші отбасысын атау үшін қолданған сөзі еді, ол ұлына жолданған соңғы хаттарының бірінде пайдаланған.
"I am not going to make any excuses, old man. I have done my duty towards everybody as far as my nature would allow and I hope people generally will be kind to my memory. All my men pals know of my second family and of their mother, so you won't find it difficult to get on their track." Ackerley thus discovered that his father had had a second family for more than 20 years. Roger used to visit his daughters three or four times a year when he was supposedly travelling on business, and sometimes when out to walk his first family's dog. His mistress, Muriel Perry, served as a nurse during the First World War and was busy with her career; she seldom saw their three daughters: Sally and Elizabeth, twins born in 1909, and Diana, born in 1912; all were cared for by a Miss Coutts. In 1975 Diana Perry, then Diana Petre, published a memoir, The Secret Orchard of Roger Ackerley. The term "secret orchard" was Roger's for his second family, used in one of his final notes to his son.
Мұра
1980 жылы BBC-нің Omnibus сериясы Бенджамин Уитроудың басты рөлде ойнауымен Акерлидің драмалық өмірбаянын көрсетті. "Біз сіз туралы жақсы ой жасаймыз" деп аталатын бұл туынды романның тікелей бейімделуі емес, бірақ оның кейбір элементтерін қамтиды. Тристрем Пауэлл мен Пол Бейли жазған, ал Пауэлл режиссерлік еткен бұл туынды 1981 жылы BAFTA сыйлығын жеңіп алды. Акерлидің қарындасы Нэнси 1982 жылдан бастап жыл сайын табыс етілетін J. R. Ackerley автобиографиялық сыйлығын құрды.
Цитаталар
Егер сен жыртқыш аңға ұқсасаң, солай мінездеуің керек. (My Dog Tulip)
Шындықты айтсам, мен адамдардың ашуланып, қарсы шығуын қалаймын, егер менің басылым болса, мен оларды үнемі алаңдататын едім; Менің ойымша, өмір соншалықты маңызды және оның өрбуі соншалықты күйреуге толы, ешкімді аямау керек. (Стивен Спендерге жазылған хат, 1955 жылдың желтоқсаны.) Егер мен туралы жақсы айтылса, оны басқалар баяндауы керек. (Әкеме және өзіме арналған жазба)
"'Әдемі әйелдер деген не? Қай жынысты адамдар олар?'" (Капитан Конрад Мэм Луиге "Соғыс тұтқындары" кітабында сұрайды.)
"To speak the truth, I think that people ought to be upset, and if I had a paper I would upset them all the time; I think that life is so important and, in its workings, so upsetting that nobody should be spared." (Letter to Stephen Spender, December 1955.) "If there is good to be said of me, others must report that." (Notebook for My Father and Myself)
"'The fair sex? And which sex is that?'" (Captain Conrad to Mme. Louis in The Prisoners of War)
Мұрағаттық ресурстар
J. R. (Joe Randolph) Ackerley Collection, 1924 1983 (187 дана) Остиндегі Техас университетінің Гарри Рэнсом гуманитарлық зерттеу орталығында сақталады. В. Х. Ауден мен Честер Каллман жинағы, 1929 1976 Остиндегі Техас университетінің Гарри Рэнсом гуманитарлық зерттеу орталығында сақталады. Питер Бертонның 1960-2008 жылдардағы материалдары Корнелл университетінің кітапханасында сақталған. Сэр Джон Коллингс Сквайр қағаздары, 1910 1958 (15,5 сызықтық фут) Калифорния университеті, Лос-Анджелес қаласындағы Чарльз Е. Янг ғылыми-зерттеу кітапханасында сақталған. Рой Бродбент Фуллердің поэзия қолжазбалары, 1965 1969 (шамамен 50 дана) Колумбия университетінің кітапханаларында сақталған. Э. М. Форстер жинағы, 1908 1971 Остиндегі Техас университетінің Гарри Рэнсом гуманитарлық зерттеу орталығында сақталады.