Кіріспе

18 ғасырдағы француз журналисі, саясаткері және революционер Люси Симплис Камилла Бенуа Десмулин (lysi sɛ̃plis kamij bənwa demulɛ̃; 2 наурыз 1760 – 5 сәуір 1794) – француз журналисі, саясаткері және Француз революциясының көрнекті тұлғасы. Ол Бастилияны шабуылдауға әкелген оқиғалардағы маңызды рөлімен танымал. Десмулин «Le Vieux Cordelier» журналының редакторы ретінде Террорлық билікті радикалды түрде сынағандығымен де белгілі болды. Ол Максимилиан Робеспьердің мектептегі сырласы және жақын досы, сондай-ақ Француз революциясының жетекші тұлғалары Жорж Дантонның жақын досы және саяси одақтасы болды. Заңгер мамандығы бойынша білім алған Десмулин революция басталған сәттен-ақ оның ықпалына түсті. 1789 жылдың 12 шілдесінде Людовик XVI өзінің танымал қаржы министрі Жак Неккерді қызметтен босатып жібергеннен кейін, Десмулин Корольдік сарай алдындағы халыққа қаруға шақыру жасады. Оның үгіті Парижде кең ауқымды тәртіпсіздіктерге әкелді, нәтижесінде екі күннен кейін Бастилия шабуылға алынды. Жаңадан қол жеткізген даңқы арқасында Десмулин өзін тез арада белгілі радикалдық памфлетші ретінде таныстырды. Ол республикалық идеяларды және революциялық зорлық-зомбылықты ашық түрде қолдады, сонымен қатар бұрынғы тәртіпке (Ancien Régime) ғана емес, Жакус Пьер Бриссо сияқты революцияға бір кезде көмектескен тұлғаларға да қарсы шабуылдар жасады. Оның күресі нәтижесінде орталықтандырылған Жирондист фракциясы құлап, Террорлық билік басталды. Террор кезінде Десмулин және оның жақын досы, саяси одақтасы Жорж Дантон Максимилиан Робеспьердің радикалды Монтаньярларынан алшақтады. «Le Vieux Cordelier» журналы арқылы ол Революциялық үкіметтің шектен шығуын сынап, кешірім сұрады, бұл Робеспьердің ашуын туғызды және ақыры оның құлауына себеп болды. 1794 жылдың сәуір айында Десмулин Революциялық трибуналда өлім жазасына кесіліп, Дантонмен және басқа да айыпталған дантонистермен бірге гильотинаға алынды.

Революцияның басталуы

Адвокат ретінде мансабын орнатудағы қиындықтарға байланысты Демуленнің Париждегі жағдайы тұрақсыз болды және ол көбінесе кедейлікте өмір сүрді. Дегенмен, ол Estates General шақырылысымен байланысты саяси реформалар ағынынан үлкен шабыт алып, құлшынды. Ол сол кезде әкесіне жазған хаттарында Версаль сарайына кіретін депутаттар шеруіне ғашы болды және өзін Ұлттық Ассамблея деп жариялаған депутаттарға Salle des Menus Plaisirs-тің жабылуына байланысты оқиғаларды сынады. Бұл оқиғалар теннис кортының аты аңызға айналған ант беруіне әкелді. 1789 жылдың 11 шілдесінде король Людовик XVI-ның танымал қаржы министрі Жак Некердің кенеттен отставкаға кетуі Демуленнің атының шығуына себеп болды. 12 шілдеде, жексембі күні, осы саяси тұрақсыздыққа байланысты жұмыстан босату туралы жаңалықты естіген Демулен Cafe de Foy сыртындағы үстелге секіріп (Palais Royal бағындағы көптеген кафелердің бірі, көбінесе саяси диссиденттер жиі баратын) қаруға шақырып, құмарлықпен сөз сөйледі. Әдеттегі ұсынуын ұмытып, ол көпшілікті "қару алып, бір-бірімізді тануға мүмкіндік беретін ленталар тағуға" шақырды. Демуленнің радикалдық памфлетші ретіндегі беделі 1789 жылдың қыркүйегінде жарық көрген Discours de la lanterne aux Parisiens шығармасымен одан әрі нығайды, оның эпиграфы ретінде Иоанн Ізгі хабарынан алынған цитата келтірілген: Qui male agit odit lucem ("Зұлымдық жасайтын жарықты жек көреді"). Бұл Place de Grève және Rue de la Vannerie бұрышында орналасқан шам бағанасының темір тірегін білдіреді, оны көтерілісшілер антиреволюционерлер мен пайда табуға тырысушылар үшін уақытша дарға асып жататын жер ретінде жиі пайдаланды. Атақты революциялық ән, Ça ira ("Болады"), сондай-ақ, бұл шамды "Les aristocrates à la lanterne, Les aristocrates, on les pendra!" ("Аристократтарды шамға, Аристократтарды дарға асуға!") деген жолдармен мәңгілікке сақтап қалды. "Лантерна сөзі" ("Discours de la lanterne") Париж алаңындағы шам бағанасының тұрғысынан жазылған, саяси зорлық-зомбылықты дәріптеуде агрессивті болды және Париж жұртының адалдығы мен патриотизміне жоғары баға берді. Бұл қатал ынта Парижде ризашылықпен қарсы алынды, ал Демулен памфлетінің нәтижесінде "Лантерна прокуроры" ("Procureur général de la lanterne") деп танылды. 1789 жылдың қыркүйегінде Демулен апталық басылымның бірінші санын шығарды, Франция және Брабант революцияларының тарихы, Франция және Брабант революциялары бірінші санынан соңғысына дейін өте танымал болды. Демулен аты аңызға айналды және бұрынғы өмірінде Париждегі кедейліктен арыла алды. Революциялардың саясаты корольдікке қарсы және революциялық болды. Газетте Брабант шайқас алаңынан Париждің Корделье ауданына дейінгі "патриоттардың" революциялық құлшынысы атап өтілді, онда танымал және күшті революциялық Club des Cordeliers болды, оған Демулен 1790 жылдың ақпанында қосылды. 1791 жылдың сәуірінде граф де Мирабо қайтыс болғаннан кейін, Демулен (Мирабо бір кезде үлкен қамқоршы және дос болған) Париж баспасөзінде пайда болған басым сентиментальді және кешірімді мақтау сөздеріне қарсы шығып, марқұм Мирабоны "сөйлеушілердің, өтірікшілердің және ұрылардың құдайы" деп жариялаған шабуыл жасады. Бұл Демуленнің кейін Жан-Пьер Бриссо сияқты көрнекті және бұрынғыда қолдау көрсеткен революциялық тұлғаларға қарсы жасаған шабуылдарының алдын ала хабарламасы болды. 1791 жылдың 16 шілдесінде Демулен Луи XVI-ны тақтан түсіру туралы өтінішпен Париж Коммунасының алдына топтың басшысы ретінде пайда болды, Луи XVI сол жылдың маусым айында отбасымен бірге Парижден қысқа уақытқа қашып кеткен, бірақ ұсталғаннан кейін қалаға қайтарылды. Корольдің қашуы азаматтық тәртіпсіздікке әкелді, ал Федерация мейрамының мерейтойына бір күн қалғанда ұсынылған өтініш осы тәртіпсіздікке ықпал етті. 17 шілдеде Марс алаңында өтінішті қолдауға жиналған көпшілікке маркиз де Лафайеттің бұйрығымен әскери күштер оқ атты, бұл оқиға Марс алаңындағы қырғын деп аталды. Демуленнің Марс алаңында болғаны туралы мәліметтер әртүрлі; кейінгі толқу кезінде өзін және Жорж Дантонды тұтқындауға бұйрық берілді. Дантон Парижден қашып кетті, ал Демулен қалада қалып, бірнеше рет Якобин клубында сөйлегенімен, бір уақытқа журналистік қызметін қысқартты. 1792 жылдың басында Жан-Пьер Брисомен заңдық іс бойынша болған қатал даудан кейін Демулен бірнеше парақтарда талқылап, Жан-Пьер Брисоның бетін жапқан памфлетін жариялады, ол Брисоға қатыгездікпен және жеке шабуыл жасады. Онда Демулен Брисоттың "алдау" деген мағынаны алғандығын және Брисотты республикашылдыққа сатқындық жасады деп айыптады. Бұл памфлетте Брисоға қарсы жасалған іс кеңейтілді және 1793 жылғы Демуленнің кейінгі жарияланымдарында, Fragment de l'histoire secrète de la Révolution (сондай-ақ Histoire des Brissotins деп белгілі) қорқынышты және жойқын әсер етті, онда Брисоның басшылық еткен Жирондист саяси фракциясы сатқындық және революцияға қарсы қызметтерде айыпталды. Бұл "тарих", Брисо және оның жақтастары Париж Коммунасын және Якобинді тарату туралы шақыруларға жауап ретінде жазылған, 1793 жылдың қазанында Брисоның өзінің ішінде болған көптеген Жирондист көшбасшыларының тұтқындалуына және өлім жазасына кесілуіне әкелді. Демулен Жирондистердің өліміндегі рөлін қатты өкінді; олардың сот процесінде болғанда, ол "О, құдайым! О, құдайым! Мен оларды өлтіріп жатырмын!" деп айқайлағанды естіді. Өлім жазасы талғағанда сот залында құлап кеткенін көрді. 1793 жылдың жазында генерал Артур Диллон, корольшіл және Демуленнің әйелінің жақын досы тұтқындалды. Ашық жарияланған Lettre au General Dillon хатында Демулен Диллонды қорғаудың саяси тұрғыдан деликатты әрекетінен асып, Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің ықпалды мүшелеріне, атап айтқанда Сен-Жюст пен Бийо-Варенге шабуыл жасады. 1793 жылдың 5 желтоқсанынан бастап Демулен өзінің ең танымал және мақтаулы журналын жариялады: Le Vieux Cordelier. Тіпті осы қысқа ғұмырлы жарияланымның атауы да қазіргі режиммен қақтығысты білдірді, Демуленнің Корделье клубының "ескі" немесе бастапқы мүшелері атынан сөйлегенін, қазір билікке келген радикалды және экстремистік фракцияларға қарсы екенін білдірді. Le Vieux Cordelier құрамына кірген жеті нөмірде Демулен революцияны сипаттаған күдік, қатыгездік және қорқынышқа наразылық білдірді, ағымдағы революциялық террорді Рим императоры Тиберийдің басқыншылығымен салыстырды және Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің қатыгездік атмосферасына қарсы тұру үшін "Кешірім комитетін" құруға шақырды. Журналдың төртінші нөмірінде Демулен тікелей Робспьерге жүгініп, "Құрметті Робспьер, мекен мектебінің досым, тарих пен философия сабақтарын есіңе ал: махаббат қорқыныштан күштірек, ұзаққа созылады" деп жазды. Осы кешірімге шақырулардағы революцияға қарсы көрініс Демуленнің Корделье клубынан қуылғанына және Якобиндерде айыпталуына, сондай-ақ оның тұтқындалуына және өлім жазасына кесілуіне әкелді.

Саяси мансап, Le Vieux Cordelier және құлдырау

Демулен 1792 жылғы 10 тамызда Тюильри сарайына шабуылға белсенді қатысты. Робеспьер бұл дүрбелең аяқталды деп сенсе де, ол оның жаңа ғана басталып келе жатқанын айтты. Содан кейін бірден, Заң шығару жиналысы (Франция) ыдырап, елді билеу үшін түрлі топтар күрескен кезде, ол Әділет министрі болған Жорж Дантонның Бас хатшысы болып тағайындалды. 1792 жылғы 8 қыркүйекте ол Паристен жаңа Ұлттық конвентке депутат болып сайланды. Ол «Тау» тобымен байланыста болды және Республика құруға және Людовик XVI-ны өлімге кесуге дауыс берді. Оның саяси көзқарастары Дантон мен бастапқыда Робеспьердің көзқарастарымен тығыз байланысты болды. 1793 жылдың күзінде, террор «күн тәртібіне» енген кезде, Демулен конвентте азырақ сөйлей бастады. Ол сөйлеген кезде, ол мейірімділік туралы шақырушылардың санаулы бірі болды; 1793 жылғы 16 қазанда конвент Республикамен соғысып жатқан елдердің барлық азаматтарын тұтқындауға бұйрық бергеннен кейін, ол сөйлеген азаматтардың санаулы бірі болды, голландтарға, олардың үкіметі бұйырғаннан кейін, ерекше жағдай жасауды сұрады. Демулен сондай-ақ 1793 жылғы тамызда ұсынылған, ерлі-зайыптыларға мүлікті басқаруға тең құқық беретін шараны қолдады. Конвент мүшелері ер адамдардың «табиғи басымдығын» жақтағанға қарсылық көрсеткен Демулен әйелдердің күйеулерінің қамқорлығындағы заңды тұлға емес деп санайтын puissance maritale-ді айыптады, оны «деспотиялық үкіметтер құру» деп атады. Демулен «осыны пайдаланып, одан да маңызды нәрсені сұрады: террорды тоқтату үшін кешірім комитетін» құруды. «Вье Корделье» журналының, әсіресе үшінші және төртінші нөмірлерінде, Демулен террорды сынады, тұтқындарға кешірім жасауды жақтады және баспасөз бостандығын қайтаруды талап етті: Кейбір адамдар бостандық, балалар сияқты, жетілу үшін жылап-сықтап өтуі керек деп есептейді; керісінше, бостандықтың мәні – оны қалау ғана. Халық қалағанда еркін болады, ол 14 шілдеде толық құқығына ие болды. Бостандықтың қартайған немесе балалық шағы жоқ, оның бір ғана жасы бар – күш пен қуат. [ ] Жоқ, мен құлшылық ететін бостандық – белгісіз құдай емес. Біз оның иелігіне түскен жақсылықтарды қорғау үшін күресудеміз: бұл жақсылықтар – Ұқыптар декларациясы, республикалық қағидалардың тәттілігі, бауырластық, қасиетті теңдік және принциптердің бұзылмауы. Бұл – құдайдың іздері, оның арасында тұратын елдерді ажырататын белгілер. Мен осы құдайдан келген бостандықты қандай белгімен тани аламын? Бұл бостандық тек бос сөз ғана ма? Бұл Опера актрисасы, Ла Кандейль немесе Ла Майлард қызыл бас киімімен жүріп жүргені ме, әлде Давид ұсынған қырық алты фут биіктігі бар мүсін бе? Егер сіз бостандық деп мен сияқты принциптерді емес, тек бір тасты айтсаңыз, онда біздің құлшылығымыздан ақымақтырақ және қымбат нәрсе болған емес. О, құрметті азаматтар! Біз сондай құдайлардың аяғына жығылуға лайық па екенбіз? Жоқ, бұл бостандық аспаннан түскен нимфа емес, қызыл бас киім, лас көйлек немесе жыртық киім емес. Бостандық – бақыт, ақыл, теңдік, ол – әділдік, ол Ұқыптар декларациясында, сіздің керемет Конституцияңызда бейнеленген. Мен оны мойындап, аяғына жығылып, қанымды төгіп, құрмет көрсетсем болады ма? Сіз «күдіктілер» деп атаған екі жүз мың азаматтың түрмесін ашыңыз, өйткені Ұқыптар декларациясында күдіктілерге арналған түрме жоқ, тек қылмыскерлерге арналған. Күдікке түрме жоқ, ол мемлекеттік прокурордың жұмысы; күдіктілер жоқ, тек заң бойынша қылмыс жасады деп айыпталғандар бар. Бұл шара Республика үшін өлімге әкеледі деп ойламаңыз, бұл сіз қабылдаған ең революциялық қадам болар еді. Демулен өзінің ұсынысын қолдауға әртүрлі аргументтерді қолданды, соның ішінде прагматикалық аргументтер мен тарихи талдау, әсіресе ежелгі Риммен салыстыруларды жиі пайдаланды: «Сіздер барлық жауларыңызды гильотинамен жоюды қалайсыз! Бірақ бұдан да үлкен ақымақтық бар ма? Сіздер ағаш бағанасында бір адамды өлтіріп, оның отбасы мен достарынан тағы да оннан жау жасамайсыз ба? [ ] Мен террорды күн тәртібінде қалдыру керек деп мәлімдегендерден мүлдем басқа пікірдемін. Керісінше, мен сенемін, сіздерге кешірім беру комитеті құрылғаннан кейін, еркіндік пен Еуропаны жеңу мүмкін болады. Бұл комитет революцияны аяқтайды, өйткені мейірімділік – өзі революциялық шара, оны даналықпен қолданғанда ең тиімдісі. Егер ақымақтар мен қарақшылар мені қарапайым деп атаса, мен ұялмаймын. Мен Бруттан гөрі ашуланбағаным үшін ұялмаймын; ...»

Сот және өлім жазасы

Дантон, Десмулин және көптеген нақты немесе айыпталған дантонистер 3 сәуірден 5 сәуірге дейін Революциялық трибуналда сотталды. Сот процесі қылмыстық емес, саяси сипатта болды және сол себепті ретсіз өрбіді. Аты мен жасы туралы сұраққа Десмулин: «Бенуа Камиль Десмулин, отыз үш жаста – Исаның жасы, патриоттар үшін шешуші жас» деп жауап берді. Ұлттық конвенцияның жарлығымен айыпталушылар өздерін қорғау мүмкіндігінен айырылды. Бұл факт, сондай-ақ шатастыратын және көбінесе кездейсоқ айыптаулар (мысалы, Дантонның Брюссельде саяси жұмыс істеген кезде бірнеше жүз мың ливрлік үстел матасымен толтырылған көлікті тартып алғаны туралы хабарлама) және прокурор Антуан Квентин Фукьер Тинвилльдің (Десмулиннің туысы) қазылар алқасына жасаған қорқытулары кінәлі үкім шығаруға ықпал етті. Айыпталушылар өздерінің қорғанына куәгерлер шақыру құқығынан да айырылды, бірақ олар бірнеше өтініш берген еді, соның ішінде Десмулиннің жағдайында – Робеспьер. Үкім айыпталушыларсыз, сот залынан шығарылып, сотқа қатысушылардың наразылығын болдырмау үшін жарияланды. Олардың өлім жазасы сол күні тағайындалды. Люксембург түрмесінен әйеліне жазған хатында Десмулин: «Мен бес жыл бойы революцияның қабырғасымен жүріп құламағаным және әлі тірі екенім, жазғандарымның төсенішіне тыныш жатып ала алатыным таңғажайып. Мен бүкіл әлем сүйетін Республиканы армандадым. Адамдардың осылай қатыгез және әділетсіз болуы мүмкін екеніне ешқашан сенбедім» деп жазды. Десмулин өлімге жіберілгенде, оған әйелінің тұтқынға алынғаны туралы хабарланды және ол ақылдан безді. Оны атқару алаңына жеткізу үшін бірнеше адам қажет болды. Ол қарсылық көрсетіп, халықтан жалынуға тырысты, соның салдарынан көйлегін жыртып тастады. Люсиль тағы 27 саяси тұтқынмен бірге қастандық жасады деген айыппен тез арада сотталып, өлім жазасына кесілді және сегіз күннен кейін өлімге жіберілді. 1794 жылғы 5 сәуірде бірге гильотинаға кесілген он бес адамның ішінде Мари Жан Эроль де Сешель, Филипп Фабре д'Эглантин және Пьер Филиппо болды, Десмулин үшінші, ал Дантон соңғы болып қайтыс болды. Десмулин мен оның гильотинаға ұшыраған серіктері Революция кезінде өлім жазасын алғандардың көмілетін орны болған Эррансис зиратына жерленді. XIX ғасырдың ортасында олардың сүйектері Париж катакомбаларына көшірілді.

Отбасы

1790 жылы 29 желтоқсанда Десмулен көп жылдар бойы танысқан Люсиль Дюплессиспен үйленді. Люсильдің әкесі журналисттік өмір отбасын асырай алмайды деп ойлап, ұзақ уақыт бойы олардың үйленуіне рұқсат бермеді. Некеге куәгерлер ретінде Робеспьер, Бриссо және Жером Петион де Вильнёв қатысты. Той Париждегі Сен-Сулпис шіркеуінде болды. Десмулендердің жалғыз баласы Хорас Камил 1792 жылы 6 шілдеде дүниеге келді. Люсиль Демулинс күйеуі тұтқындалғаннан бірнеше күн өткен соң қамауға алынып, күйеуін түрмеден босатуға және "Республиканы құлатуға" қатысқан деген айыппен гильотинаға кесілді. Ол 1794 жылы 13 сәуірде, Жак Эбердің әйелімен бірге өлім жазасына кесілді. Анасына жазған соңғы хатында: "Сен үшін бір тамшы жас төгіп жатырмын. Мен таза ниетпен ұйықтаймын. Люсиль" деп жазды. Хорас Камил Демулинс Люсильдің әпкесі Адель және анасы Аннет Дюплессис тәрбиеледі. Олар 1795 жылдың ақпан айында оның әкесінің мүлкін сатуды тоқтату туралы петиция берді. Ол Зоэ Вильфраншқа үйленді және олардың төрт баласы болды. Кейін француз үкіметі оған зейнетақы тағайындады, ол 1825 жылы Гаитиде қайтыс болды.