Кіріспе
Кинотасу өнері
Кинотасурет – қозғалыс суретін (жақында ғана электронды бейнекамераны да) түсіру өнері. Кинооператорлар линзаны пайдаланып, заттардан шағылысқан жарықты нақты бейнеге шоғырландырады, ол кинокамераның ішіндегі бейне сенсорына немесе жарыққа сезімтал материалға түседі. Бұл экспозициялар тізбектей жасалып, кейін өңдеу және қозғалыс суреті ретінде көрсету үшін сақталады. Электронды бейне сенсорымен түсірілген суреттер, суреттегі әрбір пиксел үшін электр зарядын жасайды, ол электрондық түрде өңделіп, кейін өңдеу немесе көрсету үшін бейне файлында сақталады. Фотоэмульсиямен түсірілген суреттер фильмде көрінбейтін жасырын бейнелердің тізбегін құрайды, олар химиялық жолмен көрінетін бейнеге "дамытылады". Фильмдегі бейнелер сол қозғалыс суретін көрсету үшін пайдаланылады. Кинотасу ғылым мен бизнестің көптеген салаларында, сондай-ақ ойын-сауық және бұқаралық коммуникация мақсаттарында қолданылады.
Алдын ала өнімдер
1830 жылдары айналмалы барабандар мен дискілер қағидасына негізделген қозғалысты бейнелеу үшін үш түрлі шешім ойлап табылды: австриялық Симон фон Штампфердің стробоскопы, бельгиялық Жозеф Платоның фенекистоскопы және британдық Уильям Хорнердің зоотропы. 1845 жылы Фрэнсис Рональдс метеорологиялық және геомагниттік құралдардың уақыт өте келе өзгеретін көрсеткіштерін үздіксіз жаза алатын алғашқы сәтті камераны ойлап тапты. Камералар әлемнің көптеген обсерваторияларына жіберілді, ал кейбіреулері 20 ғасырдың соңына дейін қолданыста болды. 1867 жылы Уильям Линкольн «өмірдің доңғалағы» немесе «зоопраксископ» деп аталатын анимациялық суреттерді көрсетуге арналған құрылғыны патенттеді. Онда қозғалатын суреттер мен фотосуреттер тілік арқылы қаралатын болды. 1878 жылдың 19 маусымында Эдвард Майбридж «Сэлли Гарднер» атты жылқыны 24 стереоскопиялық камераны пайдаланып, жоғары жылдамдықта сәтті суретке түсірді. Камералар жылқының бойымен параллель жолға орналастырылды, әрбір камераның жалюзисі жылқының қадамымен іске қосылған сым арқылы басқарылды. Камералар арасы 21 дюйм болды, бұл жылқының 20 футтық қадамын қамтиды, ал суреттер секундының мыңнан бір бөлігінде түсірілді. Онжылдықтың соңында Майбридж фотосуреттерінің тізбектерін зоопраксископқа қысқа, қарапайым проекцияланған «фильмдер» үшін бейімдеді, олар 1879 немесе 1880 жылдары оның лекциялық турларында үлкен қызығушылық тудырды. Төрт жылдан кейін, 1882 жылы француз ғалымы Этьен Жюль Марей хронофотографиялық тапаншаны ойлап тапты, ол секундына 12 кадрды түсіре және бір суреттің барлық кадрларын жаза алатын болды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында фильмді тек ойын-сауық үшін ғана емес, сонымен қатар ғылыми зерттеулер үшін де пайдалану мүмкіндігі туды. Француз биологы және кинорежиссері Жан Пэнлев ғылыми салада фильмді пайдалану үшін күшті лобби жасады, өйткені бұл жаңа орта микроорганизмдердің, жасушалардың және бактериялардың мінез-құлқын, қозғалысын және ортасын қолмен түсіріп, құжаттауға қарағанда тиімді болды. Фильмнің ғылыми салаларға енгізілуі «жасушалар мен табиғи нысандар сияқты жаңа суреттер мен нысандарды, сондай-ақ оларды нақты уақытта көруге» мүмкіндік берді. Бұл фильм қағазға түсірілген. Британдық өнертапқыш Уильям Фриз Грин жасаған эксперименталды кинокамера 1889 жылы патенттелді. Томас Алва Эдисонның басшылығымен жұмыс істеген В. К. Л. Диксон 1891 жылы патенттелген кинетографты алғаш рет ойлап тапты. Бұл камера 35 мм ені бар мөлдір целлулоид жолағына жабылған стандартты Eastman Kodak фотоэмульсиясында бірден түсірілген фотосуреттерді түсірді. Бұл жұмыстың нәтижелері алғаш рет 1893 жылы Диксонның өзі жасаған кинетоскопты пайдаланып, жұртшылыққа көрсетілді. Үлкен қораптың ішінде орналасқан фильмді бір уақытта тек бір адам ғана көре алатын тесік арқылы көретін болды. Келесі жылы Чарльз Фрэнсис Дженкинс және оның проекторы Фантоскоп көрермендерге сәтті көрсетілді, ал Луи мен Огюст Люмиер 1895 жылдың желтоқсанында Парижде фильм түсіретін, басып шығаратын және проекциялайтын Cinématographe аппаратын жетілдірді. Люмиер ағайындылары бірінші болып жобаланған, қозғалатын, фотосуреттерді бірден көп адамнан тұратын аудиторияға ұсынды. 1896 жылы Францияда (Париж, Лион, Бордо, Ницца, Марсель); Италияда (Рим, Милан, Неаполь, Генуя, Венеция, Болонья, Форли); Брюссельде және Лондонда кинотеатрлар ашылды. Орталықтың хронологиялық жетістіктерін қысқаша атап өтуге болады. 1896 жылы Эдисон өзінің жақсартылған Витаскоп проекторын көрсетті, бұл АҚШ-тағы алғашқы коммерциялық сәтті проектор болды. Купер Хьюитт 1905 жылы күн сәулесісіз үй ішінде фильм түсіруді практикалық ететін сынап шамдарын ойлап тапты. Алғашқы мультфильм 1906 жылы шығарылды. Кредиттер 1911 жылы кинофильмдердің басталуымен пайда бола бастады. Белл мен Хауэлл 2709 кинокамерасы 1915 жылы ойлап табылған, ол режиссерлерге камераны физикалық қозғалтпай тұрып, жақыннан түсіруге мүмкіндік берді. 1920 жылдардың аяғында фильмдердің көпшілігі дыбысты фильмдер болды. Кең экрандық форматтар алғаш рет 1950 жылдары тәжірибеден өтті. 1970 жылдары фильмдердің көпшілігі түсті фильмдер болды. IMAX және басқа да 70 мм форматтары танымал болды. Киноның кең таралуы кең тараған жағдайға айналып, «блокбастерлер» пайда болуына негіз болды. Фильм кинематографиясы кино индустриясында 2010 жылға дейін басым болды. Кейбір режиссерлер әлі күнге дейін кино кинематографиясын қолданады, әсіресе белгілі бір мақсаттарда немесе форматқа деген сүйіспеншіліктен.
Қара және ақ
1880 жылдары пайда болғаннан бастап кино негізінен монохромды болды. Көпшілік ойлағаннан айырмашылығы, монохром әрқашан қара-ақ дегенді білдірмейді; ол бір тон немесе түсте түсірілген фильмді білдіреді. Түсті пленканың бағасы айтарлықтай жоғары болғандықтан, көптеген фильмдер қара-ақ монохромды түсірілді. Тіпті алғашқы түсті эксперименттер пайда болғанмен, түстің жоғары құны 1950 жылдарға дейін фильмдердің көпшілігі қара-ақ түсте жасалды, тек арзан түсті процестер енгізілгеннен кейін ғана кейбір жылдары түсті пленкада түсірілген фильмдердің үлесі 51% -ден асты. 1960 жылдары түс киноөндірісінде басымдыққа ие болды. Келесі онжылдықтарда түсті пленканың қолданылуы күрт өсті, ал монохромды фильмдер сирек кездесе бастады. Қара-ақ кинематография – бұл фильмдерді түсіру кезінде қолданылатын, суреттерді түссіз, сұр түстердің градиентінде бейнелейтін техника. Бұл көркемдік тәсіл бай тарихқа ие және киноның дамуы барысында түрлі фильмдерде қолданылған. Бұл фильм жасаушыларға контраст, текстура және жарықтандыруды күшейтуге мүмкіндік беретін қуатты құрал, соның арқасында визуалды әңгіме айту тәжірибесі жақсарады. Қара-ақ кинематографияның пайда болуы киноның алғашқы кезеңдеріне дейін барып жетеді, сол кезде түсті пленка әлі қолжетімді болмаған. Фильм жасаушылар осы техникаға сүйене отырып, әсерлі және атмосфералық фильмдер жасады. Түсті пленка технологиясы пайда болғаннан кейін де, қара-ақ кинематография көркемдік және тақырыптық мақсаттармен қолданыла берді. Кен Дэнсигердің "Фильм және видео монтаждау техникасы: тарих, теория және практика" кітабы қара-ақ кинематографияның тарихи және теориялық аспектілері туралы құнды мәліметтер береді. Дэнсигер осы техниканың кино тарихы бойында қалай қолданылғанын, оның сюжетке, көңіл-күйге және визуалды эстетикаға тигізген әсерін зерттейді. Кітапта қара және ақ бейнелерді жасауға қатысты көркемдік таңдаулар мен техникалық ерекшеліктер жан-жақты қарастырылады, бұл техниканы толыққанды түсінуге көмектеседі. Қара-ақ кинематография фильм жасаушыларға жарық пен көлеңкенің өзара әрекеттесуіне назар аударуға мүмкіндік береді, бұл көріністегі әртүрлі элементтердің арасындағы контрастты күшейтеді. Бұл техника ностальгия сезімін оятады, белгілі бір дәуірді еске түсіреді немесе уақыттан тыс, классикалық атмосфера жасайды. Түсті алып тастау арқылы фильм жасаушылар кадрдың композициясын, пішіндерін және текстураларын ерекшелендіре алады, бұл визуалды әсерді күшейтеді. Қара-ақ кинематографияны қолданған атақты фильмдердің қатарында "Касабланка" (1942), "Ашулы бұқа" (1980) және "Шиндлер тізімі" (1993) сияқты классикалық туындылар бар. Бұл фильмдер қара-ақ кинематографияның эмоционалдық резонанс тудыратын бейнелер жасаудағы күші мен жан-жақтылығын көрсетеді. Қара-ақ кинематография қазіргі заманғы киноөндірісінде де маңызды және кеңінен қолданылатын техника болып табылады. Фильм жасаушылар оны белгілі бір көңіл-күйді ояту, уақыттан тыс сезімді жеткізу және өздерінің әңгімелерінің көркемдік көрінісін арттыру үшін пайдаланады.
Түсі
Киноматографияның пайда болуынан кейін, табиғи түсті фотосуреттерді жасауға зор күш-жігер жұмсалды. Дыбысты фильмдердің пайда болуы түсті фотосуреттерді қолдануға деген сұранысты арттырды. Дегенмен, сол кездегі басқа технологиялық жетістіктермен салыстырғанда, түсті фотосуреттің енгізілуі салыстырмалы түрде баяу болды. Алғашқы фильмдер нағыз түсті фильмдер емес еді, себебі олар монохромды түсіріліп, кейін қолмен немесе машинамен боялған (мұндай фильмдер "түсті" емес, "боялған" деп аталады). Мұндай алғашқы мысал – 1895 жылы Эдисон Manufacturing Company компаниясы жасаған Аннабель Серпентин биіне қолмен жасалған бояу. Кейін машинамен бояу танымал болды. Бояу 1910-шы жылдарға дейін, табиғи түсті кинематография пайда болғанға дейін жалғасты. Соңғы кезде көптеген қара-ақ фильмдер сандық бояуды қолдану арқылы түстіленді. Бұған екі дүниежүзілік соғыстың кадрлары, спорттық жарыстар мен саяси үгіт-насихат материалдары кіреді. 1902 жылы Эдвард Реймонд Тернер түсті бояу техникасын қолданбай, табиғи түсті алғашқы фильмдерді түсірді. 1909 жылы Кинемаколор алғаш рет көпшілікке көрсетілді. 1917 жылы Technicolor-дың алғашқы нұсқасы ұсынылды. Кодахром 1935 жылы енгізілді. Eastmancolor 1950 жылы енгізілді және ғасырдың соңына дейін түстің стандартты форматы болды. 2010-шы жылдары түсті фильмдер көбінесе түсті цифрлық кинематографиямен ығыстырылды.
Цифрлық бейне
Цифрлық кинематографияда фильмдер флэш-жад сияқты цифрлық медиада түсіріледі, сондай-ақ қатты дискі сияқты цифрлық орта арқылы таратылады. Цифрлық камералардың негізі металл-оксидті жартылай өткізгіш (MOS) бейне сенсорлары болып табылады. Бірінші практикалық жартылай өткізгіштік бейне сенсоры – MOS конденсатор технологиясына негізделген зарядталған құрылғы (CCD) болды. CCD-ден кейін 1990 жылдары әзірленген CMOS белсенді пиксельдік сенсор (CMOS сенсор) пайда болды. 1980 жылдардың соңынан бастап Sony өзінің аналогтық Sony HDVS кәсіби бейнекамераларын пайдалана отырып, «электрондық кинематография» тұжырымдамасын насистеуге кірісті. Бұл әрекет көбінесе сәтті болмады. Дегенмен, бұл ең алғашқы цифрлық түсірілген фильмдердің бірі – «Джулия мен Джулия» (1987) фильмінің жасалуына әкелді. 1998 жылы HDCAM жазғыштары және 1920×1080 пикселдік CCD технологиясына негізделген кәсіби цифрлық бейнекамералар енгізілгеннен кейін, қазір «цифрлық кинематография» деп аталатын идея кеңінен қолдануға ие болды. 1998 жылы түсірілген және көрсетілген «Соңғы хабарлама» кейбіреулердің пікірінше, тұңғыш рет толық метражды бейне, тұтынушы деңгейіндегі цифрлық жабдықтарда түсіріліп, монтаждалған. 1999 жылдың мамырында Джордж Лукас «Жұлдызды соғыстар: I эпизод – Көлеңкедегі қатер» фильмінде жоғары ажыратымдылықтағы цифрлық камералармен түсірілген материалдарды енгізу арқылы фильм жасау ортасының басымдығына алғаш рет қарсы шықты. 2013 жылдың соңында Paramount кинотеатрларға 35 мм фильмдерді толығымен жойып, цифрлық форматта фильмдерді тарататын алғашқы ірі студия атанды. Осыдан бері 35 мм емес, цифрлық форматта түсірілген фильмдерге сұраныс күрт өсті. Цифрлық технология жетілдікке жеткен сайын, киностудиялар цифрлық кинематографияға көшуге бейімделді. 2010 жылдан бері цифрлық кинематография кино кинематографиясының басым түріне айналды.
Кино техникасы
Алғашқы кинокамералар тікелей штативтің басына немесе басқа тірекке бекітілді, тек сол кезеңнің камера штативтерінің басына сәйкес, ең қарапайым деңгейлеу құрылғылары берілді. Алғашқы кинокамералар түсіру кезінде тиімді бекітілді, сондықтан алғашқы камера қозғалыстары қозғалатын көлікке камера орнатудың нәтижесі болды. Олардың ең алғашқысы 1896 жылы Иерусалимнен шығатын пойыздың артқы платформасынан Люмиердің операторлары түсірген фильм болды, ал 1898 жылы қозғалатын пойыздардан түсірілген бірнеше фильмдер болды. Сол кездегі сату каталогтарында "панорамалар" деген жалпы атаумен көрсетілгенімен, темір жолдың қозғалтқышының алдында тікелей алға түсірілген бұл фильмдер әдетте "фантомдық саяхаттар" деп аталатын. 1897 жылы Роберт В. Пол үш табанды тұтқаға орнатылған алғашқы айналатын камераның басын жасатты, осылайша ол Виктория патшайымының Алмаз юбилейінің өту процессиясын бір үзіліссіз түсіруде бақылай алды. Бұл құрылғыда камера тік оське орнатылған, оны бұрмалы тұтқаның бұрылысымен қозғалатын құрттық дөңгелекпен айналдыруға болады, ал Пол оны келесі жылы жалпыға ортақ сатылымға шығарды. Мұндай "панировка" баспен түсірілген кадрлар киноның алғашқы онжылдықтағы кино каталогтарында "панорама" деп аталды. Бұл, ақыр соңында панорамалық суреттің жасалуына әкелді. Алғашқы киностудиялардың стандартты үлгісін Жорж Мелиес 1897 жылы салған студия ұсынды. Оның шыны шатыры мен үш шыны қабырғасы үлкен фотостудиялар үлгісі бойынша салынған, ал күн ашық болған күндері күн сәулесінің тікелей сәулесін тарату үшін шатырдың астына созылатын жұқа мақта маталармен жабдықталған. Бұл құрылғыдан пайда болған, көлеңкесіз, жұмсақ жалпы жарық, бұлт-мұртсыз күндерде де табиғи түрде пайда болады, келесі онжылдықта киностудиялардағы фильмді жарықтандырудың негізіне айналды. Қара-ақ кинематография – суреттер түсірілімде қолданылатын, түсі түстерсіз сұр түстермен түсірілетін техника. Бұл көркемдік тәсілдің бай тарихы бар және киноның дамуы барысында әртүрлі фильмдерде қолданылған. Бұл фильм түсірушілерге контрастты, текстураны және жарықты баса көрсетуге мүмкіндік беретін қуатты құрал, бұл көрнекі әңгімелеу тәжірибесін арттырады. Қара-ақ кинематографияны қолдану киноның алғашқы күндері, түсті фильмдер әлі қол жетімді болмаған кезде басталған. Кино түсірушілер бұл әдіске сүйеніп, көркем және атмосфералық фильмдер түсірді. Түсті фильмдер технологиясының пайда болуымен бірге, қара-ақ кинематография көркемдік және тақырыптық мақсаттарда қолданыла берді. Кен Дэнсигердің "Фильм және видео монтаждау техникасы: тарих, теория және практика" кітабы ақ пен қара кинематографияның тарихи және теориялық аспектілеріне құнды түсінік береді. Дэнсигер бұл техниканың кино тарихында қалай қолданылғанын, оның әңгімеге, көңіл-күйге және визуалды эстетикаға әсерін зерттейді. Кітапта көркемдік таңдаулар мен техникалық қарастырулар қара және ақ кескіндерді құруға қатысты, бұл техниканы жан-жақты түсінуді ұсынады. Қара және ақ кинематография кино түсірушілерге жарық пен көлеңкедің өзара әрекеттесуіне назар аударуға мүмкіндік береді, бұл көріністегі әртүрлі элементтердің арасындағы қарама-қайшылықты баса көрсетеді. Бұл әдіс ностальгия сезімін оятады, белгілі бір уақыт кезеңін есіне түсіреді немесе уақытсыз және классикалық сезім туғызады. Түстерді алып тастау арқылы кино түсірушілер кадрдағы композицияны, пішіндерді және текстураларды ерекшелендіре алады, бұл визуалды әсерді арттырады. Қара-ақ кинематографияны қолданған көрнекті фильмдерге "Касабланка" (1942), "Ашулы бұқа" (1980) және "Шиндлер тізімі" (1993) сияқты классиктер кіреді. Бұл фильмдер қара-ақ кинематографияның эмоциялық резонанс беретін бейнелерді жасаудағы күші мен көпжақтылығын көрсетеді. Қара-ақ кинематография қазіргі заманғы кино түсіруде өзекті және кеңінен қолданылатын техника болып қала береді. Оны кино түсірушілер белгілі бір көңіл-күйді ояту, уақытсыздық сезімін жеткізу және өздерінің әңгімелерінің көркемдік көрінісін арттыру үшін жалғастыруда. Кинотасудың көптеген түрлері бар, олардың әрқайсысы өндіріс мақсаты мен процесіне байланысты ерекшеленеді. Киноның әртүрлі түрлері бір-біріне ұқсас, олардың барлығы белгілі бір эмоцияны, көңіл-күйді немесе сезімді жеткізуді мақсат етеді. Әр түрлі стиль үшін олар әртүрлі эмоциялар мен мақсаттарды білдіре алады. Кинотасудың түрлі түрлерінің кейбір мысалдарын реализм деп атауға болады. Бұл стиль әлемді шынайы бейнелеуге бағытталған, көбінесе табиғи жарықтандыру, қолмен ұсталатын камералар және деректі фильмге ұқсас түсіру тәсілі қолданылады. Классикалық Голливуд – бұл стиль жарқыраған жинақтармен, ақ жарықпен және романтикалық сюжеттермен студияда түсірілген жоғары сапалы фильмдермен сипатталатын кинотасу стилі. Фильм Нуар – бұл стиль қарама-қайшылықты және кезбе жарықты (chiaroscuro), төмен жарықты және қараңғы, ойлы атмосфераны қолданумен сипатталатын кинотасу стилі. Онда көбінесе қылмыс, құпия және моральдық тұрғысынан күмәнді кейіпкерлер бейнеленеді.
Фильмге әсер ететін киноның аспектілері
Камераның ішіндегі көңіл-күйді, эмоцияларды, повествование мен басқа да факторларды жеткізу үшін кинематография фильмнің әртүрлі аспектілерін пайдалану арқылы іске асырылады. Сахнадағы жарық сахнаның немесе фильмнің көңіл-күйіне әсер ете алады. Аз жарықпен, табиғи жарықсыз түсірілген көріністер көңілсіз, қорқынышты, қайғылы, шиеленісті болуы мүмкін. Керісінше, жарық көріністер қуаныш, қызығу, оң көңіл-күйді білдіреді. Камера бұрышы көріністің перспективасын өзгерте алады. Ол кейіпкерлердің немесе көрермендердің қандай нәрсені қалай көретінін, қандай бұрыштан көретінін көрсетеді. Камера бұрышы жақыннан егжей-тегжейді немесе фонды көрсету арқылы маңызды рөл атқарады. Жақыннан түсірілген кадр біреудің бетіндегі егжей-тегжейлі мәліметтерді баса көрсетеді, ал кең бұрыш түсірілімнің фонында болатын маңызды ақпаратты береді. Камераның қашықтығы фильмге маңызды болатын нақты бөлшектерді ерекшелей алады. Алыстан қарағанда, адамдар тобы біркелкі көрінеді, бірақ жақындағанда көрермендер халықтың арасындағы айырмашылықтарды бет-әлпеті мен дене тілі сияқты егжей-тегжейлер арқылы байқай алады. Түс жарықтандыруға ұқсас, өйткені ол көріністе көңіл-күй мен эмоцияны орнатуда маңызды рөл атқарады. Мысалы, жасыл түс табиғат көрінісінде тепе-теңдік пен тыныштық сезімін береді. Ал қызыл түс ашу, құштарлық, махаббат немесе жалындылықты білдіреді. Түс көргенде бұл эмоциялар әдейі пайда болмауы мүмкін, бірақ кинематографиядағы түстің күшті әсері бар екені – бұл санадан тыс факт. Жылдамдық – кинематографияда әртүрлі мақсаттарда қолданылатын маңызды элемент, мысалы, әрекетті жасау немесе қозғалыс сезімін тудыру. Жылдамдық уақытты баяулату, маңызды сәттерді көрсету және көбінесе фильмдегі шиеленісті күшейту үшін де қолданылады. Баяу түсіру – бұл жоғары кадр жылдамдығында түсірілген материалды қалыпты жылдамдықпен қайта ойнау техникасы. Бұл фильмде баяу әсер тудырады, көрініске баса назар аударады немесе оған сұйықтық қосады. Керісінше, жылдам түсіру – бұл баяу түсірудің қарама-қарсысы, төменгі кадр жылдамдығында түсірілген материалды қалыпты жылдамдықпен қайта ойнау. Бұл уақыттың өтуін көрсетуге немесе шұғылдық сезімін тудыруға көмектесетін жылдамдатылған әсерді тудырады. Уақыт аралық түсіру – бұл ұзақ уақыт бойы тұрақты интервалмен бірнеше фотосуреттерді түсіру. Содан кейін оларды тізбектеп көрсеткенде жылдамдатылған әсер пайда болады. Уақыт аралық түсірулер күн шығысы, табиғи қозғалыс немесе өсім сияқты құбылыстарды көрсету үшін тиімді. Олар көбінесе уақыттың қысқа реттілікпен өтуін көрсету үшін қолданылады. Кері түсіру – бұл көріністі қалыпты түрде түсіріп, содан кейін фильмді кері ойнату. Бұл әдетте ерекше, сюрреалистік эффекттер жасау және беймәлім көріністерді құру үшін қолданылады. Жылдамдықпен байланысты әртүрлі техникалар фильмнің қарқындылығын, атмосферасын арттыруға, уақыттың өтуін көрсетуге және басқа да көптеген әсерлерге мүмкіндік береді. Фильмдегі камера қозғалысы фильмнің визуалды сапасын және әсерін күшейтуде маңызды рөл атқарады. Камера қозғалысының кейбір түрлері: Зум: Бұл қозғалыс объективтің фокустық қашықтығын өзгертіп, нысанды жақындатады немесе алыстатады. Ол нысанға жақындық немесе қашықтық сезімін тудыру үшін қолданылуы мүмкін. Иілу: Камераны тұрақты орнынан тік айналдыру. Бұл нысанның биіктігін көрсетуге немесе сахнадағы белгілі бір элементті баса көрсетуге пайдаланылады. Панорамалау: Камераны тұрақты орнынан көлденең айналдыру. Ол қозғалатын нысанды қадағалауға немесе сахнаның кең көрінісін көрсетуге қолданылады. Пьедестал/буминг/жиббинг: Камераны тұтастай тік қозғау. Бұл кадрдағы нысанға қатысты тік қозғалысты көрсету үшін қолданылады. Көлденең жылжу: Камераны тұтастай көлденең қозғау. Бұл кадрдағы нысанға қатысты көлденең қозғалысты көрсету үшін қолданылады. Айналу: Камераны тұтастай көлденең жазықтықта айналдыру.
Zooming: This movement involves changing the focal length of the lens to make the subject appear closer or farther away. It can be used to create a sense of intimacy or distance from the subject. Tilt: Rotating the camera vertically from a fixed position. It can be used to show the height of a subject or to emphasize a particular element in the scene. Panning: Rotating the camera horizontally from a fixed position. It can be used to follow a moving subject or to show a wide view of a scene. Pedestal/Booming/Jibbing: Moving a camera vertically in its entirety. This can be used to show vertical movement relative to a subject in a frame
Trucking: Moving a camera horizontally in its entirety. This can be used to show horizontal movement relative to a subject in a frame
Rolling: Rotating a camera in its entirety in a horizontal manner.
Сурет сенсоры және пленка
Киносуретке түсіру сандық бейне сенсоры немесе пленка рулондарымен басталуы мүмкін. Пленка эмульсиясы мен дән құрылымындағы жетістіктер кең ауқымды пленка түрлерін қамтамасыз етті. Пленканы таңдау – бұл әдеттегі кинотуынды дайындау кезінде қабылданатын алғашқы шешімдердің бірі. Пленканың өлшемін таңдаудан басқа – 8 мм (әуесқой), 16 мм (жартылай кәсіби), 35 мм (кәсіби) және 65 мм (эпикалық суретке түсіру, арнайы іс-шаралар орындарынан басқа сирек қолданылады) – кинооператор кері (дамыған кезде оң бейне жасайтын) және теріс форматтарды таңдау мүмкіндігіне ие, сондай-ақ ISO 50-ден (баяу, жарыққа ең аз сезімтал) 800-ға (өте жылдам, жарыққа өте сезімтал) дейінгі кең ауқымды жарық сезімталдығын (фильмнің жарыққа сезімділігі), түрлі-түсті жауапты (төмен қанығу, жоғары қанығу) және контрастты (таза қарадан (экспозицияның жоқтығы) таза аққа (толық экспозиция) дейінгі әртүрлі деңгейлер) таңдауға болады. Фильмнің барлық өлшемдеріне жасалған жаңарулар мен түзетулер «супер» форматтарды құрайды, онда бір кадрды түсіру үшін қолданылатын пленканың ауданы кеңейтіледі, бірақ пленканың физикалық өлшемі өзгермейді. Super 8 мм, Super 16 мм және Super 35 мм өздерінің «қалыпты» нұсқаларына қарағанда сурет үшін пленканың көбірек бөлігін пайдаланады. Пленканың өлшемі неғұрлым үлкен болса, бейненің жалпы ажыратымдылығы мен техникалық сапасы соғұрлым жоғары болады. Фильмдік зертхананың пленканы өңдеу үшін қолданатын әдістері де алынған бейнеде айтарлықтай өзгерістерге әкелуі мүмкін. Температураны бақылап, пленканы дамыту химиялық құрамында ұстау ұзақтығын өзгертіп, кейбір химиялық процестерді (немесе олардың барлығын ішінара өткізіп тастау) арқылы кинооператорлар зертханада бір пленкадан әртүрлі көріністерге қол жеткізе алады. Қолданылуы мүмкін әдістердің мысалдары: күшейту, ағартуды жобау және айқас өңдеу. Көбінесе қазіргі заманғы кино цифрлық киносуретке түсіруді қолданады және пленка түрлерін пайдаланбайды, бірақ камералардың өзі белгілі бір пленканың мүмкіндіктерінен асып түсетіндей етіп реттелуі мүмкін. Олар түрлі-түсті сезімталдық деңгейлерін, бейне контрастын, жарық сезімталдығын және т.б. қамтамасыз ете алады. Бір камера әртүрлі эмульсиялардың алуан түрлерін шығаруға қабілетті. ISO және контраст сияқты цифрлық бейне түзетулері нақты пленка қолданылғанда болатын түзетулерді есептеу арқылы жасалады, сондықтан камера сенсорының жасаушыларының әртүрлі пленка түрлері мен бейне түзету параметрлеріне қатысты түсініктеріне байланысты болуы мүмкін.
Сүзгілер
Диффузиялық сүзгілер немесе түс эффектілері сияқты сүзгілер көңіл-күйді жақсарту немесе драмалық эффекттерді күшейту үшін кеңінен қолданылады. Көптеген фотографиялық сүзгілер екі оптикалық шыныдан тұрады, олардың арасында бейне немесе жарықты өңдеуге арналған материал жабыстырылған. Түсті сүзгілерде екі оптикалық шыны жазықтығының арасында мөлдір түсті орта жиі кездеседі. Түсті сүзгілер жарықтың белгілі бір толқын ұзындықтарын пленкаға жетіп, әсер етуіне кедерес келтіру арқылы жұмыс істейді. Түсті пленкада бұл өте түсінікті: мысалы, көк сүзгі қызыл, қызғылт сары және сары жарықтың өтуін азайтады және пленкада көк түс береді. Ақ-қара фотосуретте түсті сүзгілер кейде күтпегендей қолданылады; мысалы, көк толқын ұзындықтарын азайтатын сары сүзгі күндізгі аспанды қарарту үшін қолданылуы мүмкін (көк жарықты пленкаға түсуіне жол бермеу арқылы, осылайша көк аспанды әлдеқайда қараңғырақ етуге болады), ал адам терісінің түсіне әсер етпейді. Сүзгілерді линзаның алдында немесе кейбір жағдайларда линзаның артында әртүрлі эффекттер алу үшін қолдануға болады. Кристофер Дойл сияқты белгілі операторлар сүзгілерді жаңаша пайдалануымен танымал. Дойл фильмдерде сүзгілерді қолдануды көтеруге үлкен үлес қосты және кино әлемінде жоғары құрметке ие.
Линза
Линзалар камераға бекітіліп, фокус, түс сияқты факторлар арқылы белгілі бір көрініс, сезім немесе эффект беруге мүмкіндік береді. Адам көзі сияқты, камера да әлеммен перспектива мен кеңістіктік қатынастар құрады. Дегенмен, оператор адам көзінен өзгеше, әртүрлі мақсаттар үшін әртүрлі линзаларды таңдай алады. Фокустық қашықтықтың өзгеруі – басты артықшылықтарының бірі. Линзаның фокустық қашықтығы көру бұрышын, демек, көру өрісін анықтайды. Кинооператорлар кең бұрышты линзалар, «қалыпты» линзалар және ұзақ фокусты линзалардың қатарında макро линзалар мен борескоп линзалары сияқты арнайы эффектілерді қолдануға арналған жүйелерді де таңдай алады. Кең бұрышты линзалардың фокустық қашықтығы қысқа болып келеді және кеңістіктік қашықтықтарды айқын көрсетеді. Алыстағы адам кішкентай, ал алдыңғы адам үлкен болып көрінеді. Ал ұзақ фокусты линзалар мұндай айқындықты азайтады, алыстағы нысандарды жақын орналасқандай бейнелейді және перспективаны тегістейді. Перспективаның көрсетілуіндегі айырмашылықтар, шын мәнінде, тек фокустық қашықтықтың өзіне емес, нысандар мен камера арасындағы қашықтыққа байланысты. Сондықтан, әртүрлі фокустық қашықтықтарды әртүрлі камера-нысан қашықтықтарымен біріктіре отырып қолдану осы әртүрлі бейнелеу эффектілерін тудырады. Фокустық қашықтықты өзгерту, камераның орнын өзгертусіз, перспективаға емес, камераның көру бұрышына ғана әсер етеді. Зум линзасы операторға кадр ішінде немесе кадрлар арасында фокустық қашықтықты өзгертуге мүмкіндік береді. Прайм линзалар жоғары оптикалық сапаны ұсынады және зум линзаларына қарағанда «жылдам» (үлкен диафрагма, жарық аз болғанда қолдануға қолайлы) болғандықтан, олар кәсіби кинематографияда жиі қолданылады. Дегенмен, кейбір сахналар немесе тіпті кино түсіру түрлері жылдамдық немесе пайдаланудың қарапайымдығы үшін зумды пайдалануды қажет етуі мүмкін, сондай-ақ зум эффектін қолданатын кадрлар да болуы мүмкін. Басқа фотосуреттердегідей, түсірілген суретті басқару линзада диафрагманың ашылуын реттеу арқылы жүзеге асырылады. Дұрыс таңдау үшін кинооператорға барлық линзалар f-stop емес, T-stop көрсеткішімен белгіленуі қажет, себебі шыныдан туындаған жарық жоғалуы әдеттегі экспонометрлерді пайдаланып орнату кезінде экспозицияны басқаруға әсер етпеуі керек. Диафрагманы таңдау бейне сапасына (аберрацияларға) және тереңдікке де әсер етеді.
Тереңдік пен фокус
Фокус аралығы және диафрагма апертурасы көріністің тереңдігіне әсер етеді, яғни фон, ортаңғы жолақ және алдыңғы план фильмнің немесе бейнематериалдың нысанында қаншалықты "қабылданатын фокуста" көрсетіледі (суреттің бір ғана жазықтығы нақты фокуста болады). Тереңдік (фокус тереңдігімен шатастырмау керек) диафрагманың мөлшерімен және фокус арақашықтығымен анықталады. Үлкен немесе терең тереңдік өте кішкентай диафрагма апертурасымен және алыстағы нүктеге фокус жасау арқылы туындайды, ал шағын тереңдік үлкен (ашық) диафрагма апертурасымен және линзаға жақын фокус жасау арқылы қол жеткізіледі. Тереңдік форматтың мөлшерімен де реттеледі. Егер көру өрісі мен көру бұрышын ескерсек, сурет неғұрлым кішкентай болса, дәл сол көру өрісін сақтау үшін фокус аралығы соғұрлым қысқа болуы керек. Сурет неғұрлым кішкентай болса, сол көру өрісі үшін тереңдік соғұрлым артық болады. Сондықтан, 70 мм форматында белгілі бір көру өрісі үшін тереңдік 35 мм форматынан кем, 16 мм форматынан көп, ал ертедегі бейнекамералар мен қазіргі заманғы тұтынушы деңгейіндегі бейнекамералар 16 мм форматынан да терең тереңдікке ие. "Гражданин Кейн" (1941) фильмінде оператор Грегг Толанд пен режиссер Орсон Уэллс жиынтықтың алдыңғы және артқы жағындағы барлық бөлшектерді өткір фокуста көрсету үшін тар диафрагмаларды қолданды. Бұл тәсіл терең фокус деп аталады. Терең фокус 1940 жылдардан бастап Голливудта танымал кинематографиялық құралға айналды. Бүгінде көбінесе шағын тереңдікке басымдық беріледі. Кадр ішінде бір нысанның немесе кейіпкердің фокус жазықтығын екіншісіне ауыстыруды әдетте "фокус ауыстыру" деп атайды. Цифрлық кинематографияға көшудің басында, цифрлық бейнекамералардың кішкентай сенсорларының шағын тереңдікке қол жеткізуге кедересі, 35 мм фильмнің көрінісін қайта жасай алмаған фильм жасаушылар үшін маңызды мәселе болды. Бұл үшін үлкен форматты линза қолданылды, ол үлкен форматтың мөлшеріндегі бейнесін, тереңдікті сақтайтын мата шыны экранына түсірді. Адаптер мен линза кішкентай форматты бейнекамераға орнатылды, ол өз кезегінде мата шыны экранына бағытталды. Цифрлық SLR камералары 35 мм фильм кадрының сенсорлық мөлшеріне ұқсас, сондықтан олар ұқсас тереңдіктегі суреттерді шығара алады. Бұл камераларда бейне функцияларының пайда болуы цифрлық кинематографияда революция жасады, көптеген фильм жасаушылар өздерінің бейнелерінің фильмге ұқсас қасиеттері үшін әлі де камераларды пайдаланады. Соңғы уақытта көбінесе арнайы бейнекамералар үлкен сенсорлармен жабдықталады, олар 35 мм фильмге ұқсас тереңдікті түсіре алады.
Қалыңдығы мен қоршауы
Суреттің қатынасы – оның ені мен биіктігінің арақатынасы. Бұл қатынасты 2 бүтін сан арқылы, мысалы 4:3, немесе ондық сан түрінде, мысалы 1.33:1 немесе жай ғана 1.33 ретінде көрсетуге болады. Әртүрлі қатынастар әртүрлі эстетикалық эффектілер береді. Экран қатынасының стандарттары уақыт өте келе айтарлықтай өзгеріп келді. Неке сүйегі дәуірінде экран қатынастары кең ауқымды болды, 1:1-ден бастап 4:1-ге дейін. Дегенмен, 1910 жылдардан бастап үнсіз фильмдер көбінесе 4:3 (1.33) қатынасына бейімделді. Фильмге дыбыстың енгізілуі дыбыс жолағына орын беру үшін экран қатынасын қысқартты. 1932 жылы кадр шекарасын қалыңдату арқылы жаңа стандарт – 1.37 қатынасты Академия стандарты енгізілді. Көп жылдар бойы басты операторлар Академия стандартын пайдаланумен шектелді, бірақ 1950 жылдары Cinerama-ның танымалдылығының арқасында кең экранды қатынастар енгізілді, мақсаты көрермендерді кинотеатрға қайтару және үй теледидарынан алшақтату болды. Бұл жаңа кең экранды форматтар операторларға бейнелерін құрастыру үшін кеңірек алаң берді. 1950 жылдары кең экранды фильмдер жасау үшін көптеген авторлық фотографиялық жүйелер ойлап табылып, қолданылды, бірақ біреуі басым болды: анаморфтық процесс, ол суретті оптикалық түрде қысып, көлденең өлшемді екі есе арттырып, стандартты "сфералық" линзалар сияқты тік өлшемді сақтайды. Алғашқы қолданылған анаморфтық формат – CinemaScope, ол 2.35 қатынасын қолданды, бірақ бастапқыда 2.55 болған. CinemaScope 1953 жылдан 1967 жылға дейін қолданылды, бірақ дизайндағы техникалық кемшіліктері мен Fox компаниясына тиесілі болуына байланысты, 1950 жылдары Panavision компаниясының техникалық жетістіктерімен басқарылатын бірнеше үшінші тарап компаниялары анаморфтық кино линзалар нарығында жетекшілік етті. SMPTE проекция стандарттарына енгізілген өзгерістер 1970 жылы көрсетілетін қатынасты 2.35-тен 2.39-ға өзгертті, бірақ бұл фотографиялық анаморфтық стандарттарға ешқандай әсер етпеді; анаморфтық 35 мм фотографияның қатынасына қатысты барлық өзгерістер оптикалық жүйеге емес, камераның немесе проектордың қақпасының өлшемдеріне байланысты. 1950 жылдардағы "кең экран соғыстарынан" кейін киноиндустриясы АҚШ пен Ұлыбританиядағы кинотеатрлық проекция стандарты ретінде 1.85-ке бекінді. Бұл 1.37-нің қысқартылған түрі. Еуропа мен Азия бастапқыда 1.66-ны таңдады, бірақ соңғы онжылдықтарда 1.85 осы нарықтарға кеңінен енді. Кейбір "эпикалық" немесе приключенческие фильмдер анаморфтық 2.39 (көбінесе дұрыс емес 2.40 деп белгіленеді) қатынасын пайдаланды.
1990 жылдары жоғары сапалы бейне пайда болған кезде теледидар инженерлері 1.78 (16:9) қатынасын 1.85 театр стандарты мен теледидардың 1.33 арасындағы математикалық келісім ретінде жасады, себебі дәстүрлі ЭЛТ теледидар түтігін 1.85 енімен жасау іс жүзінде мүмкін емес еді. Осы өзгеріске дейін 1.78 қатынасы ешқандай контентте қолданылмаған. Бүгінде бұл жоғары сапалы бейне және кең экранды теледидар үшін стандарт болып табылады.
Камера қозғалысы
Кинотасу камераны қозғалмалы нысанды бейнелеу ғана емес, сонымен қатар көрерменнің көзқарасын немесе перспективасын көрсететін, түсіру кезінде қозғалатын камераны пайдалану мүмкіндігін береді. Бұл қозғалыс фильмдік кадрлардың эмоционалдық тілінде және көрерменнің оқиғаға эмоционалдық реакциясында маңызды рөл атқарады. Техникалар панорамалау (бекітілген позициядан көзқарастың көлденең жылжуы; мысалы, басты оңға-солға бұру), еңкейту (бекітілген позициядан көзқарастың тік жылжуы; мысалы, аспанға немесе жерге қарау үшін басты иіп бұру), доллинг (камераны жылдам қозғалатын платформаға орнатып, нысанға жақындату немесе алыстату), трекинг (камераны жылдам қозғалатын платформаға орнатып, солға немесе оңға жылжыту), кран (камераны тік жазықтықта қозғалу; оны жерден көтеріп, сондай-ақ бекітілген негізден бір жаққа шайқату) және жоғарыда аталғандардың комбинациялары сияқты әртүрлі техникаларды қамтиды. Алғашқы кинооператорлар басқа графикалық суретшілерге тән емес қиындықтарға жиі тап болды, себебі олардың жұмысында қозғалыс маңызды элемент болды. Камералар дерлік барлық көлік түрлеріне орнатылды. Көптеген камераларды қолмен ұстауға да болады, яғни оператор камераны бір орыннан екінші орынға жылжыта отырып, түсіру процесін жүзеге асырады. Жеке стабилизациялық платформалар 1970 жылдардың соңында Гаррет Браунның Steadicam атты өнертабысы арқылы пайда болды. Steadicam – бұл камераға қосылатын, камераны қолдап, оператордың дене қозғалысынан оқшаулайтын денеге бекітілетін құрылғы және стабилизациялық иілім. 1990 жылдардың басында Steadicam патенінің мерзімі біткеннен кейін көптеген компаниялар жеке камера стабилизаторын жасауды бастады. Бүгінгі таңда бұл өнертабыс кино индустриясында кеңінен қолданылады. Толық метражды фильмдерден бастап кешкі жаңалықтарға дейін, көбінесе телеарналар жеке камера стабилизаторын пайдалана бастады.
Арнайы әсерлер
Кинодағы алғашқы арнайы эффекттер фильм түсіріліп жатқан кезде жасалды. Бұл эффекттер "камера ішіндегі" эффекттер деп аталды. Кейіннен оптикалық және цифрлық эффекттер дамытылды, осылайша редакторлар мен визуалды эффекттер жасаушылар фильмді пост-өндірісте өңдеу арқылы процесті қатаң бақылай алды. 1896 жылы түсірілген "Мэри Стюарттың өлім жазасы" фильмінде королева рөліндегі актердің, Елизавета дәуірінің киімдерін киген көрермендер алдында бас кесу тұғырына отырғаны көрсетілген. Жобалаушы балтасын төмен түсіреді, ал королеваның кесілген басы жерге құлайды. Бұл трюк камераны тоқтатып, актерді манекенмен ауыстыру арқылы, содан кейін балта түскенге дейін камераны қайта іске қосу арқылы жасалды. Екі фильм бөлігі де содан кейін қиылып, біріктірілді, нәтижесінде фильм көрсетілгенде оқиға үздіксіз болып көрінді, осылайша жалпы иллюзия туды және арнайы эффекттердің негізі табысты қаланды. Бұл фильм 1895 жылы алғашқы кинескоптармен бірге Еуропаға экспортталған фильмдердің бірі болды және сол кезде Париждегі "Театр Роберт Гуденде" сиқырлы қойылымдар ұйымдастырып жүрген Жорж Мелиес оны көрді. 1896 жылы ол кино жасауға кірісті, ал Эдисон, Люмьер және Роберт Полдың фильмдерін еліктегеннен кейін "Escamotage d'un dame chez Robert Houdin" ("Жоғалып кететін әйел") фильмін түсірді. Бұл фильмде әйелдің жоғалып кетуі бұрынғы Эдисон фильмінде қолданылған тоқтату әдісі арқылы көрсетілген. Осыдан кейін Жорж Мелиес келесі екі жылда осы трюкті қолдана отырып көптеген бір кадрлық фильмдер түсірді.
Екі есе көп әсер ету
Хикметтік кинематографияның тағы бір негізгі әдісі – камерадағы пленканың екі рет экспозициялануын қамтиды, бұл әдісті алғаш рет Ұлыбританияда 1898 жылдың шілдесінде Джордж Альберт Смит қолданған. Смиттің «Корсика ағайындары» (1898) фильмі 1900 жылы Смит фильмдерін таратуды өз міндетіне алған Уорвик сауда компаниясының каталогында былай сипатталған: «Егіз ағайындардың бірі Корсика тауларында түсірілімнен үйіне оралады, ал оны екінші ағайынының шайыры келіп көреді. Өте мұқият түсірілім арқасында шайыр *толығымен көрінеді*. Ол өзін қылышпен жараланғанын көрсетіп, кек алуға шақырғаннан кейін жоғалады. Содан кейін қардағы фатальды дуэльді көрсететін «көрініс» пайда болады. Корсикалықтың таңғалуына орай, оның бауырының дуэлі мен өлімі көріністе ашық бейнеленген, ал оның сезімдері жеңіп, анасы бөлмеге кіргенде еденге құлайды». Шайыр әсерін жасау үшін негізгі көрініс түсірілгеннен кейін декорацияны қара барқытпен жауып, содан кейін шайыр рөлін ойнаған актердің тиісті бөліміндегі қимылдарымен негативті қайтадан экспозициялаған. Сол сияқты, дөңгелек виньетка немесе матта пайда болған көрініс, сахнаның аясындағы қара аймаққа, декорацияның бір бөлігіне емес, салынған, сондықтан сурет арқылы ештеңе көрінбеген, ол өте нақты көрінген. Смит бұл әдісті «Санта Клаус» (1898) фильмінде де қайта қолданды. Жорж Мелиес алғаш рет қара фонға суперпозицияны 1898 жылдың бірнеше айынан кейін түсірілген «Жын-шайтан үңгірі» (La Caverne maudite) фильмінде қолданды және «Төрт қиын бас» (Un Homme de têtes) фильмінде көптеген суперпозициялармен оны кеңейтті. Одан кейінгі фильмдерде де оның түрлі нұсқаларын жасады.
"One of the twin brothers returns home from shooting in the Corsican mountains, and is visited by the ghost of the other twin. By extremely careful photography the ghost appears *quite transparent*. After indicating that he has been killed by a sword thrust, and appealing for vengeance, he disappears. A 'vision' then appears showing the fatal duel in the snow. To the Corsican's amazement, the duel and death of his brother are vividly depicted in the vision, and overcome by his feelings, he falls to the floor just as his mother enters the room." The ghost effect was done by draping the set in black velvet after the main action had been shot, and then re exposing the negative with the actor playing the ghost going through the actions at the appropriate part. Likewise, the vision, which appeared within a circular vignette or matte, was similarly superimposed over a black area in the backdrop to the scene, rather than over a part of the set with detail in it, so that nothing appeared through the image, which seemed quite solid. Smith used this technique again in Santa Claus (1898). Georges Méliès first used superimposition on a dark background in La Caverne maudite (The Cave of the Demons) made a couple of months later in 1898, and elaborated it with many superimpositions in the one shot in Un Homme de têtes (The Four Troublesome Heads). He created further variations in subsequent films.
Фрейм жылдамдығын таңдау
Кинокартиналар көрерменге тұрақты жылдамдықпен ұсынылады. Театрларда секундына 24 кадр, NTSC (АҚШ) теледидарында секундына 30 кадр (нақтырақ айтқанда 29,97), ал PAL (Еуропа) теледидарында секундына 25 кадр болады. Бұл жылдамдық өзгермейді. Дегенмен, бейне түсірілу жылдамдығын өзгерту арқылы түрлі эффекттер жасауға болады, себебі жылдам немесе баяу түсірілген бейне тұрақты жылдамдықпен көрсетіледі. Бұл кинооператорға шығармашылық және өзін-өзі таныстыру үшін қосымша мүмкіндік береді. Мысалы, уақыт өте кету эффектісін жасау үшін бейне өте баяу жылдамдықпен түсіріледі. Егер кинооператор камераны төрт сағат бойы минут сайын бір кадрдан түсірсе, содан кейін бұл бейне секундына 24 кадрмен көрсетілгенде, төрт сағаттық оқиғаны көрсетуге 10 секунд жұмсалады, ал күндізгі оқиғаны (24 сағат) бір минут ішінде көрсетуге болады. Ал керісінше, егер бейне көрсетілетін жылдамдықтан жоғары жылдамдықпен түсірілсе, бейне өте баяулайды (баяу қозғалыс). Егер оператор суға секіріп бара жатқан адамды секундына 96 кадрмен түсірсе, ал бейне секундына 24 кадрмен көрсетілсе, көрсетілім нақты оқиғадан 4 есе ұзаққа созылады. Өте баяу қозғалыс, секундына мыңдаған кадр түсіру арқылы, көзбен көрінбейтін нәрселерді де көрсетуге болады, мысалы, ұшып бара жатқан оқтар мен орта арқылы жүретін соққы толқындары. Бұл – әлеуетті қуатты кинотәсіл. Кинода уақыт пен кеңістікті манипуляциялау – повестьтік әңгімелеу құралдарына елеулі үлес қосатын фактор. Фильмді монтаждау осы манипуляцияда маңызды рөл атқарады, бірақ түпкілікті кадрдың жылдамдығын таңдау да уақытты өзгертуге ықпал етеді. Мысалы, Чарли Чаплиннің «Заманауи заман» фильмі «үнді жылдамдықпен» (18 кадр/с) түсірілген, бірақ «дыбыс жылдамдығымен» (24 кадр/с) көрсетілген, бұл оның комедиялық әрекеттерін одан да шатастырады. Жылдамдық өсуі немесе жай ғана «рампинг» – бұл камераның түсіру кадр жылдамдығы уақыт өте келе өзгеретін процесс. Мысалы, 10 секундтық түсіру кезінде кадр жылдамдығы секундына 60 кадрдан секундына 24 кадрға дейін реттелсе, стандартты фильм жылдамдығымен (секундына 24 кадр) көрсетілгенде, бірегей уақыт манипуляциясы эффектісіне қол жеткізіледі. Мысалы, есікті ашып, көшеге шығып бара жатқан адам баяу қозғалыста бастағандай көрінеді, бірақ бірнеше секундтан кейін сол кадрда адам «нақты уақытта» (қалыпты жылдамдықпен) жүріп бара жатқандай көрінеді. «Матрица» фильмінде кері жылдамдық өсуі алғаш рет Нео оракулді көру үшін Матрицаға кіргенде қолданылады. Ол қоймадан шыққанда камера Неоға қалыпты жылдамдықпен жақындасады, бірақ Неоның бетіне жақындаған сайын уақыт баяулай бастайды, бұл фильмде уақыттың өзін манипуляциялауға жасалған алдын ала хабарлама.
Кері және баяу қозғалыс
Г. А. Смит кері қозғалыс техникасын ойлап тапты және өзін-өзі қозғалтатын кадрлардың сапасын жақсартты. Ол бұл әрекетті екінші рет қайталап, камераны кері бұрып түсірді, содан соң екінші негативтің соңғы бөлігін бірінші негативтің соңғы бөлігімен біріктірді. Осы әдісті алғаш рет қолданған фильмдер – «Тепси», «Топси», «Терви» және «Жазықсыз суретші» болды. Соңғысында суретшінің қылқаламымен салынған сурет жоғалып кететін көрініс көрсетілді. Бұл техниканың сақталған ең ерте мысалы – Смиттің 1901 жылдың қыркүйегінен бұрын түсірген «Джек салған үй» фильмі. Фильмде кішкентай ұл кішкентай қыздың құрылыс блоктарынан салған қаланы қиратып жатады. Содан кейін «Кері» деген атау пайда болады, ал оқиға кері бағытта қайта көрсетіледі, нәтижесінде қамал оның соққыларынан қайта тұрғызылады. Сесил Хепворт бұл техниканы одан әрі жетілдірді, алға қозғалыстың негативін кадр бойынша кері басып шығарды, соның арқасында түсірілген фильмде бастапқы оқиға толыққанды кері көрсетілді. Хепворт 1900 жылы «Суға түсушілер» фильмін түсірді, онда киімдерін шешіп, суға секірген адамдар судан кері қарай шығып, киімдері сиқырлы түрде денелеріне қайта жабысады. 1900 жылдар шамасында камера жылдамдығын өзгерту тәсілі де пайда болды. Роберт Полдың «Пикадилли циркі арқылы қашып бара жатқан автомобиль» (1899) фильмінде камера соншалықты баяу айналдырылды, фильмді әдеттегі секундтық 16 кадрмен көрсеткенде, айналасы өте жылдам қозғалғандай көрінеді. Сесил Хепворт «Индиан бас және Сейдлиц ұнтағы» (1901) фильмінде кері әсерді қолданды, онда наив қызыл терілі адам көп мөлшерде ішекке арналған газдалған дәріні жеп, асқазаны үлкейеді, содан кейін ол доп сияқты секіріп жүреді. Бұл камераны әдеттегі секундтық 16 кадрдан жылдам айналдыру арқылы жасалды, бұл алғашқы «баяу қозғалыс» әсерін тудырды.