Кіріспе
Мексика штаты Герреро (Герреро), ресми атауы – Еркін және егемен Герреро штаты (lang es), Мексиканың 32 федералды бірлігін құрайтын 32 штаттың бірі. Ол 81 муниципалитетке бөлінеді. Штаттың халқы шамамен 3,5 миллион адамды құрайды. Ол Мексиканың оңтүстік-батысында орналасқан және солтүстік және батыс жағынан Мичоакан, солтүстіктен Мексика штаты және Морелос, солтүстік-шығыстан Пуэбла және шығыстан Оахака штаттарымен шектеседі. Штаттың бас қаласы Чильпансинго, ал ең ірі қаласы – Акапулько. Геррероның басқа қалаларына Петатлан, Сиудад Алтамирано, Такско, Игуала, Икстапа және Зиуатанехо кіреді. Бүгінде штат нахуа, микстек, тлапанек, амузго және бұрынғы куитатектер сияқты көптеген үнді халықтарына мекен. Коста-Чика аймағында афро-мексикалықтар қауымдастығы да бар. Штат Мексика Тәуелсіздік соғысының ең көрнекті көшбасшыларының бірі және Мексиканың екінші президенті Висенте Геррероның құрметіне аталған. Бұл президенттің есімімен аталатын Мексиканың жалғыз штаты. Қазіргі заманғы мемлекеттік құрылым 1849 жылға дейін, Мексика, Пуэбла және Мичоакан штаттарының аумақтарынан бөлінгенге дейін құрылмаған. Географиялық тұрғыдан штат таулы және қиын өңірлі, ал жазық жерлер көбінесе шағын үстірттермен және Тынық мұхитының жағалауымен шектеледі. Бұл жағалау аймақ үшін экономикалық маңызға ие, ең алдымен отарлық және тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңде Акапулько порты ретінде, ал қазір Акапулько, Зиуатанехо және Икстапа туристік орталықтары үшін маңызды. Туризм – штаттың ең маңызды экономикалық факторы және Акапулько туризмі жалпы ұлттық экономика үшін маңызды рөл атқарады. Ауыл шаруашылығы және кен өндіру де штат экономикасы үшін маңызды, банан, кофе, күріш, жүгері және қант қамысы сияқты дақылдар, сондай-ақ мыс, күміс және алтын өндіріледі. Дегенмен, штаттың басқа жұмыс орындарының көздері шектеулі, нәтижесінде жұмысшылардың АҚШ-қа көшіп кетуі бойынша штат бірінші орында тұр.
Guerrero (ɡeˈreɾo), officially the Free and Sovereign State of Guerrero (lang es), is one of the 32 states that comprise the 32 Federal Entities of Mexico. It is divided into 81 municipalities. The state has a population of about 3.5 million people. It is located in southwest Mexico and is bordered by the states of Michoacán to the north and west, the State of Mexico and Morelos to the north, Puebla to the northeast and Oaxaca to the east. In addition to the capital city, Chilpancingo and the largest city Acapulco, other cities in Guerrero include Petatlán, Ciudad Altamirano, Taxco, Iguala, Ixtapa, and Zihuatanejo. Today, it is home to a number of indigenous communities, including the Nahuas, Mixtecs, Tlapanecs, Amuzgos, and formerly Cuitlatecs. It is also home to communities of Afro Mexicans in the Costa Chica region. The state was named after Vicente Guerrero, one of the most prominent leaders in the Mexican War of Independence and the second President of Mexico. It is the only Mexican state named after a president. The modern entity did not exist until 1849, when it was carved out of territories from the states of Mexico, Puebla, and Michoacán. Geographically, the state is mountainous and rugged with flat areas limited to small mesas and the Pacific coastline. This coastline has been important economically for the area, first as the port of Acapulco in colonial and post Independence era and today for the tourist destinations of Acapulco, Zihuatanejo and Ixtapa. Tourism is the single most important economic factor of the state and Acapulco's tourism is important to the nation's economy as a whole. Agriculture and mining are also important to the state's economy, with production of crops like bananas, coffee, rice, corn, and sugarcane, as well as mined copper, silver, and gold. However, other sources of employment are scarce in the state, which has caused its ranking as number one in the emigration of workers to the United States.
Тарихқа дейінгі және Колумбқа дейінгі кезеңдер
Мемлекет аумағындағы алғашқы адамдар шамамен 20 000 жыл бұрын әртүрлі үңгірлерде олардың бар екендігінің іздерін қалдырған, көшпелі аңшы-жинақшылар болды. Шамамен 8000 жыл бұрынғы климаттық жағдайлар қазіргіге қарағанда адамдардың тұруына қолайлырақ болған; осы орындарда тоқу, керамика, себет өру және басқа да қолөнер бұйымдарының іздері табылды. Осы кезеңде жүгеріге дейінгі дәнді дақыл – теоцинтль тамақтанудың негізгі бөлігіне айналды. Соңында, Мескала өзені маңындағы халықтар өзіне тән мәдениетін дамытты, ол қарапайымдылығымен ерекшеленетін мүсіндері мен керамикасымен сипатталады. Осы мәдениетке Ольмектердің ықпалы сақталды, бұл ауылдардың топтастырылуында, салтанатты орталықтардың салынуында және дін қызметкерлері билік жүргізген үкіметте айқын көрінді. Кейіннен бұл мәдениет Теотиуакан үлгісінің элементтерін қабылдады, соның ішінде мезоамерикалық доп ойыны испандықтарды, әсіресе олардың жағалауын қызықтырды. Испандықтардың алғашқы Тынық мұхиты порты Зиуатанехо болды, ол сауда, балық аулау және инжу-маржан алу үшін пайдаланылды. Испандықтар үшін маңызды аймақ – Такско, оның минералдық ресурстары үшін. Жерлер конкистадорларға кен орындарын, егістік жерлерін, орманды және жергілікті халықты пайдалану және "мәдениеттендіру" үшін 76 энкомендаға бөлінді. Августиндік миссионерлер Орталық аңғарларда, Ла Монтанья және Тьерра Калиенте аймақтарында дін тарату жұмыстарын жүргізді, ал францискандықтар солтүстік аймақтарды, Коста-Гранде және Акапульконы иеленді. Отарлау кезеңінде өз еркімен келген құлдар мен басқа да азиялықтар Мексиканың "төртінші түбірі" деп аталатын негізін құрады. 1614 жылдың 25 қаңтарында Хасекура Цуненага басқаратын делегация, құрамында жүзден астам жапондық христиандар мен Токугава Иэясу шогунның 22 самурайы болды, католик Еуропасымен жақын қарым-қатынас орнату мақсатымен Жапониядан Акапулькоға келді. Ұзақ өтпей жапон самурайы испандық колониалды сарбазын пышақпен жаралады. Бұл оқиғаға ацтек ақсүйекінің ұрпағы болған тарихшы Чималпахин куә болып, оны жазды. Цуненаганың делегациясының бір бөлігі қалып, жергілікті тұрғындармен үйленді. XVIII ғасырдың екінші жартысына дейін аз ғана жергілікті халық тірі қалды, ал қалғандарын пайдалану түрлі формаларға ие болды, оның ішінде келісімшарт бойынша жұмыс істеу кең таралды. Акапулько аймақтағы ең маңызды қалаға айналды, ал оның мэрі Геррероның көп бөлігін басқарды. Бұл аумақ үш интенденцияға немесе алкальдияға қарасты – Пуэбла, Мексика және Вальядолид, оларды жемқорлықты жоюға бағытталған суперинтендант басқарды және тәуелсіздік кезеңіне дейін солай болды. Зиуатанехо және жақын маңдағы Икстапа курорттық аймағы 1970 және 1980 жылдары аймаққа туризмді арттыру үшін федералды үкімет тарапынан дамытылды. 2012 жылы Геррероны қоса алғанда, ауылдық жерлердегі бірқатар мұғалімдер өмір бойы автоматты түрде жұмысқа орналасуға, жұмыстарын сатуға немесе жалға беруге, сондай-ақ ағылшын немесе компьютерлік біліктерді оқытуға тыйым салған федералды ережелерге қарсы шықты. 2014 жылдың қыркүйек айында Игуала муниципалитетінде 43 студентті жаппай ұрлап кетті, бұл оқиға ұлттық және халықаралық назарды аударды.
Мәдениет
Мемлекетте амат қағаздан басқа сурет салу және басқа да көркем өнердің дәстүрі болған жоқ, бірақ соңғы кезде классикалық май бояулар мен басқа да туындыларды насихаттау қозғалысы пайда болды. Олардың қатарында Касиано Гарсия, Иан Малаж, Леонель Масиел, Мигель Анхель Сотело, Герзаин Варгас және Уго Зуньига бар. Әдеби өнердің дәстүрі одан да ұзақ, кем дегенде 17 ғасырға дейін жетеді. Штаттың ең танымал жазушысы Такско қаласынан шыққан драматург Хуан Руис де Аларкон. Ол испан әдебиетінің Алтын ғасырындағы ең көрнекті жазушылардың бірі саналады. Штаттан шыққан тағы бір белгілі жазушы – Игнасио Мануэль Алтамирано, бірақ ол император Максимилиан I-ді жеңудегі рөлімен және саясаткер ретінде, жазушы ретінде емес, көбірек танымал. Ғасырлар бойы штаттың жазушыларының қатарында Селедонио Серрано, Херминьо Чавес, Хуан Санчес Андрака және Андрес Акоста бар. Штаттың халық музыкасының ұзақ тарихы бар, ол штаттың қазіргі заманғы композицияларының негізін құрайды. Штаттың асханасына ең көп әсер еткендер – жергілікті халық, испандықтар және белгілі бір дәрежеде француздықтар. Дәнді бұршақ, ащы бұрыш, бұршақ және ет – жергілікті ингредиенттер. Жергілікті дайындамаларға түрлі мольдер (қызыл, жасыл, сары және басқалары), шалупалар, тотопостар, атоле, позоле және тағы да басқа тағамдар кіреді. Испандықтардың үлесіне бидай, ашытылған нан (оның ішінде "chilpancingueñas") және сүт өнімдері жатады. Француздық әсер 19 ғасырда елдің француздық оккупациясынан, сондай-ақ Чилапа аймағында бұрын болған француз монахтарынан келді. Аймақтық тағамдарға Такскодағы jumil молі (бір түрлі жергілікті қоңыздан жасалған), Тепекуакуилкодағы бұршақ тамалы, Игуаладағы кескілдер тағамдары және Коста Чика аймағындағы теңіз өнімдері "cuatete" жатады. Штаттың бірнеше аймағында мескаль өндіріледі, ал Хуитсуко аймағында шарап жасалады.
Күн үшбұрышы
Герреро штатының туризмінің басым бөлігі Акапулько, Зиуатанехо және Такско муниципалитеттерінде шоғырланған, мемлекет оларды «Күн үшбұрышы» (Triángulo del Sol) деп насихатайды. Акапулько – осы үш қаланың ең маңыздысы. АҚШ Мемлекеттік департаменті есірткі тасымалына байланысты штатқа, әсіресе Акапулькоға саяхат жасау туралы ескертулер берді, бірақ жергілікті билік қауіпсіздік туралы алаңдаушылықты жоққа шығарды. Акапулько – Мексиканың ең көне және танымал жағажай курорттарының бірі, ол 1950 жылдары Голливуд жұлдыздары мен миллионерлердің демалыс орны ретінде танымал болды. Зиуатанехо – Мексиканың Герреро штатындағы төртінші ірі қала. Ол Акапулькодан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Такско – отарлық кезеңдегі маңызды кен өндіру аймақтарының бірі болды. Таудың тіктеу беткейінде тар қырқаға салынғандықтан, қалада тротуарсыз, ирек көшелер бар. 1990 жылы қала Мексиканың ұлттық ескерткіші деп жарияланды, онда 17-19 ғасырларға жататын көптеген тарихи ғимараттар сақталған. Пальма Сола – Акапулькодағы Эль Веладероның оңтүстік жағында орналасқан. Бұл жерде ешқандай құрылыс жоқ, бірақ ол 18 тасқа салынған петроглифтерімен маңызды, оларда адамдар, өсімдіктер және жануарлар бейнеленген. Сондай-ақ, күнтізбелік және географиялық функцияларды орындайтын суреттер де бар. Дос Арройостағы Грутас Дос Арройос, Пуэбло Браводағы түрлі шағын үңгірлер және Акапулькодағы кейбір үңгірлер сияқты зерттеуге болатын көптеген үңгірлер бар.
Экономика
Ауыл шаруашылығы өнімдері негізінен жүгері, күріш және бұршақ сияқты негізгі дақылдардан, сондай-ақ қызанақ, томат, окра, жасыл бұрыш, нут, соя, ямс және басқа да көкөністерден тұрады. Коммерциялық дақылдарға кофе, гибискус, қант қамысы, күндіз гүлі, жержаңғақ және сорго жатады. Ішкі тұтыну және сату үшін қарбыз, папая, арбуз, манго, банан, тамаринд және цитрус сияқты бірқатар жемістер өсіріледі. Герреро Мексикадағы мак гүлдерін өндірушілердің арасында бірінші орында. Әлемдік деңгейде Герреро Ауғанстанмен бірінші орынды бөліседі. Мексика АҚШ-тың қажетті героиннің 90 пайыздан астамын қамтамасыз етеді. Мак гүлі "Сьерра-де-Герреро" (Герреро тау тізбегі) аймағындағы көптеген отбасылар үшін экономикалық қолдауға айналды, себебі ол кез келген басқа дақылдан гөрі әлдеқайда пайдалы. Жоғары кедейлік деңгейіне байланысты көптеген шаруалар өздерінің негізгі қажеттіліктерін жабу үшін мак гүлін өсіруді қалайды. Штатта орман шаруашылығына пайдасы бар үлкен ормандар бар, бірақ олардың көпшілігі эхидо немесе басқа да қоғамдық меншікте. Кесуге жарамды ағаштардың көп бөлігі – қарағай. Дегенмен, жұмыссыздық пен Герреро халқының көп бөлігінің білім деңгейінің төмендігіне байланысты штат АҚШ-қа жұмыс іздеу үшін барушы мигранттар саны бойынша бірінші орында тұр. Жыл сайын шамамен 73 мың адам солтүстікке тұрақты қоныстанбаққа кетеді, ал құрғақ маусымда тағы 128 мың адам көшіп барады. Герреро халқының шамамен төрттен бірінен үштен біріне дейін АҚШ-та тұрады деп есептеледі, олардың шамамен 300 мыңы ғана Чикаго аймағында. Бұл құбылыс көптеген ауылдарды ер адамдарсыз қалдырды, нәтижесінде әйелдер шаруашылық, қолөнер және ұсақ сауда сияқты көптеген жұмыстарды өз мойнына алды.
Білім
1970 жылға дейін Герреро штатында сауатсыздық маңызды мәселе болып келді. Дегенмен, 1970 жылдан 1990 жылға дейін сауатсыздық көрсеткіші 48%-дан 26,8%-ға төмендеді. Қазіргі таңда сауатсыздық 21,55% деңгейінде сақталып, әлі де проблема болып табылады. Сауатсыздық деңгейі ең төменгі көрсеткіштер Акапулько және Игуала қалаларында байқалады, ал ең жоғары көрсеткіштер Мелатонок (80,6%) және Тлакоачистлахуака (73,3%) сияқты ауылдық муниципалитеттерде тіркелген. Алайда, 6 мен 14 жас аралығындағы балалардың сауаттылық деңгейі 80% құрайды. Штатта мектепке дейінгі білім беруден бастап жоғары мектепке дейін 9 559 мектеп бар, онда 44 239 мұғалім жұмыс істейді. Сонымен қатар, туған тілде – амузго гверреро тілінде де білім беру жүргізіледі.
Медиа
Геррерода бірнеше радиостанция, бір телеарна бар, ол астанадан хабар таратады, ал қалғаны спутниктік телеарналар. Геррероның газеттері: Diario 17, Diario 21, El Sol de Acapulco, El Sur, Periódico de Guerrero, La Jornada Guerrero, Novedades de Acapulco және Pueblo Guerrero.
Көлік
Акапулько мен Зиуатанехода халықаралық әуежайлар бар, сондай-ақ жеке ұшу-қону жолақтары да бар.