Кіріспе
Ресми оқудан сәтті өткен білікті жұмысшы – белгілі бір құрылыс кәсіптері немесе қолөнер саласында білікті жұмысшы, ол ресми оқудан сәтті өткен. Жолаушылар білікті деп есептеледі және осы салада толық білікті қызметкер ретінде жұмыс істеуге құқылы. Олар білім, бақылаудағы тәжірибе және емтихан арқылы лицензия алады. Жолаушылар кәсіптік сертификат алғанмен және жұмысшы ретінде жұмыс істеуге рұқсат алғанмен, өздігінен жұмыс істейтін шеберлер ретінде жұмыс істеуге әлі құқылы болмауы мүмкін. "Жолаушы" термині бастапқыда ортағасырлық сауда гильдияларында қолданылған. Жолаушылар күн сайын жалақы алатын, ал "жол" сөзі француз тілінде "күн" деген мағына беретін journée сөзінен шыққан. Әр гильдия, әдетте, жұмысшылардың үш сатысын мойындады: шәкірттер, жолаушылар және шеберлер. Білікті маман ретінде жолаушы шеберлікке ие болып, өз бизнесін аша алады, бірақ көпшілігі қызметкер ретінде жұмыс істей берді. Жауапты маманды ынталандыру және жеке кәсіпті, сондай-ақ жалпы халықты біліктілігі жетілмеген жұмысшылардан қорғау үшін ережелер енгізілді. Шебер болу үшін жолаушы гильдияға бағалау үшін өзінің шеберлік туындысын ұсынуы керек. Тек бағалаудан кейін ғана жолаушы гильдияға шебер ретінде қабылданады. Кейде жолаушыдан үш жылдық жұмыс сапары талап етілуі мүмкін, бұл жолаушы жылдары деп аталады.
A journeyman is a worker, skilled in a given building trade or craft, who has successfully completed an official apprenticeship qualification. Journeymen are considered competent and authorized to work in that field as a fully qualified employee. They earn their license by education, supervised experience and examination. Although journeymen have completed a trade certificate and are allowed to work as employees, they may not yet work as self employed master craftsmen. The term "journeyman" was originally used in the medieval trade guilds. Journeymen were paid daily and the word "journey" is derived from journée, meaning "whole day" in French. Each individual guild generally recognised three ranks of workers: apprentices, journeymen, and masters. A journeyman, as a qualified tradesman, could become a master and run their own business, but most continued working as employees. Guidelines were put in place to promote responsible tradesmen, who were held accountable for their own work and to protect the individual trade and the general public from unskilled workers. To become a master, a journeyman has to submit a master piece of work to a guild for evaluation. Only after evaluation can a journeyman be admitted to the guild as a master. Sometimes, a journeyman was required to accomplish a three year working trip, which may be called the journeyman years.
Шығу тегі
Саяхат сөзі француз тіліндегі journée (күн) сөзінен, ал ол латын тіліндегі diurnus (күндік, күнделікті) сөзінен шыққан. "Жолшы" аталымы әрбір жұмыс күні үшін жалақы алу құқығын көрсетеді. Жолшы шеберлігін оқыған, бірақ басқа шебер қолөнершіге жұмысқа орналасқан, өз үйінде тұрып, отбасын құруға құқылы болған. Бірақ жолшы өзгелерді жұмысқа алуға құқылы емес еді. Ал шәкірт әдетте жеті жылға шеберге міндетті болып, оның үйінде тұрып, тамақ, тұру және оқу үшін толық немесе жартылай төленген ақы алатын. Еуропаның кейбір аймақтарында, мысалы, кеш орта ғасырлық Германияда, саяхатшы жолшы (Wandergeselle) ретінде уақыт өткізу, түрлі шеберханаларда тәжірибе алу үшін бір қаладан екінші қалаға көшіп жүру, болашақ шеберді дайындаудың маңызды бөлігі болды. Неміс тілінде сөйлейтін елдердегі ағаштармен жұмыс істейтіндер және басқа да қолөнершілер осы күнгі күнге дейін саяхатшы жолшылар дәстүрін сақтап келеді, бірақ оны енді аз адамдар ғана сақтайды. Францияда жолшылар "компаньон" деп аталған.
Қазіргі заман
Қазіргі заманғы шәкірттік жүйелерде, тәлімгерлік бітіргенін растау үшін, шәкіртке кәсіби сертификат беріледі. Көптеген елдерде бұл ең жоғары ресми дәреже саналады, себебі шебер дәрежесі жойылған, және олар сертификатталған сала бойынша кәсіптің барлық жұмыстарын атқаруға, шәкірттерге жетекшілік етуге және өздігінен жұмыс істеуге құқылы. Қазіргі заманғы тәжірибелік жүйе, жұмыс орнында оқыту арқылы біліктілікті арттыруға бағытталған. Шәкірт жаңа дағдыларды үйрену барысында табыс табуға мүмкіндік алады. Жұмыс ортасы жұмыс берушімен тығыз байланысты, бұл жеке компанияға шәкіртті белгілі бір талаптарға сәйкес, нұсқаулар шегінде қалыптастыруға мүмкіндік береді. Көбінесе, қызметкер мен жұмыс беруші арасында берік қарым-қатынас орнатылады. Алайда, Германияда шеберлер тәлімгерлік бітіргеннен кейін 3-4 жылдық жартылай штатты немесе 1 жылдық толық штатты оқу курстарын бітіруге міндетті.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарында электрик, ағаш шебер, сантехник, станок шебері және HVAC мердігері сияқты кейбір құрылыс мамандықтарында жұмыс істеу үшін, әдетте, штаттық немесе жергілікті (қалалық немесе округтік) лицензия алу қажет, ол білікті маман немесе шеберлік куәлігін көрсетеді. Лицензия, маманның өндірісте (әдетте кемінде 8000 сағат) және бекітілген оқу сыныбында (әдетте 700 сағат) белгілі бір уақыт өткенін растайды. Білікті маманның міндеті – тәжірибесі аз жұмысшыларды бақылау және оларды оқыту, сондай-ақ өздігінен жұмыс істеуге қабілетті болуы (білім және дағдыларға ие болуы). Білікті маманның тәжірибесі көбінесе кең болады және оның мамандығының көп бөлігін қамтиды. Мысалы, 20 немесе 30 жылдық тәжірибесі бар жұмысшының тәжірибесінің көп бөлігі немесе барлығы тек тұрғын үйлерде, коммерциялық немесе өнеркәсіптік салаларда болуы мүмкін. Ал білікті маман тұрғын үйлер, коммерциялық және өнеркәсіптік салаларда кең тәжірибеге ие болады.
Австралия
Австралияда шебер тіркелу рұқсаты иесіне кәсіби шебердің жалпы басшылығымен жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Шебер шәкірттер мен кәсіптік көмекшілердің жұмысын бақылай алады, бірақ осы тіркеу арқылы жұмысқа келісімшарт жасауға құқығы жоқ. Шебер деңгейі біліктілігі ресми оқудан, яғни шәкірттікке қабылданып оқуды аяқтағаннан кейін алынады. Шәкірттік – бұл кәсіби шебердің жетекшілігімен мамандық үйрену. Шәкірт – белгілі бір мамандық бойынша ресми білім алып, біліктілікке ие болатын оқушы. Шәкірттік оқудың мерзімі әдетте 3-4 жылды құрайды, бұл мамандыққа байланысты өзгереді. Оқуды аяқтағаннан кейін шәкірт ұлттық деңгейде мойындалған біліктілік, яғни сауда сертификатын алады. Шәкірттік оқудың көп бөлігі тәжірибелік жұмыс орнында өтеді, сонымен қатар оқу сыныптарында да білім алады. 2016 жылдан бастап шәкірттік оқу жұмыс орнында нақты тәжірибе, тұрақты табыс және жаңа дағдыларды игеруге мүмкіндік береді. Лицензияланған мамандықтарға мысалдар: сантехниктер және газ қондырғыларын орнатушылар, электриктер, кондиционерлер мен тоңазытқыштарды жөндеушілер, ағаш өңдеушілер мен құрылысшылар.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда "Journeyman" санаты адамның кәсіптік білімі ресми түрде жоғары екенін мойындайды және оған сол кәсіп бойынша тіркелуге және лицензия алуға рұқсат береді. Олар толыққанды оқыған деп есептелсе де, олардың шеберлігі орташа деңгейде саналады. "Journeyman" толық білікті шебердің қадағалауымен жұмыс істеуге міндетті. Су құбыры, газ құю немесе су тоқтату саласындағы Жаңа Зеландия Ұлттық сертификатын (4-деңгей) аяқтаған, бірақ тиісті тіркеу жөніндегі теориялық емтиханды әлі өтпеген шәкірттер "Journeyman" тіркеуіне құқылы. Үміткер Су құбыры, газ құю және су тоқтату жөніндегі кеңеске ресми түрде өтініш беруі керек. "Journeyman" бизнес иесі бола алмайды немесе қызметкерлерді басқара алмайды, бірақ шебер кәсіпкермен келісім бойынша және оның тапсырысымен қызмет көрсетуі күтіледі. Олар өз біліктілік деңгейінің мүмкіндіктеріне қарай тәуелсіз жұмыс істей алады.
and Drainlayers Board. A journeyman cannot be a business owner or manage employees but is expected to do service calls in coordination with and at the behest of the master tradesman. They may also work independently when their skill level permits.
Канада
Канадада, білікті мамандық бойынша оқуды аяқтағаннан өзге, жұмысшы бүкіл елде мойындалу үшін Провинцияаралық Стандарттардың Қызыл Мөр бағдарламасы арқылы емтихан тапсыруға да құқылы.
Қазіргі заманғы жолшы
Қазіргі заманғы саяхатшы – ересектер білімі саласындағы көптеген бағыттарды білдіретін термин және оны өмір бойындағы үздіксіз оқу процесін сипаттау үшін қолдануға болады. «Саяхатшы» термині көбінесе дәстүрлі мағынада қолданылса да, қазіргі заманғы саяхатшы ересектер білімінің заманауи тұжырымдамаларымен байланысты: өмір бойы білім алу, біліктілікті жаңарту, білімнің жаңа толқыны және заманауи оқушылық. Американдық ағылшын тілінде саяхатшы – техникалық білімі жеткілікті, бірақ ерекше көзге түсе алмайтын спортшы немесе қызметкер. Бұл термин басқа елдерде, мысалы, британдық және австралиялық ағылшын тілінде, мансабында көптеген клубтарда ойнайтын, бірақ ешбір клубтың тұрақты ойыншысы бола алмайтын кәсіби спортшыны білдіреді.