Кіріспе

1959 жылы Уолтер М. Миллер кішінің романы. «Лейбовицке арналған ән» – американдық жазушы Уолтер М. Миллер кішінің 1959 жылы тұңғыш рет жарық көрген пост-апокалиптикалық әлеуметтік ғылыми-фантастикалық романы. Кітапта Оңтүстік-Батыс АҚШ-тың шөліндегі католик монастырындағы оқиғалар баяндалады, бұл оқиғалар қырыпты қылыштан өткен ядролық соғыстан кейін болған. Роман мыңдаған жылдарды қамтиды, осы кезеңде өркениет қайта құрылады. Лейбовицтің Альбертиандық орденінің монахтары адамзаттың ғылыми білімінің қалдықтарын сақтайды, әлем оған қайта дайын болғанша. Роман Миллердің «The Magazine of Fantasy & Science Fiction» журналында жарияланған үш повестің біріктірілген нұсқасы болып табылады. Бұл повестер автордың Екінші дүниежүзілік соғысы кезінде Монте-Кассино шайқасында монастырды бомбалауға қатысқан тәжірибесінен шабыттанды. Бұл кітап ғылыми фантастиканың классикасы саналады және бірде-бір рет басылымнан шықпаған. Ол 1961 жылы «үздік ғылыми-фантастикалық роман» номинациясында «Хьюго» сыйлығын жеңіп алды, ал дін, қайталану және шіркеу мен мемлекет арасындағы қарым-қатынас сияқты тақырыптары көптеген ғылыми зерттеулерге арқау болды. Романға жалғас, «Saint Leibowitz and the Wild Horse Woman» 1997 жылы, автордың қазасынан кейін жарық көрді.

Даму

1955 жылға қарай Уолтер М. Миллер кіші «Astounding Science Fiction», «Amazing Stories» және «Fantastic Adventures» сияқты журналдарда 30-дан астам ғылыми-фантастикалық әңгімелер жариялаған болатын. Бұл тақырыптық элементтер, «апаттан кейінгі» жанрдың дамуымен және Миллердің Екінші дүниежүзілік соғыстағы тәжірибесімен үйлесіп, «Лейбовицке арналған ән» романының бастапқы бөліміне айналатын әңгімеге жол ашты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Миллер бомбалаушы ұшақта радист және құйрық пулеметшісі болып қызмет етті, ол Италиядағы Монте-Кассинодағы 6 ғасылдан бері сақталған, әйгілі Әулие Бенедикт құрған христиан монастырының қирауына қатысты. Бұл оқиға оған он жылдан кейін «Лейбовицке арналған ән» атты әңгіме жазуға орасан зор әсер етті – бұл әңгіме айналасындағы әлемнің қираған қалдықтарынан өркендеген монастырлар туралы болатын. «Фиат Хомо» деп аталатын, романның үш бөлігінің біріншісі 1955 жылғы сәуір айында «The Magazine of Fantasy and Science Fiction» (F&SF) журналында жарияланды. Бұл әңгіме бастапқыда сериал ретінде жоспарланбаған, бірақ сага 1956 жылғы тамызда жарық көрген «And the Light Is Risen» (F&SF) әңгімесімен жалғасты. Бұл туынды кейіннен романның екінші бөлімі «Fiat Lux» болып дамыды. Миллер үшінші әңгімесін, «Соңғы ән» атты туынды журналға дайындаған кезде, оның шеберлігінде маңызды өзгерістер болды. Бұл әңгіме келесі жылдың ақпан айында F&SF журналында, Миллердің «Линейщик» әңгімесімен бірге жарық көрді. Энтони Бухердің редакторлығымен F&SF «күтіліп жазылған және зерделі сипатталған» туындыларды жариялау арқасында жақсы танымал болды. Уолкер Перси журналды «жоғары сапалы ғылыми-фантастикалық материал» деп бағалады. Бұл әңгімелердің журналда жариялануы Миллердің шығармаларының адам тағдырларына, оқиғаларға емес, құндылықтарға көбірек назар аударуын көрсетті. Романды жасау үшін Миллер үш әңгімені ғана біріктірген жоқ. Ол кейіпкерлердің аттарын өзгертті, жаңа кейіпкерлер қосты, бұрынғы кейіпкерлердің мінезін және рөлін өзгертіп, латын тіліндегі үзінділер енгізді. Бұл түзетулер оқиғаның діни және қайта оралу тақырыптарына әсер етті. Миллер сондай-ақ кейбір көріністерді кеңейтіп, олардың маңыздылығын арттырды. Мысалы, «Фиат Хомо» романындағы аға Франциск пен абат Аркос арасындағы алғашқы кездесу әңгімедегі екі беттен романның сегіз бетіне дейін ұзарды. Абат Аркос Хуан әкесінің догматизмінен өзгеше, күмән мен белгісіздікке толы болды. Дэвид Сейд романды «жартылай жасырылған мағынамен толтырылған» деп сипаттады, бұл Миллердің романды жариялауға дайындаған кезде қосылған сияқты. Мұндай хабарламаларды түсіндіру Миллердің туындыларында, «Лейбовицке арналған ән» романында да, оның әңгімелерінде де маңызды рөл атқарады. Алғашқы жыл ішінде екі қайта басылым жарық көрді. Кітаптың 40-тан астам жаңа басылымдары мен қайта басылымдары жарық көрді және ол ешқашан басылымнан шықпады. Ол жиі «ең жақсы» тізімдеріне еніп, Locus Poll Awards сыйлығымен үш рет үздік ғылыми-фантастикалық роман деп танылды.

Өмірбаян

ХХ ғасырдағы өркениет "Жалын тоғыны" деп аталатын жаһандық ядролық соғыстан кейін, ядролық қару жасауға себеп болған озық білім мен технология мәдениетіне қарсы зор қарсылық туды. "Жеңілдік" деп аталған бұл қарсылық кезінде білімді адамдар, тіпті оқи білетіндер де, "Жеңілдіктер" деген атпен мақтан тұтатын ашулы топтар тарапынан өлтірілу қаупінде болды. Сауатсыздық кеңінен таралды, ал кітаптар жаппай жойылды. Айзек Эдвард Лейбовиц, АҚШ әскері үшін жұмыс істеген еврей электр инженері, соғыстан аман қалды және "Жеңілдік" тобынан қашып, цистерциандық монастырьде пана тапты. Ол соғыста ажырасып кеткен әйелін жасырын түрде іздеді. Әйелі қайтыс болды деген шешімге келген соң, ол монастырьға қосылып, қасиетті санға кірді (пастор болды) және кітаптарды жасырып, оларды қауіпсіз жерге жеткізу ("booklegging" деп аталады), жаттап, көшіру арқылы білімді сақтауға өмірін арнады. Ол осы мақсатта жаңа монастырлық орден құруға рұқсат сұрап, шіркеуге жүгінді. Рұқсат алғаннан кейін, ол Американың оңтүстік-батысындағы шөлде жаңа орденін құрды, ол "Лейбовицтің Альбертиан ордені" деп аталды. Орденнің аббаттығы Нью-Мексикодағы шалғай шөлде, Лейбовиц соғыстан бұрын жұмыс істеген әскери базаның жанында, мүмкін, "Ұлы тұзды көлден Ескі Эль-Пасоға дейінгі ең қысқа жолдың бір бөлігі" болған ескі жолда орналасқан. Лейбовиц ақырында сатқындыққа ұшырап, шейіт болды. Кейіннен Рим-католик шіркеуі оны ақ бата деп жариялап, әулиелікке үміткер етті. Оның өлімінен алты жүз жыл өткен соң, аббаттық әлі де "Меморабилияны" сақтап келеді – "Жалын тоғыны" мен "Жеңілдік" кезеңдерінде аман қалған ХХ ғасыр өркениетінің жазбалары мен артефакттарын, болашақ ұрпақтар ұмытылған ғылымды қайта жаңартуға көмектеседі деген үмітпен. Оқиға үш бөлімнен тұрады: "Fiat Homo", "Fiat Lux" және "Fiat Voluntas Tua". Бөлімдердің арасында алты ғасырлық кезеңдер бар.

("Адам болсын")

26 ғасырда, Юта штатынан келген 17 жасар жаңа монах Фрэнсис Джерард Нью-Мексико шөлінде тақуалық іздеуде. Шөл қасқырларынан қоршау жасау үшін тас іздеп жүргенде, Фрэнсис аббатхананы іздеп келе жатқан, баспанаға өте ыңғайлы болып көрінетін тасқа еврейше жазу жазатын саяхатшымен кездеседі. Фрэнсис тасты көтеріп, ежелгі бомбалаудан қорғаныш болатын жер астына кіретін есікті табады. Ішінде құрғақ жазулар жазылған, уақыттан тозығы жеткен қағаздар, 20 ғасырдың сауда тізіміне ұқсайтын түсініксіз мәтіндер бар. Көп ұзамай, бұл жазбаларды орденінің негізін қалаушы Лейбовиц жазғанын біледі. Ежелгі құжаттардың табылуы монастырда қыжырлық тудырады, өйткені басқа монахтар бұл реликвиялардың бұрын Лейбовицке тиесілі болғанын болжайды. Фрэнсис бауырлас саяхатшы туралы айтқандары, аббатханаға келмегендіктен, басқа монахтар тарапынан әңгімелермен толықтырылады, олар оның Лейбовицтің өзінің көрінісі болғанын айтады; Фрэнсис бұл толықтыруларды қатаң түрде жоққа шығарады, бірақ куәгерлердің болмауына қарамастан, кездесу болғанын мойын соқпайды. Монастырь басшысы, абат Аркос, осы қысқа мерзімде табылған көптеген қасиетті реликвиялар Лейбовицтің қасиеттілікке ие болу процесін кешіктіруі мүмкін деп алаңдайды. Фрэнсис шөлге қайтаруға және сенсацияны басуға міндетті болады. Көп жылдар өткен соң, аббатханаға Лейбовицтің қасиеттілік ісі бойынша шіркеудің тергеушілері, Монсиньор Агуэрра (Құдайдың адвокаты) және Флаут (шайтанның адвокаты) келеді. Лейбовиц, ақырында, Фрэнсис баспанада тапқан дәлелдерге негізделген, Сент Лейбовиц ретінде қасиетті деп жарияланады, және Фрэнсис бауырлас Жаңа Римге орденді канонизациялау рәсімінде өкілдік етуге жіберіледі. Ол Папаға сыйлық ретінде баспанадан табылған құжаттарды және бірнеше жыл бойы жұмыс істеген құжаттардың бірінің иллюстрациясын әкеледі. Жолда оны "Папаның балалары" тоналайды - бұл радиациядан зардап шеккендердің ұрпақтары, генетикалық мутанттардың ирониялық атауы - және оның иллюстрациясын алып қояды, бірақ ол тонаушылармен иллюстрацияның негізі болған түпнұсқа жоспарды сақтауға келіседі. Тонаушылар алтынмен қапталған көшірмені түпнұсқа деп санайды, ал сызбаны құнды емес көшірме деп есептейді. Фрэнсис Жаңа Римге сапарын аяқтап, Папамен кездесуге мүмкіндік алады. Фрэнсис Папаға қалған жобаны ұсынады, ал Папа Фрэнсискті он бес жыл бойы иллюстрация жасау бекер кеткен жоқ екенін, керісінше, түпнұсқаны қорғау үшін маңызды болғанын айтады. Папа Фрэнсиске иллюстрацияны қайта сатып алу үшін алтын беру арқылы көмектеседі; алайда Фрэнсис қайтып келе жатқанда Папаның балалары оны көздерінің арасына жебемен өлтіреді, ол қашықтықтағы саяхатшының жақындап келе жатқанын байқағаннан кейін. Саяхатшы Фрэнсисктің денесін тауып, жерлейді. Содан кейін баяндама жерлеу арқылы тамақтан айырылған құсқарларға назар аударады; олар Ұлы жазықтардың үстінен ұшып, Техасканада орналасқан қала-мемлекет пайда болғанға дейін Қызыл өзеннің жанында көп азық табады.

("Нұр болсын")

3174 жылы Альберттің Сент-Лейбовиц ордені Жалын топан суынан және одан кейінгі Жеңілдету дәуірінен бұрынғы, жартылай түсінікті білімді сақтап келеді. Алайда, жаңа Қараңғы дәуір аяқталып, жаңа Ренессанс басталуда. Жоғары саналатын ғалым Тон Таддео Пфардентротты, оның туысы Ханнеган, Тексаркана қаласының мэрі, аббатханаға жібереді. Тон Таддеоны жиі Галилеймен салыстырады, ол Орденнің сақталған естеліктер жинағына қызығушылық танытады. Аббатханада талантты инженер Корнхер бауырлас "электрлік эссенция генераторы" жұмысын аяқтапты – басу арқылы электр энергиясын өндіретін генератор, ол шамды жарықтандырады. Генератордың жұмыс істеуіне Тон Таддеоның еңбегінің үлкен үлесі бар екенін айтады. Монастырға келген Тон Таддео Корнхер бауырластың жаңашыл еңбегінің маңыздылығын бірден сезеді. Естеліктерді зерттеу барысында Тон Таддео бірнеше маңызды "жаңалықтар" ашады және аббаттан естеліктерді Тексарканаға алып кетуге рұқсат сұрайды. Аббат Дом Пауло бас тартады, орнына Тон Таддеоға зерттеуін аббатханада жалғастыруға рұқсат береді. Кету алдында Тон естеліктерді толық талдауға ондаған жылдар қажет екенін айтады. Тон Таддео кетер алдында Бенжамин аббатханаға барып, Тонмен кездеседі, оның көптен күткен Мессия екенін білу үшін. Осы уақытта Ханнеган Ларедо патшалығымен және көршілес, салыстырмалы түрде өркениетті қала-мемлекеттермен жазықта көшпелі жауынгерлердің шабуылдарына қарсы одақ құрады. Алайда, Ханнеган аймақтық саясатты құпия түрде басқарып, барлық қарсыластарын бейтараптандырып, аймақтың толық бақылауын қолына алуды көздейді. Ханнеган сарайының пап нунциосы Монсеньор Аполлон Жаңа Римге Ханнеганның Денвер империясына шабуыл жасау ниетінде екенін және аббатхананы шабуылды жүргізу үшін база ретінде пайдалануды жоспарлап отырғанын хабарлайды. Осы әрекеттері үшін Аполлон өлім жазасына кесіледі, ал Ханнеган шіркеуде жарылыс тудырып, Папаға адалдықты өліммен жазаланатынын жариялайды. Шіркеу Ханнеганды анафемаға ұшыратады.

(" Сенің еркің болсын ")

3781 жылы адамзат жаңа технологиялық дәуірге енді, енді ядролық энергия мен қару-жараққа ие болды, сондай-ақ ғарыш кемелері мен күн жүйесінен тыс колониялар пайда болды. Азиялық коалиция мен Атлантикалық конфедерация 50 жылдан бері суық соғыста болып келеді. Лейбовиц орденінің Меморабилияны сақтау миссиясы барлық білімді сақтаумен кеңейтілді. Екі тараптың да ғарышта ядролық қару жинап жатқаны және ядролық қару жарылғаны туралы қауесеттер қоғамдық және халықаралық шиеленісті күшейтеді. Аббатхананың қазіргі абысы, Дом Джетрас Зерчи, Жаңа Римге шіркеудің Quo peregrinatur grex pastor secum ("Қойлар қайда жүрсе, қойшы солармен бірге") жоспарын қайта жандандыруды ұсынады. Бұл – шіркеудің 3756 жылдан бері сақтап келе жатқан, егер тағы да жаһандық апат болса, "белгілі бір (ғарышқа қатысты) көліктерді" пайдалануды көздейтін төтенше жоспар. Азиялық коалицияның Иту-Ван қаласында "ядролық оқиға" орын алады: жер астындағы ядролық жарылыс қаланы жоқ қылды, ал Атлантикалық конфедерация Оңтүстік Тынық мұхиты үстінен "ескерту атуымен" жауап береді. Қаланың қирауының қасақана жасалғаны ма, әлде жазабас оқиға ма екені туралы әңгімелер тарады. Жаңа Рим Зерчиге Quo peregrinatur жоспарын іске асыруға және үш күн ішінде кетуге дайындалуға бұйырады. Ол Джошуа бауырласты миссия жетекшісі етіп тағайындап, миссияның Жерде ядролық соғыс болған жағдайда күн жүйесінен тыс планеталарда шіркеуді сақтап қалу үшін жасалған төтенше жоспар екенін айтады. Орденнің Меморабилиясы да миссиямен бірге болады. Сол түні Атлантикалық конфедерация Азиялық коалицияның ғарыш платформаларына шабуыл жасайды. Азиялық коалиция конфедерацияның астанасы Тексарканаға қарсы ядролық қару қолданып, миллиондаған адамның өмірін құртады. Дүниежүзілік соттан он күндік атысты тоқтату туралы шешім шығарылды. Қаңғыбас пасторлар үйіне қайта оралады, Джошуа бауырлас пен ғарышқа дайындалған монахтар мен діни қызметкерлер Жаңа Римге құпия чартерлік рейспен аттанбас бұрын соңғы рет тамақтанады, отты тоқтату аяқталғанға дейін Жерді тастап кетуді үміттенеді. Атыс тоқтаған кезде аббатхана радиациялық ластанудан зардап шеккен аймақтардан қашқан босқындарға пана береді, бұл үмітсіз жағдайдағы радиацияға шалдыққан босқындарды эвтаназиялау мәселесі бойынша абат пен үкіметтік төтенше жағдай лагерінен келген дәрігер арасындағы күш сынасына әкеледі. Соғыс қайта басталады және аббатхананың жанында ядролық жарылыс болады. Аббат Зерчи аббатхананың кибориомын алып, қауіпсіз жерге қашуға тырысады, бірақ ол кеш қалады. Аббатхананың құлаған қабырғаларының арасында қалған ол, аббатхананың ежелгі крипттерінен шыққан тас пен сүйектердің астында қалады. Олардың арасында маңдайына жебе тиген бас сүйек (көптеген болжамдар бойынша, кітаптың бірінші бөліміндегі Фрэнсис Жерард бауырластың бас сүйегі) бар. Аббатхананың қираған жерінде өліп жатқанда Зерчи қызанақ сатушы және екі басты мутант, Грейлз ханыммен кездеседі. Бірақ Грейлз ханым жарылыстан есінен танып, өліп бара жатыр. Зерхи Рахильді шартты түрде шомылдыруға тырысқанда, ол бас тартады, оның орнына кибориомды алып, оған Евхаристияны береді. Ол, Мәриям сияқты, түпкі күнәдан босатылған болуы мүмкін. Зерхи көп ұзамай көзге көрінетін кереметке куә болып қайтыс болады. Абат қайтыс болғаннан кейін, көрініс Джошуа мен Quo peregrinatur экипажына ауысады, олар ядролық жарылыстар басталғанда ұшуға дайындалып жатыр. Кемеге соңғы болып кірген Джошуа сандалынан топырақты шайқап, "Sic transit mundus" ("Осылай әлем өтеді", "sic transit gloria mundi", "осылай әлемнің даңқы өтеді" фразасын еске түсіреді). Кода ретінде соғыстың экологиялық аспектілерін көрсететін соңғы көрініс бейнеленген: теңіз құстары мен балықтар уытты жауын-шашынның құрбаны болады, ал акула тек терең суға көшу арқылы өлімнен құтылады, онда акула "сол маусымда өте аш" еді.

Қайталануы және циклдік тарихы

Ғалымдар мен сыншылар Миллердің шығармаларында циклдік тарих немесе қайталану тақырыбын атап өтті, бұл «Лейбовицке арналған ән» романында ең жақсы бейнеленген. Дэвид Сейд өзінің «Американдық ғылыми фантастика және суық соғыс: әдебиет және кино» (1992) атты кітабында ядролық апатты ғылыми фантастикада бейнелеу туралы сөйлескенде: «Уолтер М. Миллердің «Лейбовицке арналған әні» ғасырлар бойы созылатын оқиғада қайталануды көрсетуге лайық болды» дейді. 1969 жылы докторлық диссертациясы осы роман туралы «ең толық және жақсы талқылау» деп есептелетін Дэвид Н. Самуэльсон технологиялық прогресс пен регрестің циклдік тақырыбын «Лейбовицке арналған әннің» негізгі құрылыс тасы деп атайды.

Дін мен мемлекет

Үшінші бөлім, "Fiat Voluntas Tua" ("Сенің еркің болсын"), болашақтағы шіркеу мен мемлекеттің аборт және эвтаназия мәселелері бойынша пікір алмасын қамтиды. Бұл тақырып шіркеу мен мемлекет арасындағы үлкен қақтығыстың бір көрінісі болып табылады. Әдеби сыншы Эдвард Дюшарм "Миллердің повестік өнері ғалымның шындықты іздеуі мен мемлекеттік билік арасындағы қайшылыққа қайта-қайта оралады" деп мәлімдеген.

Әдеби мәні және қабылдануы

Романға алғашқы пікірлер қарама-қайшы болды, бірақ ол әдетте ғылыми фантастикаға көңіл бөлмейтін газеттер мен журналдардан жауап алды. «Лейбовицке арналған ән» Time, The New Yorker, The New York Times Book Review және The Spectator сияқты белгілі басылымдарда жарияланды. The New Yorker Миллерді «көптеген иронияға бой алдырған, көңілсіз жазушы» деп теріс бағаласа, The Spectator пікірі аралас болды. Time журналы да әсерім қалдырмады, «Миллер апаттың адамнан кейінгі айлық ландшафтын беруде керемет тиімді екенін дәлелдеді», бірақ оны зияткерлік тұрғыдан жеңіл санады. Алайда, The New York Times Book Review-тің Мартин Левин осы туындыны «таңғажайып фантазия» деп атады. «Чикаго Трибьюн» газеті кітапқа жанрдан тыс ерекше назар аударды, «Кітаптар» журналының бірінші бетіндегі мақаласында рецензент Эдмунд Фуллер оны «ерекше роман» деп сипаттады. Оған бес жұлдыз берген Galaxy Science Fiction журналының Флойд Гейл «Онда керемет күшті келелі үзінділер көп, және ол ең кең аудиторияға лайық» деді. Он жыл өткен соң Time журналы кітапқа деген пікірін өзгертіп, оны «әдеби стандарттар бойынша да ерекше роман деп атады, [ол] он екі жыл бойы ауыздан ауызға тарады». 1978 жылы Карл Саган нақты емес ғылыми фантастиканы сынағаннан кейін «Лейбовицке арналған ән» әңгімесін «өте тығыз құрылған, жат қоғамның бейімделіп кететін егжей-тегжейлі мәліметтеріне толы, мені сынға алуға мүмкіндік бермейтін әңгімелердің қатарында» деп атады. «Лейбовицке арналған ән» ірі баспалар ғылыми фантастика нарығына енгеннен кейін бестселлерге айналған жанрлық әңгімелердің алғашқы мысалы болды. 1961 жылы ол The World Science Fiction Convention-нің үздік романы үшін Hugo сыйлығын жеңіп алды. Кітап сонымен қатар әдеби сынның маңызды жиынтығын тудырды, оның ішінде көптеген әдеби журналдардағы мақалалар, кітаптар және университет курстары бар. Оның сериалдық тамырларын мойындаған әдеби сыншы Дэвид Н. Самуэльсон романның «жарқын SF журналынан шыққан жалғыз әдеби шедевр болуы мүмкін» деп жазады. Тағы бір сыншы Дэвид Коуарт 1975 жылы романды Эвелин Во, Грэм Грин және Уокер Персидің туындыларымен қатар қойып, «көптеген оқырмандар үшін бұл жанрдағы ең жақсы роман» деп мәлімдеді. Ұлттық кітап сыйлығының иегері Перси кітапты «жұмбақ» деп атады: «бәрі бір керемет жағдайдың нәтижесінде біріккендей, содан кейін қалыпты теріс энтропияға құлап кетті. Мен бұрынғыдан да жаңылдым және «Canticle» әнін одан да жоғары бағалаймын». Ғалымдар мен сыншылар романның көптеген тақырыптарын зерттеді, көбінесе дін, қайталану және шіркеу мен мемлекет арасындағы мотивтеріне назар аударды.

Бейімделулер

Романның 15 бөлімді, толық актерлік құрамды қысқартылған сериалдық нұсқасын Джон Ривз радиоға бейімдеп, 1981 жылы Ұлттық қоғамдық радио арнасында көрсетті. Сериалды Карл Шмидт режиссерлік етті, ал Шмидт Марв Ноннмен бірлесіп өндірді. Кэрол Коуэн қойылымды баяндады. 1992 жылы BBC Radio 4 радиосы "Fiat Homo" және "Fiat Lux" алғашқы екі бөлімінің 90 минуттық драмалық бейімдеуін көрсетті, онда Эндрю Прайс Бауырлас Фрэнсис рөлін, ал Майкл Маккензи Дом Пауло рөлін сомдады. Бейімдеуді Дональд Кэмпбелл жасады, режиссерлік жұмысын Хамиш Уилсон жүзеге асырды. 2012 жылы Найджел Линдсей оқыған, Ник Маккарти қысқартқан және Филиппа Гиринг BBC Radio 4 Extra үшін өндірген "Fiat Homo, A Canticle For Leibowitz-дің бірінші бөлігі" радиолық бейімдеуі бес 30 минуттық бөлімнен тұрады.

Жалғасы

Өмірінің соңында Миллер Сент-Лейбовиц аббаттығының тағы бір бөлімін жазды, «Сент-Лейбовиц және жабайы жылқы әйел». Роман Лейбовиц аббаттығының Қара тісті ағасы Сент-Джордж туралы баяндайды, ол Франциск ағасынан өзгеше, қасиетті сертінен босап, аббаттықты тастауды қалайды. Ол кардинал Браунпонидің жеке хатшысы ретіндегі саяхаттарын еске алады, сонымен қатар кітапта 33-ғасырдағы саяси ахуал, яғни Шіркеу мен Тесарк империясының билік үшін күресі суреттеледі. Миллер роман жарыққа шықпастан бұрын қайтыс болды.