Кіріспе

Тензорларға әсер ететін антисимметриялық пермутациялық объекті

Математикада, әсіресе сызықтық алгебрада, тензорлық талдауда және дифференциалдық геометрияда Леви-Чивита символы немесе Леви-Чивита эпсилоны – сандар жиынтығын білдіреді; ол кейбір оң бүтін сан n үшін 1, 2, ..., n сандарының пермутациясының таңбасынан анықталады. Ол итальяндық математик және физик Туллио Леви-Чивитаның құрметіне аталған. Басқа атаулары: пермутация символы, антисимметриялық символ немесе алмастыру символы, олар оның антисимметриялық қасиеттеріне және пермутациялар арқылы берілуіне сілтеме жасайды. Леви-Чивита символын белгілеу үшін стандартты әріптер – грек тіліндегі кіші әріп ε немесе ϵ, немесе сирек латын тіліндегі кіші әріп e. Индекстік нотация тензорлық талдаумен үйлесімді түрде пермутацияларды көрсетуге мүмкіндік береді: мұнда әрбір индекс i1, i2, ..., in 1, 2, ..., n мәндерін қабылдайды. εi1i2...in индекстелген n^n мәні бар, оларды n өлшемді массив ретінде орналастыруға болады. Символдың негізгі анықтамалық қасиеті – индекстердегі толық антисимметрия. Кез келген екі индекс орын алмастырылса (тең болса да, болмаса да), символ таңбасы өзгереді:

Егер кез келген екі индекс тең болса, символ нөлге тең болады. Барлық индекстер әртүрлі болса, онда: мұнда p (пермутацияның паритеті деп аталады) – i1, i2, ..., in индекстерін 1, 2, ..., n ретімен келтіру үшін қажетті жұптық орын алмастырулардың саны, ал (−1)^p факторы – пермутацияның таңбасы немесе сигнатурасы деп аталады. ε1 2 ... n мәні анықталған болуы керек, әйтпесе символдың барлық пермутациялар үшін нақты мәндері анықталмайды. Көптеген авторлар 1 = ε1 2 ... n = +1 деп таңдайды, яғни Леви-Чивита символы барлық индекстер әртүрлі болғанда пермутацияның таңбасына тең. Бұл таңдау осы мақалада қолданылады. «n өлшемді Леви-Чивита символы» термині символдың индекстерінің саны n векторлық кеңістіктің өлшемділігімен сәйкес келеді дегенді білдіреді, бұл кеңістік евклидтік немесе евклидтік емес болуы мүмкін, мысалы, Минковский кеңістігі. Леви-Чивита символының мәндері кез келген метрикалық тензорға және координаттар жүйесіне тәуелсіз. Сондай-ақ, «символ» термині оның тензор емес екенін атап көрсетеді, өйткені ол координаттар жүйелері арасында қалай түрленеді; алайда оны тензорлық тығыздық ретінде қарастыруға болады. Леви-Чивита символы квадраттық матрицаның анықтамасын және үш өлшемді евклидтік кеңістіктегі екі вектордың векторлық көбейтіндісін Эйнштейннің индекстік нотациясымен көрсетуге мүмкіндік береді.

Анықтама

Леви-Чивита символы көбінесе үш және төрт өлшемде, сондай-ақ белгілі бір деңгейде екі өлшемде қолданылады, сондықтан жалпы жағдайды анықтамас бұрын осы өлшемдер келтіріледі.