Кіріспе
Дрейфус ісі француз агенттерінің Париждегі неміс елшілігінің әскери атташесі Максимилиан фон Шварцкоппеннің кеңсесінен тасталған қағаздардың арасынан француз әскери құпияларын алу туралы егжей-тегжейлі жазылған (bordereau) хабарламаны тапқаннан бастау алды. Кінә тез арада жас француз артиллерия офицері Альфред Дрейфусқа таңылды, ол француз армиясының бас штабында оқып жатқан болатын.
Француздық тыңшылық
1870 жылғы Франко-Прус соғысынан кейін қайта ұйымдастырылған әскери қызметтердің арасында француз контрбарлау департаменті ("Статистика бөлімі" деп аталады) болды. Ол неміс елшілігін өзінің басты міндеттерінің бірі ретінде қадағалап отырды. Елші, Мюнстер графы, өзінің атташелері француз офицерлері мен шенеуніктерге пара бермейтіндігіне сөз берді. Алайда, "Статистика бөліміне" жаңа атташе, Максимилиан фон Шварцкоппен, елшінің білмеуімен шпиондарға ақы төлеуді жалғастырып, Берлиндегі Әскери министрлікпен тікелей хат алмасып жүргені белгілі болды. Испанияның бұрынғы әскери атташесі Валькарлос берген мәліметтерге сәйкес, Шварцкоппен мен Италияның әскери өкілі, полковник Паницзарди, егер жаңалықтар ашса, олардың нәтижелерін алмасуға келісті. Осы құйрық тірліктерді бақылау үшін контрбарлау қызметі ("Статистика бөлімі") неміс елшілігінде жұмыс істейтін үй тазалаушы әйел, Мари Бастианның көмегін алды. Республикалық гвардия сарбазының әйелі Бастиан ханым, оның бастығының айтуынша, "40 жасқа жуық, қарапайым, ақымақ, мүлдем сауатсыз әйел" болды. Дегенмен, ол Эльзас тегінен шыққан және неміс тілінде еркін сөйлейтін. Ол Германияның әскери атташесі Шварцкоппеннің кеңсесінде тазалаушы болып жұмысқа орналасты. Бастиан ханым қоқыс жәшіктерінен немесе Шварцкоппеннің кеңсесінің каминінен тапқан, жыртылған немесе жартылай өртелінген қағаз қалдықтарын мұқият жинады. Ол оларды қағаз қапқа салып, айына бір-екі рет "Статистика бөліміне" алып келіп немесе жеткізіп берді. Бөлімде қағаз қиындыларын мұқият біріктіріп, желімдеп жапсыратын. Осылайша 1892 жылдан бері ұлттық қорғанысқа қатысты құпия ақпараттар сыртқа шығып отырғаны анықталды. Соңында, Франция Бас штабының жоғары лауазымды тұлғалары Париждегі неміс елшілігіне құпия әскери ақпаратты өткізіп беруші опасыз адам бар деген қорытындыға келді.
Анонимді хат
1894 жылдың жазында француздық қарсы барлау қызметіне бұрынғыларынан гөрі алаңдатарлық құжат келді. Оны француз тыңшысы және үй шаруашылығы қызметкері Мария Бастиан Германия елшілігінің әскери атташесі Максимилиан фон Шварцкоппеннің қағаз жәшігінен тауып алған. Бұл қолмен жазылған, қолжетімді болуы мүмкін және өте құпия француз әскери құжаттарының тізімі болатын. Ол қол қойылмаған және содан бері «бодерэу» деген атпен белгілі болды. Бұл тізім «папиер пелюр» (жіңішке қағаз) деп аталатын, шаршылармен сызылған және дерлік мөлдір қағазға жазылған, жоғарыдан төменге екі жерде жыртылған, бірақ әйтпесе зақымдалмаған. Қағаздың екі жағында да қолмен жазылған мәтін болған. Расми мәліметтерге сәйкес, ұзақ уақыт бойы шындық деп саналған нұсқа бойынша, қағаз әдеттегідей, мадам Бастиан арқылы келген; бірақ құжаттың жағдайы, ол көп жыртылмаған, бұл оқиғаны күмәнді етеді. Басқа мәліметтерге қарағанда, хат полковник Шварцкоппеннің елшіліктің күзетшісіндегі пошта жәшігінен иесіз қалған күйде алынып, «Брюкер» есімді агент кеңсеге жеткізген. Брюкер бұрын мадам Бастиан мен француз қарсы барлау қызметі арасында делдалдық қызмет атқарған. Осы хатта Германия елшілігіне жіберілгенін хабарлаған егжей-тегжейлі құжаттар мен алғашқы «бодерэу» хатының түпнұсқа конверті табылған жоқ. Міне, осы танымал құжаттың француз тілінен аудармасы: Сізді көруге ниетті екеніңізді білмеймін, бірақ сізге қызықты ақпарат жібергім келеді, атап айтқанда: 1. 120 мм-дық зеңбірек гидравликалық тежегіші және оның қалай жұмыс істейтіні туралы ескерту. [Бұл сөз тіркесі «120 мм-дық қысқа үлгідегі 1890 жылғы «Бакет» далалық зеңбірегінің» гидропневматикалық кері серпіліс механизміне сілтеме жасайды. Бұл француз артиллериясына жаңадан енгізілген ауыр далалық зеңбірек болды және оның гидравликалық және қысылған ауамен жұмыс істейтін қысқа серпіліс тежегіш механизмі сол кезде жаңалық болды. Бірақ Тузен мен Вовилье (2006) «Француз армиясының материалдары» (1914–18 жылдарғы Жеңіс зеңбіректері) еңбегінде келтіргендей: «120 мм-дық «Бакет» Mle 1890 толық қанағаттандырарлық емес еді». Жарияланған деректерге сәйкес, 1890 жылғы 120 мм-дық «Бакет» далалық зеңбірегінің барлығы 210 дана ғана жасалды. Керісінше, 1894 жылдың жазында «бодерэу» табылған кезде, өте жетілген ұзақ серпілісті Mle 1897 француздық 75 мм-дық далалық зеңбірегінің алғашқы сәтті прототипі құпия түрде сынақтан өтті. 1918 жылға қарай 20 000-нан астам француздық 75 зеңбірегі жасалды.] 2. «Қорғау әскерлері» туралы ескерту (жаңа жоспарға сәйкес кейбір өзгерістер енгізілетін болады). [Бұл мобилизация басталғанда шекараға шақырылатын әскерлерге қатысты. Олар армияның қалған бөлігін «қорғауға» арналған; сондықтан олардың аты. «Жаңа жоспар» – 1895 жылы қабылданған XIII нөмірлі жоспар.] 3. Артиллерия құрамаларының өзгеруіне қатысты ескерту. [Көптеген жағдайларда, жаңа ережелермен өзгеретін «маневрлік құрамалар» болуы мүмкін.] 4. Мадагаскарға қатысты ескерту. [Соғыс министрлігі сол аралды жаулап алу үшін экспедиция дайындап жатыр.] 5. Далалық артиллерияның «ату нұсқаулығының» жобасы (14 наурыз, 1894 жыл). [Төменде қараңыз] Бұл құжатты алу өте қиын, мен оны тек бірнеше күн ғана қолдана аламын. Соғыс министрі әскерлерге белгілі бір санда даналарын таратты және корпус олар үшін жауапты. Кез келген офицер көшірмесін алғаннан кейін жаттығудан кейін қайтаруы керек. Сондықтан сіз одан қызықтырған нәрсені алсаңыз және мүмкіндігінше тез маған қайта жіберсеңіз, мен оны алуға тырысамын. Әлде сіз оны толық көшіріп, маған жібергіңіз келе ме? Мен енді жаттығуларға келіп жатырмын. –Д. [Бұл әріп Дрейфустікі деп есептелді] Бұл хабарлама ең кеш дегенде 1894 жылдың тамызында жазылған. Далалық артиллерияның «ату нұсқаулығы» – бұл майдан шайқасында қару-жарақтардың атылуын реттеу үшін қолданылатын әдістердің жиынтығы; бұл атыс қыркүйектегі үлкен жаттығулар кезінде емес, тек мамырдан тамызға дейін өтетін «ату мектептерінде» ғана жүзеге асырылады. Жазушы осы «ату мектептерін» «жаттығулар» деп қате аударған, ал сөз соңғы сөйлемде де сол мағынаны білдіреді. «Бодерэу» майор Генриге тапсырылған, ол майор Кордьемен бірге француз соғыс министрлігіндегі әскери қарсы барлау бөлімінің басшысы полковник Сандеррге көмектескен. Генерал Огюст Мерсьенің айтуынша, бұл хат 21 тамыз бен 2 қыркүйек аралығында басқа құжаттармен бірге кеңсеге келген. Генри «бодерэуді» ұзақ уақыт бойы өзінде сақтап қалған болуы мүмкін, сондықтан ол өзінің бұрынғы офицер әріптесі майор Эстерхазидің жазуын танымағаны таңқаларлық емес. Тек 24 қыркүйекте ғана ол бұл құжат туралы өзінің жақын серіктестері мен бастығы полковник Сандеррге айтқан. Сандерр дереу француз бас штабының басшысы генерал де Буадеф және соғыс министрі генерал Огюст Мерсьенің хабардар еткен. Олар Германия әскери атташесінің ақпарат көзі француз офицері екеніне және «бодерэудегі» тон мен әртүрлі ақпараттарға сүйене отырып, ол бас штаб офицері болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Бұл соңғы болжамды растауға ешқандай негіз болмады. Керісінше, техникалық және грамматикалық қателер, автордың «ату нұсқаулығын» (артиллерияшыларға тегін таратылатын) алудағы қиындықтары және ақпарат берушінің жариялаған ақпараттарына берген артық мән, күдіктіні бас штаб офицері емес екенін көрсетті.
Being without information as to whether you desire to see me, I send you nevertheless, monsieur, some interesting information, viz. :
1. A note concerning the hydraulic brake of the 120, and the way this gun has performed. [This phrase is a reference to the hydro pneumatic recoil mechanism of a field gun called "120mm court Modele 1890 Baquet." It was a heavy field piece, recently introduced into French artillery service; the mechanism of its hydraulic plus compressed air short recoil brake mechanism was quite novel for the time. But according to Touzin and Vauvillier (2006) as quoted from Les materiels de l'Armee Francaise (Les canons de la Victoire 1914–18): " the 120mm Baquet Mle 1890 was far from being entirely satisfactory". As a matter of published record, only two hundred and ten (210) Mle 1890 120mm Baquet field guns were eventually built. Conversely, and precisely at the same time as the discovery of the "bordereau" in the summer of 1894, the first successful prototype of the highly advanced long recoil Mle 1897 French 75 field gun had just been tested in great secrecy. Ultimately, over 20,000 French 75's had been built by 1918.] 2. A note upon the 'troupes de couverture' (some modifications will be carried out, according to the new plan). [This referred to troops that would be called to the frontier at the commencement of mobilization. They were destined to "cover" the concentration of the rest of the army; hence their name. The "new plan" is the plan No. XIII. adopted in 1895.] 3. A note concerning a modification in the formations of artillery. [Most likely the "formations de manœuvre," which were just about to be altered by the new regulations.] 4. A note relative to Madagascar. [The War Office was preparing an expedition to conquer that island.] 5. The proposed 'manuel de tir' of field artillery manual (March 14, 1894). [See below]
This document is exceedingly difficult to get hold of, and I can have it at my disposal for only a very few days. The minister of war has distributed a certain number of copies among the troops, and the corps are held responsible for them. Each officer holding a copy is required to return it after the maneuvers. Therefore if you will glean from it whatever interests you, and let me have it again as soon as possible, I will manage to obtain possession of it. Unless you would prefer that I have it copied in extenso, and send you the copy. I am just starting for the maneuvers. –D. [The initial was taken to be Dreyfus']
This communication was clearly written in August, 1894, at the latest. The "manuel de tir" for field artillery is the résumé of the methods used to regulate the actual firing of ordnance on the battle field; this shooting never takes place during the grand maneuvers in September but only during the "écoles à feu," which begin in May and finish in August. It is these "écoles à feu" that the writer incorrectly translates as "maneuvers," and the word probably has the same meaning in the last sentence. It seems evident that the bordereau was handed over to Major Henry, who, with Major Cordier, was then assisting Colonel Sandherr, the head of the military counter intelligence section at the French War Ministry. According to General Auguste Mercier, the letter in question arrived at the office with other documents whose dates ranged from August 21 to September 2. It is probable that Henry kept the "bordereau" in his possession for a considerable time, making it all the more surprising that he did not recognize the undisguised writing of one of his former fellow officers, Major Esterhazy. It was not until September 24 that he spoke about the document to his close associates and to his chief, Colonel Sandherr. Sandherr immediately informed the head of the French general staff, General de Boisdeffre, and the secretary of war, General Auguste Mercier. They concluded that the informant of the German military attaché was a French officer, and furthermore, from the tone and diverse informations in the "bordereau", that he probably was an officer in the General Staff. Nothing justified this last supposition. On the contrary, the technically and grammatically incorrect wording, the difficulty which the author had in procuring the "manuel de tir" (which was distributed freely among artillerymen), and the inflated importance which the informant appeared to attach to his disclosures, all pointed to the suspected informant as not being a staff officer.
Тергеу
Дегенмен, бұл "алғашқы жалғандық", мүмкін Валькарлостың бұрынғы ескертулерінің ықпалымен, жалпы қабылданды; бастапқыда тергеулер жалған жолға бұрылды. Алғашында ведомство кеңселеріндегі қолжазбаларды тексеруден ешқандай нәтиже шықпады. Бірақ 6 қазанда подполковник д’Абовилль өзінің бастығы полковник Фабреге "бордеро" әр түрлі ведомстволардың қарауына жататын мәселелерді қамтығандықтан, оны "курс" (яғни штаб мектебін) өтетін офицердің бірі жазғанын ұсынды; олар ғана әскери білімдерін толықтыру үшін түрлі бөлімдерден бірінен соң бірі өтетін. Сонымен, артиллериядан келген және Бас штабта оқытылып жатқан офицерлердің тізімін қарау қана қалды. Осы тізімді қарап тұрғанда, екі полковник капитан Альфред Дрейфустың есіміне тоқтады – еврей дінін ұстанатын, отбасы 1871 жылы Германияның құрамына кірген Эльзас провинциясының Мулхауз қаласынан шыққан офицер. Парижде өскен капитан Дрейфус элиталық Политехникалық мектебінің түлегі және үміткер офицер болатын. Шындығында, ол осы ізделіске толы уақытша қызметке жоғарылау сатысы ретінде тағайындалған еді. Алайда, Дрейфус 1893 жылдың екінші тоқсанында полковник Фабрдің кеңсесінде болған, және Фабр подполковник Роже мен майор Бертин Муроның есебі бойынша оған жағымсыз баға бергенін еске алды. Дрейфус осы мырзаларға (сырттай ғана байқағанда) мақтанғаны мен жоғарыпарлылығын, сондай-ақ қызметтік міндеттерін орындамай, құпия мәселелерге араласуға бейімділігін көрсеткен. Фабр мен Д’Абовилль дереу Дрейфустың жазуы бар құжаттарды іздеуге кірісті. Кездейсоқ жағдай, Дрейфустың жазуы "бордеро" жазуына ұқсас болды. Тәжірибесіз және әділетсіз болған бұл офицерлер, шала-шарпы ұқсастықты нақты сәйкестік деп қате түсінді.
Тұтқындау
1892 жылдың соңынан 1894 жылдың қыркүйегіне дейін Дрейфус штаб кеңсесіндегі "сатысынан" өтті, полковник Фабрден басқа барлық адамдардан жоғары баға алды. 1894 жылдың 1 қазанынан бастап ол Париждегі 39-шы жаяу әскер полкіне орналасты. Оның мінезінің командалық лауазымға сай болмауы және сәл шетелдік акценті оған деген күдік тудырды; ол сондай-ақ өте мақтанқор болды, әскери достарымен көп араласпады және тым сенімді көрінді. Бірақ оның әріптестері мен жоғарылары, оған аса жақын болмаса да, оның өткір ақылына, жақсы жадына және еңбекке қабілетіне толыққанды баға берді; ол жақсы хабардар офицер, батыл және шебер атты әскер, нақты пікірлерімен белгілі болды, оларды шеберлікпен жеткізе білді және пікірталас кезінде қорғай білді. Қысқасы, ол керемет және адал сарбаз еді, жарқын болашаққа үміттенді. Бұған қоса, ол бауырларының бизнесіне салынған қомақты жеке капиталына ие болды (ол жылына 5000-6000 доллар көлемінде табыс әкелді), ешқандай қымбат әдеттері болған жоқ, кемшіліктері болса да, тұрақты өмір салған. Оны тыңшылыққа итермелеген себепті табу қиын. Оның патриоттық сезімдері джингнизмге жақын болды. Ол Булангерлік қозғалыстың ықпалына түсіп, көптеген достары үшін Германиядан кек алуды білдірді. Оның сатқындыққа қатысты идеялардың артында антисемитизм тұрған сияқты. Тіпті тізімдеме қағазының (bordereau) мазмұны осы болжамның абсурдтығын көрсетуі керек еді: Дрейфус "Мен маневрлерге енді ғана басталдым" деп жазбаған болар еді, өйткені сол жылы штаб офицерлерінің ешқайсысы маневрлерге қатыспады, 17 мамырда оларға ресми түрде қатыспау туралы ескерту жасалған. Фабр мен Д'Абовилл бұл қарсылықтарды ескерместен, өздерінің "жаңалықтарын" штаб бастығының орынбасары генерал Гонске және ұзақ жылдар бойы антисемит болған полковник Сандеррге жеткізді. Генерал де Бойсдеффре өз кезегінде соғыс министріне бұл туралы хабарлады. Генерал Огюст Мерсье бұл лауазымды 1893 жылдың желтоқсанынан бері атқарып келді. Bordereau-мен бетпе-бет келгенде, оның басты уайымы – тез әрекет ету болды, өйткені, егер ол шаралар қабылдамас бұрын бұл мәселе белгілі болса, ол сатқынды қорғағандықтан айыпталар еді. Осы қорқыныш, және мүмкін, елді құтқарушы рөлін ойнау үміті оны шешім қабылдауға итерді; біржола бастағаннан кейін ол мәселені аяқтауға мәжбүр болды. Дегенмен, ол кабинет төрағасы (Шарль Дюпуй), сыртқы істер министрі (Хано), әділет министрі (Герин) және өзінен тұратын кішігірім кеңестің пікірін (11 қазан) сұрады. Кеңес Мерсьені мұқият тергеу жүргізуге рұқсат берді; ол қолжаз сараптамасын тапсырды. Бұл мәселе Франция банкінің құжат сарапшысы Гобертке тапсырылды. Гоберт үлкен жауапкершілікпен bordereau-дың жазуы мен оған салыстыру үшін берілген құжаттар арасындағы айқын айырмашылықтарды көрсетті, Дрейфустың "жеке ісі", оның аты өшірілген, бірақ күндері қалды, сондықтан оны армия тізімінен анықтау оңай болды. Кейбір әріптер бірден тәжірибелі көзге түсті, мысалы, y әрпіне ұқсайтын ашық g және ss түрінде жазылған қос s, бұл белгілер тек bordereau-да ғана кездеседі. Гоберт (13 қазан) "анонимді хат күдіктінен басқа адамнан келген болуы мүмкін" деген қорытындыға келді. Бұл пікір "бетарап" деп танылды; екінші тексеру қажет болды, ал бұл жолы "сарапшының" міндетке лайықтылығы күмәнді болды. Полиция префектурасының "сот жеке басын тану қызметінің" басшысы Альфонс Бертильонға bordereau-дың фотосуреттерін ұлғайту тапсырылды. Бертильон күдіктінің кім екенін білгеннен кейін сол күні-ақ есеп берді. Оның тұжырымы былай болды: "Егер біз ең мұқият жасалған құжат туралы ойды еске алмасақ, онда тексеруге берілген барлық құжаттарды, соның ішінде айыптау құжатын да бір адам жазғаны анық көрінеді". Осы пікірге сүйенген Мерсье Дрейфусты тұтқындауға бұйрық берді. Тұтқындау майор Мерсье дю Пати де Кламның жоспары бойынша мелодрамалық түрде жүргізілді, ол қолжаз сарапшысы ретінде істің барлық бөлшектеріне басынан бастап қатысқан. Дрейфусқа 15 қазан күні таңертең әскери министрдің алдына азаматтық киімде, "штаб офицерлерін тексеру" деген сылтаумен келу бұйырылды. Ол шақыруды күмәнсіз қабылдады. Штаб басшысының кеңсесінде ол өзін Дю Пати мен тағы үш адамның қатысуымен, сондай-ақ азаматтық киім киген, ол мүлдем танымайтын; олар Гриблен (Зерек кеңсесінің архивисі), "қауіпсіздік басшысы" Кошефер және соңғысының хатшысы болды. Генералды күтіп тұрған кезде Дю Пати саусағын жарақаттағандай етіп, Дрейфустан оның диктанты бойынша хат жазуын сұрады, оны қол қою үшін ұсынғысы келді. Мәтіні өте ерекше болды; ол белгісіз адамға жолданған және жазушының оған берген құжаттарды "маневрлерге бастар алдында" қайтаруын сұрады; содан кейін осы құжаттардың тізімі, сөздерімен bordereau-дан алынған. Дю Пати кінәлі адам сөздерді танығанда мойындауын күтті, өзін-өзі жазалауға мүмкіндік беру үшін үстелде револьвер тұрды. Нәрселер Дю Пати күткендей болмады. Дрейфус майордың диктанты бойынша тыныш жазды. Дю Пати оны жақыннан қадағалағанда, оның қолы дірілдегенін байқады және оны Дрейфусқа айтты, ол "саусақтарым суық" деп жауап берді. Жазылған хаттың көшірмесінде жазуда ешқандай қобалжу байқалмайды, тіпті ең кішкентай ауытқу да жоқ. Тағы бірнеше жол диктантыдан кейін, "Дрейфус толыққанды тынышталғаннан" кейін, ол тәжірибені тоқтатты және капитанның иығына қолымен тиіп, "Заң атынан сізді тұтқындаймын; сіз мемлекеттік қасірет қылмысымен айыпталасыз!" деді. Дрейфус, ойға батып, әрең өз тазалығын қорғай алды. Ол револьверді ашумен итерді, бірақ қарсылықсыз тексеруге рұқсат берді, "кілттерімді алыңыз, үйімдегі барлық нәрсені тексеріңіз; мен кінәлі емеспін" деді. Дю Пати және оның серіктері оған қарсы жүргізілген "ұзақ тергеудің" "нақты дәлелдерге" әкелгенін, олар кейінірек берілетінін мәлімдеді. Содан кейін ол майор Генридің қолына берілді, ол жасырын түрде әскери түрмеге жеткізіп беруге міндеттенді. Таксиде Дрейфус тазалығын тағы да мәлімдеді және оған қандай құжаттар туралы айтылмағанын, кімге бергеніне айыпталғанын білмейтінін мәлімдеді. Cherche Midi түрмесінде Дрейфус түрме бастығы майор Форзинеттиге берілді, ол оның тұтқындалуын тіпті басшысы генерал Сосьеден де жасыруға бұйрық алған – естімеген шара. Әскери министр Дрейфустың кінәлігіне күмән келтірген болуы мүмкін, сондықтан тергеу шешімді дәлелдер бергенше оның тұтқындалуын жариялауға асықпады. Тергеуді майор Дю Пати де Клам жүргізуге міндеттенді. Тұтқындаудан кейін ол бірден ханым Дрейфусқа барды және оған ең қорқынышты қорқытулармен бұл мәселені жасыруға бұйрық берді, тіпті оның қарындастарына да. Содан кейін ол бөлмелерді мұқият тексерді, ешқандай дәлел таба алмады: күдікті құжаттар, шетелдік қағаз (papier pelure) табылған жоқ: тек жақсы сақталған есептер ғана. Үйдегі ұқсас іздеу…
Сот тергеуі
Сот тергеуі Сена департаментінің бірінші әскери сотының судьясы майор Бексон д’Ормешевильге жүктелді. Дрейфустың әріптестері оның өткен өмірінде артық қызығушылық танытқанын еске түсіргендерін немесе солай ойлағандарын айтты. Бір офицер оған «мануэль де тир» кітабын бірнеше күнге бергенін, бірақ бұл шілдеде болған, ал бодероның сәуірде жазылғаны еді. Майор Генридің моральдық қасиеттерін тексеруге шақырылған Гене атты агент Дрейфусты құмар ойыншы және еркек ретінде сипаттайтын әңгімелер жинады, оның отбасы бірнеше рет оның қарыздарын төлеуге мәжбүр болған. Полиция префектурасы жүргізген тағы бір тергеу осы айыптаулардың негізсіз екенін көрсетті: Дрейфус құмар ойын үйлерінде белгілі болған жоқ, ал Гене агенттері оны көптеген тез есімдердің бірімен шатастырған. Көрінетін себеп болмады; айыптау тек даулы қолжазбаға негізделді. Дегенмен, қоғамдық пікір оны бұрыннан айыптаған. Баспасөз Дрейфустың ұлттық қорғаныс жүйесін ашқанын мәлімдеді. Оның үстінен табылмай қалған барлық опасыздық оның кінәсіне таңылды. 1848 жылғы конституция саяси қылмыстар үшін өлім жазасын жойғаны үшін халық ашуға ішін толтырды; тіпті өлім жазасы да тым жеңіл жаза болып көрінді. Оған тек оның нәсілі опасыздық жасауға бейімделгендігі, яғни «нәсілдің тағдыры» деген сылтаумен жауап берілді. «Сары» баспасөз соғыс министрін тұтқындауды құпия ұстағаны үшін де кінәлады, осылайша істі жасыруға үміттенеді; ол «жұдайылармен» байланыста болды делінді. Генерал Мерсье Дрейфустың айыпталуы оның саяси өмірі мен өліміне қатысты мәселе екенін түсінді; сенгенімен немесе сенбегенімен, ол оның кінәлі екенін дәлелдеуге бел буды. 28 қарашада ол «Le Figaro» газетіне берген сұхбатында Дрейфустың кінәсі «күмәнді емес» екенін мәлімдеді. Содан кейін дәлелдердің кемшіліктерін білген ол барлау бөлімінің қорларынан Дрейфусқа қатысты барлық шпиондық құжаттарды жинап, құпия іс құруға бұйрық берді. Бұл іс Мерсье өзі Бойсдеффре мен Сандеррдің көмегімен тексеріліп, мөрленген конвертке салынып, тек судьяларға олардың кеңес отырысында ғана ұсынылуға тиіс еді, айыпталушы мен оның адвокаты оны көре алмады. Генерал Мерсье бұл мәселені қарастыруға шешім қабылдағаны белгілі болғаннан кейін қоғамдық пікір оның жағына бұрылды. «Адам Мерсье немесе Дрейфус жағында болуы керек», - деп жариялады генерал Риу. Дрейфустың кінәсіне күмәнданып жүрген оның адвокатының жақын досы Кассаньяк жағдайды былай деп қорытындылады: «Егер Дрейфус ақталса, Мерсье үшін ешқандай жаза тым ауыр болмас еді!»