Кіріспе

адаммен қозғалатын жабық көлік құралдары. Адаммен қозғалатын көлік құралы.

Веломобиль ( /ˈv//ɛ//l//oʊ//m//oʊ/,/b//i//l/; velomobiel, velo немесе велосипед көлігі) – аэродинамикалық артықшылықтар және/немесе ауа райы мен соқтығыстардан қорғау үшін жабық адаммен қозғалатын көлік құралы. Веломобильдер жату велосипедтеріне, педальді го-карттарға және үш дөңгелекті велосипедтерге ұқсас, бірақ толық корпуспен (аэродинамикалық немесе ауа райынан қорғайтын қабықшамен) жабдықталған. Оларды жарысқа арналған немесе жылдамдық рекордтарын орнатуға арналған, екі дөңгелекті, толыққанды аэродинамикалық құрылымдармен (streamliners) шатастыруға болмайды. Streamliners жылдамдық және қашықтық бойынша көптеген рекордтарды орнатқан. Өздері де жылдам болғанымен, веломобильдер екі дөңгелекті streamliners-ге қарағанда көшеде пайдалануға көбірек қолайлы деп есептеледі. Үш немесе одан көп дөңгелекті пайдалану күнделікті қолдану үшін тоқтау және іске қосу мүмкіндігі, жақсы тұрақтылық, көлденең желде басқару сияқты артықшылықтар береді. Бірақ, көп дөңгелекті машиналардың (үш немесе одан көп дөңгелекті) қосымша дөңгелектердің қарсылығы мен беттік байланыс нүктелері салдарынан аэродинамикалық кемшіліктері болуы мүмкін деген пікірлер де бар. Дегенмен, тәжірибеде веломобильдер екі дөңгелекті аналогтарынан көп айырмашылық жасамайды. Веломобильдерді өндіретін компаниялар аз, ал кейбіреулері қолмен жасалады. Кейбір модельдерде оператордың басы ашық болады, бұл операторға көру, есту және салқындату үшін кедергісіз мүмкіндік береді, бірақ ауа райына көбірек сезімталдық пен аэродинамикалық қасиеттері нашарлауы мүмкін. Толық жабық машиналар жылу немесе ылғалдылық, сондай-ақ шу мәселелеріне тап болуы мүмкін. Веломобильдің жүргізу механизмі велосипед немесе жату велосипедіне ұқсас. Ол алдыңғы төменгі тіреуге орнатылған бір немесе бірнеше тісті дөңгелектерден және артқы дерайлерден тұрады. Веломобильдің конструкциясына байланысты тізбекті басқару және қорғау үшін жетектегіш желі бойында әртүрлі бос жүргінші шкивтер мен тізбекті құбырлар орналасуы мүмкін. Веломобильдердің ерекшелігі – тізбек пен жүргізу механизмдерінің ауа райы мен жолдан қорғалғандығы.

Тарих

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Чарльз Моше [fr] ұлына төрт дөңгелекті кішкентай «велосипед» машинасын жасап берді. Моше «Велокар» деп аталатын шағын көліктердің көптеген үлгілерін жасады. Кейбір модельдерде екі орындық болды, көбі педальмен жұмыс істеді, бірақ жылдар өткен сайын көптеген үлгілерге кішкентай қозғалтқыштар орнатылды. Моше Velocars темір рамадағы жұқа ағаш/фанера корпусын пайдаланды. Кейбір ертедегі веломобильдер матадан жасалған корпусты немесе «теріні» қолданды, оны тығыз орналасқан сымдарға немесе түтіктерге бос тігіп бекітіп, содан кейін матаны кептіретін және сымдарға/түтіктерге жақын орналастыратын сұйықтықпен бояп немесе «қаптады». Бұл тәсіл ертедегі ұшақтарда кеңінен қолданылды және салыстырмалы түрде төмен технологиялық материалдармен жеңіл салмақтың артықшылығын ұсынады. Оны кейде «құс клеткасы» деп атайды, себебі тіреу құрылымы құс клеткасын салуда қолданылатын тығыз орналасқан сымдарға ұқсас, және мата тартылған кезде сымдардың/түтіктердің контуры көрінеді. Бұл тәсілдің кейбір кемшіліктері – көптеген байланысты тіреулердің болуынан туындаған құрылыс құнының жоғары болуы; сондай-ақ пішінінің көптеген жалпақ панельдерден тұруы, бұл «терінің» тегістігін шектейді, демек аэродинамиканы нашарлатады. 1970 жылдары «Халық көлігі» (People Powered Vehicle) өндірілді. Бұл екі орындық, «әлеуметтік» тандем, болаттан жасалған қосалқы рамасы және қалыпталған пластикалық корпусы бар еді. Оның салмағы 50 кг-дан асты, ал жаңадан қалпына келтірілген үлгісі 59 кг салмаққа ие. Алайда, оның конструкциясындағы кемшіліктер оны күнделікті пайдалануға жарамсыз етіп жіберді. Оң қасиеттері, мысалы, оңай реттелетін және ыңғайлы орындықтар, жолаушы мен жүргізуші үшін тәуелсіз педальдеу мүмкіндігі, жеткілікті жүк кеңістігі және жақсы ауа райынан қорғаныс, күрделі, ауыр және дұрыс орналаспаған үш жылдамдықты беріліс қорабы, тиімсіз тежегіштер және болат біліктердегі подшипниктерде сырғанаған педальдер сияқты теріс қасиеттерін жеңе алмады, бұл оны күнделікті көлік ретінде пайдалануды қиындатты. Швецияда екі орындық «Fantom» деп аталатын дизайн жоба түрінде сатылып, өте танымал болды; жобаның 100 000-нан астам данасы сатылды, бірақ олардың көпшілігі аяқталған жоқ. Бұл ертедегі «велосипед» машиналарын құлдырауға әкелген себеп – экономиканың жақсаруы және адамдардың автомобильдерді таңдауы болды.

Қазіргі заманғы веломобильдер

Құрылысшылар "бір рет" жасалатын веломобильдерді жасауды жалғастырды, бірақ бір уақыт бойы коммерциялық түрде қол жетімді емес еді. 1970 жылдары Карл Георг Расмуссен Fantomen-ді қайтадан тапты; ол оны қайта жобалады және 1983 жылы Leitra деп аталатын өндіріс үлгісін сата бастады. Leitra веломобильдері содан бері (2017 жылдан бастап) үздіксіз өндірісте, қазіргі үлгілер бастапқы үлгіден дамытылған/жетілдірілген. Веломобильді құрастырудың көптеген жолдары бар. Қазіргі заманғы бір дизайны – "корпусқа жиналған" (body on frame), онда веломобильдің құрамына жабдықталмаған цикл және корпус кіреді. Стандартты цикл қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе арнайы циклдар қолданылады, оларға корпус орнатуға арналған қосымша бөлшектер орнатылады; арнайы бөлшектерді пайдалану, ыңғайлылығын және беріктігін арттырады, сондай-ақ салмақты азайтуға мүмкіндік береді. Корпус-рама конструкциясы икемді конфигурацияға мүмкіндік береді: корпус кез келген конструкциядан болуы мүмкін, өйткені ол өзін-өзі ұстау қажеттілігін сезінбейді, және әртүрлі корпус түрлерін әртүрлі рамалармен пайдалануға болады. Сондай-ақ, циклді ғана пайдалану үшін корпусты алып тастауға болады. Дегенмен, корпус-рама конструкциясының жалпы салмағы көбінесе басқа конструкцияларға қарағанда жоғары болады, өйткені корпустың өзіндік беріктігі бар, бірақ ол раманың салмағын азайту үшін қолданылмайды. Тағы бір қазіргі заманғы дизайн – Alleweder [de], ол алюминий парақтарынан жасалған, фанераны және конструкцияны бір бөлікке біріктіру үшін бұрандалған. Бұл тәсіл кейде монокок немесе "бірлік" конструкциясы деп аталады; ол 1920 жылға дейін ұшақтарда қолданылған. Alleweder-ді құрастыруға жұмсалатын еңбек шығыны көптеген бұрандалар мен бұранда тесіктерімен байланысты. Сонымен қатар, алюминий парағының пішінделу қабілетімен шектеліп, аэродинамикалық пішіндерді таңдау мүмкіндігі шектеледі. Алюминий салыстырмалы түрде арзан, және 2017 жылдың мәліметтері бойынша Alleweder-ді басқа үлгілерге қарағанда арзанға сатып алуға болады; оларды жинақ ретінде де сатып алуға болады, бұл шығындарды азайтады. Алюминийді салыстырмалы түрде оңай жөндеуге болады, ал алюминий, біртекті материал болғандықтан, көптеген композиттік материалдарға қарағанда оңай қайта өңделеді. Тағы бір кең таралған қазіргі заманғы дизайн – монокок қабығы, көбінесе талшықты пластиктен немесе "FRP" (fiber reinforced plastic) жасалған, сонымен қатар дәнекерленген алюминий құбырларынан жасалған қосалқы рамалармен жабдықталған. FRP формалардың кең ауқымын жасау үшін қолданылуы мүмкін, сондықтан "құс клеткасы" және алюминий парақты монокок сияқты тәсілдерге қарағанда аэродинамиканы жақсарта алады. FRP-дан сондай-ақ, басқа конструкцияларға қарағанда веломобильдерде бірнеше килограмм үнемдеуге болатын, салмақ/беріктік қатынасы жоғары талшықтарды да пайдалануға болады. Талшықтардың кең ауқымы қолданылуы мүмкін, бірақ салмақты азайтатын, беріктігі мен тұрақтылығын сақтайтын материалдардың бағасы айтарлықтай жоғарылайды – мысалы, 3 кг үнемдеу үшін 1000 евро сыйлықақы. Сонымен қатар, FRP материалдарын бөліп, қайта өңдеу қиын. Бірақ шығындарға және басқа да мәселелерге қарамастан, аэродинамикалық және салмақтық артықшылықтарының арқасында (2017 жылдың мәліметтері бойынша) монокок FRP веломобильдерді жасаудың кең таралған тәсілі болып табылады. 2017 жылдың мәліметтері бойынша, веломобильдердің көпшілігі екі алдыңғы доңғалақты үш дөңгелекті велосипедтер болып табылады. Үш дөңгелекті велосипедтің артықшылығы – тоқтаған кезде құлап кетпейді. Сонымен қатар, желдің қарсы соққанда фанераға үлкен күш түседі; фанералы үш дөңгелекті велосипедтерге қарағанда, фанералы велосипедтерде аударылу ықтималдығы аз. Үш дөңгелектің практикалық артықшылықтары болса да, олардың екі дөңгелекке қарағанда аэродинамикалық кедергісі көп, сондықтан жер бетіндегі жылдамдық рекордтық циклдері көбінесе велосипедтер болып табылады. Төрт дөңгелекті машиналар Velocar-да қолданылса да, олар бүгінде кең таралған емес. 2017 жылдың мәліметтері бойынша кем дегенде бір 4 дөңгелекті өндіріс үлгісі бар, ол QuattroVelo. Төрт дөңгелек үш дөңгелекке қарағанда аэродинамика мен салмақты одан әрі нашарлатады; бірақ берілген ен үшін төрт дөңгелек үш дөңгелекке қарағанда көлденең тұрақтырақ. Сонымен қатар, төрт дөңгелекті дөңгелектердің дизайнына қарағанда жүк тасымалдауға мүмкіндік беретін жолмен орналасуға болады. Көптеген веломобильдер артқы дөңгелекті қозғалтады. Бұл әдіс қарапайым, және жиі велосипедтің көптеген стандартты бөлшектерін пайдалануға болады. Екі артқы дөңгелекті веломобильдер тек бір дөңгелекті немесе екеуін де қозғалта алады. Бір дөңгелекті жүргізу ең қарапайым және жеңіл тәсіл. Екі доңғалақты да пайдалану сүйреуді жақсартады, сонымен қатар күрделілік, шығындар мен салмақты арттырады. Қатты ось қолданылуы мүмкін, бірақ бұрыштарда үйкеліс/кедергіні арттырады, сонымен қатар көліктің жылдамдығын төмендетуі мүмкін. Бір альтернатива – дифференциал, ол көбінесе автомобильдерде қолданылады. Екінші альтернатива – екі храповиктерді пайдалану, онда баяу дөңгелек қозғалтылады, ал жылдам дөңгелек бос жүреді. Артқы жетек көбінесе тізбекті бағыттау үшін "бос жүріс" шынжыр дөңгелегін пайдаланады; алдыңғы дөңгелек жетегі бос жүріс шынжыр дөңгелегін болдырмайды, сондықтан үйкеліс аз, сондай-ақ салмағы да аз. Ол жүк сыйымдылығын да арттыра алады. Дегенмен, екі алдыңғы дөңгелекпен алдыңғы жетек кейбір стандартты емес компоненттерді пайдаланады, және 2017 жылдың мәліметтері бойынша сирек қолданылады. Басқа циклдар сияқты, веломобильдер де амортизацияны пайдалануы мүмкін. Амортизация көбінесе жүргізушінің ыңғайлылығын арттырады, сондай-ақ жылдамдықты жақсарта алады – веломобиль мен жүргізушіні "секіруге" энергия жұмсалады, сондықтан амортизация секіруге жұмсалатын энергияны азайта алады. Дегенмен, амортизация құны, салмағы мен күтімін арттырады. Веломобильдердің кең таралған конструкцияларына амортизациясыз, тек алдыңғы амортизациясы бар және алдыңғы+артқы амортизациясы бар үлгілер жатады. 2017 жылдың мәліметтері бойынша, веломобильдерді өндіретін бірнеше коммерциялық компаниялар бар. Сонымен қатар, әлі де көптеген "бір рет" жасалатын үлгілер бар. Жеке үлгілердің (бір рет жасалатын және өндіріс үлгілерінің) әрқайсысы белгілі бір ерекшеліктерге баса назар аударады. Мысалы, кейбір үлгілер орташа жылдамдықты арттыру үшін аэродинамикаға және жеңіл салмаққа баса назар аударады, тіпті егер шығын, кіру/шығу ыңғайлылығы, жайлылық және басқа да "практикалық көлік" атрибуттары төмендетілсе де. Салыстыру үшін, көптеген автомобиль өндірушілері шектеулі орынды және жүк көлемін, нашар шығарындыстарды және отын экономиясын қамтамасыз ететін спорттық автомобильдерді жасайды. Керісінше, басқа веломобиль үлгілері орташа жылдамдық сияқты көрсеткіштерді төмендетіп, шығындарды, кіру/шығу ыңғайлылығын, жайлылықты, жүк көлемін және т.б. арттыруға баса назар аударады. Салыстыру үшін, көптеген автомобиль өндірушілері жүк көліктерін ұсынады. 2017 жылдың мәліметтері бойынша, жеке өндірушілер кейде әртүрлі мүмкіндіктерді қамтитын үлгілерді ұсынады – мысалы, жарыстарда қолданылатын Milan үлгілері, сонымен қатар (педаль басқан жоқ) адам жолаушысын және басқа да көлемді заттарды тасымалдауға жеткілікті жүк көлемі бар Milan "жүк" үлгісі бар. Бүгінгі таңда (2017 жыл) барлық веломобильдер аз көлемде өндіріледі, "ірі" өндірушілер аптасына бір немесе бірнеше веломобильдерді өндіреді. Веломобильдер велосипедтің кейбір стандартты бөлшектерін пайдаланады, бірақ сонымен қатар веломобильге тән көптеген бөлшектерді де пайдаланады, сондықтан олар аз көлемде өндіріледі. "Көптеген бөлшектерді" (мысалы, 2 дөңгелек орнына 3 дөңгелек) және "аз көлемде өндірілетін" бөлшектерді пайдалану веломобильдерді қымбатқа айналдырады. 1980-жылдардың ортасында жаппай өндірілген веломобильге жасалған жалғыз әрекет сәтсіз аяқталды. Бұл Sinclair C5 еді. C5 – бұл дельта трик (бір алдыңғы және екі артқы дөңгелек) электр көмегімен жабдықталған, жаппай өндіріліп, арзан бағада сатуға арналған. C5 нашар жобаланған; ол ауыр, тек бір жылдамдық режимі бар және педальдар мен орындық арасындағы қашықтықты реттеу мүмкіндігі болмады, бұл ыңғайлы педальдау позициясын алу үшін маңызды. Төмен құнмен веломобильдерді күнделікті қысқа сапарлар үшін жасау және жаппай өндіріс үшін қажетті көлемге жету стратегиялары RegInnoMobil зерттеу жобасының тақырыбы болды.

Жарыс

Веломобильдер 1985 жылдан бері Австралияның HPV Супер Сериясында қолданылып келеді, сондай-ақ жақында Австралиядағы RACV Energy Breakthrough, Fraser Coast Technology Challenge және Викториялық HPV Сериясы сияқты басқа да жарыстарда да пайдаланылды. 2018 жылы Дейв Льюис Intercitybike.nl компаниясы жасаған DF веломобилімен Себрингтегі 24 сағаттық жарыста жаңа жарыс рекордын көрсетті. Веломобильдер Trans Am Bike ультрамарафонында да бақ сынасып, 1-ші (жаңа рекорд орнатып) және 4-ші орындарды жеңіп алды. Бірінші орынды Марсель Грейбер, ал төртінші орынды Дейв Льюис иеленді.

Аэродинамикалық кабина

Веломобильдің корпусы стандартты тік велосипедтерге немесе корпусы жоқ жату велосипедтеріне қарағанда салмақ қосады. Белгілі бір жер бедерінде, қосымша салмақ төменгі беріліс қажеттілігін тудырады және веломобильдің корпусы жоқ нұсқасына қарағанда төбелерге көтерілуді баяулатады. Кейбір веломобильдердің корпустары негізінен ауа-райынан қорғау үшін жасалған. Дегенмен, егер веломобильдің корпусы жақсы аэродинамикалық болса, онда жақсартылған аэродинамика жазық далаларда және төбеден төмен құлау кезінде жылдамдықты корпусы жоқ нұсқасына қарағанда айтарлықтай арттыруы мүмкін, көбінесе салмақтан туындаған баяу көтерілуді өтеуге жеткілікті. Аэродинамикалық корпус жақсы пішінде болуы керек, бірақ веломобильдің алдыңғы бөлігінің ауданын азайту да соққыны азайту үшін маңызды: алдыңғы бөлігінің ауданы екі есе кем болған корпус, ауа соққысын да шамамен екі есе азайтуы мүмкін. Аэродинамикалық веломобильдер көбінесе жатқан немесе жайлы позаны қолданады, онда жүргізушінің басы қарапайым велосипедтерге қарағанда әлдеқайда төмен орналасқан. Соның салдарынан, веломобильді көлік немесе жол жиегіндегі бұталар, қоршаулар және т.б. артында жасыру оңайырақ. Веломобильдің корпусы кейде оны ұқсас корпусы жоқ велосипедке қарағанда көлденең желге осал етеді. Көлденең желдің әсері күрделі, себебі желдің күші рульдік күш ретінде әрекет ете алады, жүргізуші велосипедті басқаруға тырысқандай. "Желге басу" қауіпсіздік мәселесін тудыруы мүмкін және өнімділікті де төмендетуі мүмкін, себебі ирек жол тік сызықтан ұзын және баяу болады. Осылайша, нашар аэродинамикалық конструкция жалпы жағдайда жақсырақ болуы мүмкін. Мысалы, уақыттық жарыс велосипедтері ең жақсы аэродинамика үшін артқы дөңгелегінде қатты диск қолданады, ал алдыңғы дөңгелегінде дискке қарағанда нашар аэродинамикалық, бірақ көлденең желде велосипедті басқаруға аз бейім болатын спицалы дөңгелек қолданады. Веломобиль корпустары да ұқсас мәселелерге тап болады, бұл корпус дизайнындағы компромисстерге әкеледі. Мысалы, корпустың ұзын "құйрығы" жалпы жақтық жел профилін және жалпы жақтық күштерді арттыруы мүмкін, бірақ рульдік дөңгелектерге әсер ететін күштің пайызын азайту арқылы жақтық желде тұрақтылықты арттыруы мүмкін. Ірі корпус салмақты арттырады және теріге қарсы соққыны күшейтеді), бірақ уақыттық жарыс велосипедтері сияқты, нашар аэродинамика, бірақ жақсы басқару кейде тиімді компромисс болып табылады.

Ауа райынан қорғау

Негізінен ауа райынан қорғауға арналған кабиналары бар веломобильдер тік отыру орнын пайдалана алады. Бұл көру және көріну қабілеттерін жақсартады. Дегенмен, бұрылу кезінде және көлденең жел кезінде тұрақтылықты сақтау үшін дөңгелектердің арақашықтығы төмен отыратын веломобильге қарағанда кеңірек болуы керек. Бұл веломобильді дәстүрлі велосипедтен кеңірек етеді. "Ауа райынан" қорғау суық пен ылғалды ғана емес, күннен қорғануды да қамтиды. Жүргізуші жұмыс істеп жатқандықтан, кем дегенде бір деңгейде салқындату қажет. Көптеген веломобильдерде суды сыртқа шығарып, салқындатуға мүмкіндік беретін желдеткіштер мен арналар бар. Ауа райы суық болғанда арналар мен желдеткіштерді жабуға болады, сонда жүргізушіге қосымша жылу көзінің қажеті болмайды. Жылы және ыстық ауа райында кабина күннен қорғайды, бірақ салқындату ауасының өтуіне кедерілтіңіз, сондықтан бірдей күш-жігерге жұмсағанда ыстық болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, жүргізушінің қуаты (кез келген типтегі велосипед үшін) дене температурасымен шектеледі, ал веломобильдің нашар салқындауы жүргізушінің қуатын ашық велосипедке қарағанда көбірек шектеуі мүмкін. Аэродинамикалық кабинасы бар веломобильдің жүргізушісі төмен қуатпен де, төмен аэродинамикалық кедергісінің арқасында ашық велосипедтен жылдам болуы мүмкін. Веломобильдің кабинасы қозғалтқыш пен жүргізушіні ауа райынан қорғайды. Қозғалтқышты күтіп ұстау жиілігі басқа велосипедтерге қарағанда азаяды, әсіресе ашық велосипедтерде, онда алдыңғы дөңгелек шаң, лай және лас суды тікелей тізбекке шашыратып, тозуды жылдамдатады – тізбек пен тісті дөңгелектерге, кейде дериляйлерге де әсер етеді. Веломобильдің кабинасы қозғалтқышқа түсетін ластану мөлшерін және оның түрін азайтады. Кейбір велосипедтерде тісті белбеу қолданылады, ол ластануға төзімді, тізбектен үнсіз және жеңіл болуы мүмкін. Бірақ белбеулер тек белгілі бір өлшемдерде ғана қол жетімді. Көптеген жатқан велосипедтерде, соның ішінде көптеген веломобильдерде, ұзын қозғалтқыш болады, оған сәйкес келетін тісті белбеулер жоқ. Веломобильдің корпусы әдетте массалық орталығы ашық жатқан велосипедтің массалық орталығына ұқсас болатындай жеңіл болады. Бұл бұрылу кезіндегі тұрақтылықты ұқсас етеді. Дегенмен, веломобильдің енін азайту алдыңғы бетінің ауданын азайтады, соның салдарынан кедергі де азаяды, сондықтан веломобильді тар жасауға қосымша себеп бар. Ең тар веломобильдер жүргізушінің иығынан сәл ғана кең болады, сондықтан ені тік велосипедтің еніне жақын. Бірақ тік велосипедтің "пайдалы" ені әлдеқайда тар, өйткені жолмен байланыс ортада болады, сондықтан жүргізушінің қолы, шынтағы және т.б. жолдың шетінен шығып кетсе де қиындық тудырмайды. Ал веломобильдің дөңгелектерінің арақашықтығы көліктің еніне тең, сондықтан олар жолдың шетінен шығып кетпейді. Веломобильдің рульдік дөңгелектері өткір бұрылу кезінде кабинаға тиеді. Кабинаны кеңірек ету дөңгелектерді өткір бұруға мүмкіндік береді, бірақ бұл аэродинамика мен енге кері әсер етеді. Жылдамдық кезінде өткір бұрылу қажет болмаса да, көптеген аэродинамикалық веломобильдердің бұрылу радиусы ашық велосипедке қарағанда нашар. Керісінше, ашық велосипедте кабинаның кедергісі болмайды, сондықтан бірдей дөңгелектер мен жүргізуші конфигурациясымен де тығыз шеңберді бұруға болады. Тек артқы дөңгелекті басқару кабинаның кедергісін болдырмайды, бірақ тек артқы дөңгелекті басқаруды қолдана отырып тұрақты көлік құрастыру қиын. Velayo үш дөңгелекті конфигурацияны қолданады және тек артқы дөңгелекті басқарады, бірақ ол аз мөлшерде ғана шығарылады. Kingsbury Fortuna және Quattro веломобильдері барлық дөңгелектерді басқарады; бұл тәсіл артқы дөңгелекті басқарудың тұрақсыздығын азайтады, ал алдыңғы дөңгелектердің бұрылу бұрышын азайтады. Бірақ бұл тәсіл (2017 жылға дейін) веломобильдерде кеңінен қолданылмады.

Дөңгелектің конфигурациясы

2017 жылдан бастап, көптеген веломобильдер негізінен компоненттердің салмағын азайту және дөңгелектердің аэродинамикасын жақсарту үшін үш дөңгелекті конфигурацияны қолданады. Дегенмен, кейбіреулері төрт дөңгелекті немесе квадроциклдік конфигурацияны пайдаланады. Қосымша дөңгелек бұрылыстағы тұрақтылықты айтарлықтай жақсартады және жүк сыйымдылығын да арттыра алады. 2017 жылы жоғары аэродинамикалық қаптамасы бар төрт дөңгелекті веломобильдер көп емес, бірақ бірнешеуі бар, ал кейбір жүргізушілер олардың жылдамдығы жоғары аэродинамикалық қаптамасы бар үш дөңгелекті веломобильдерге жақын екенін хабарлайды. Екі дөңгелекті "стримлайнер" конфигурацияларының аэродинамикалық кедергісі айтарлықтай төмен болуы мүмкін: дөңгелектерді аэродинамикалық ету қиын; қаптамаға әрбір дөңгелектің кіруі/шығуы кедергіні арттырады; және екі алдыңғы дөңгелекті веломобильдер міндетті түрде жүргізушіден кең немесе ұзын, ал екі дөңгелекті стрімлайнерлер жүргізушіден аздап кең болуы мүмкін. Аэродинамикалық кедергіні сипаттаудың әдеттегі тәсілі – "CdA"; жарыс велосипедтерін салыстыру кезінде, ең жақсы үш дөңгелекті велосипедтің CdA кедергісінен кемінде жартысы екі дөңгелекті стрімлайнерлерде байқалды. Ауа кедергісі жоғары жылдамдықтағы жарыстар үшін ең маңызды; 2016 жылы 200 метрлік спринт бойынша әлемдік рекорд екі дөңгелекті стрімлайнер үшін сағатына 145 км, ал екі дөңгелекті көлік үшін сағатына 120 км құрады, яғни екі дөңгелекті көлік 20%-ға жылдам болды. Аэродинамикалық күш жылдамдыққа шамамен кубикалық тәуелді, сондықтан төмен жылдамдықтарда айырмашылық осыншалықты байқалмайды. Сонымен қатар, екі дөңгелекті стрімлайнерлер тоқтағанда және өте төмен жылдамдықпен жүргенде тік тұру үшін қосымша құрылғы қажет, және олар көлденең желге бейім. Бұл факторлар, аэродинамикалық артықшылықтарына қарамастан, стрімлайнерлерді пайдалануды шектейді. Жүк тасымалдауға арналған веломобильдерде жүк көтеруге арналған ауыр рамалар және жүктің өзінің салмағы болады. Осыған байланысты, қаптаманың салмағы салыстырмалы түрде маңызды болмауы мүмкін. Сонымен қатар, көлемді жүктер көбінесе нашар аэродинамикалық қасиеттерге ие, сондықтан қаптаманың аэродинамикалық сапасы осыншалықты маңызды емес. Бұл ыстық ауа райында шатырға айналдырылатын қаптаманы пайдалануға мүмкіндік береді. Шатыр аэродинамикалық артықшылықтарды қамтамасыз етпейді, бірақ қаптамамен салыстырғанда салқындатуды жақсартады және күннен қорғайды. Осылайша, "жоғары жылдамдықты" веломобильге аэродинамиканың жақсаруынан пайда болуы мүмкін, тіпті егер аэродинамика жүргізушінің салқындауына кері әсер етсе де; ал "жоғары жүктемелі" веломобильге салқындатудың жақсаруынан пайда болуы мүмкін (қуатты арттыру үшін), тіпті егер бұл аэродинамикаға кері әсер етсе де. Веломобильдер дәстүрлі велосипедтерге қарағанда айтарлықтай көлемді. Бұған қоса, олардың корпусын көбінесе толықтай бөлшектеу мүмкін емес, ал дәстүрлі велосипедтерді рамаға ұқсас өлшемдегі қорапқа немесе сөмкеге орналастыру үшін бөлшектеуге болады. Осы себепті веломобильдерді тасымалдау қиын. Веломобильдер көбінесе велосипедтің кейбір стандартты бөліктерін, сондай-ақ веломобильге немесе тіпті нақты маркаға немесе модельге тән бөліктерді пайдалана отырып жасалады. Сонымен қатар, корпусының салмағы веломобильдің жалпы салмағының шамамен жартысын құрайды. Сондықтан салмақты азайту үшін корпус көбінесе жеңіл, бірақ қымбат материалдардан жасалады. Бұған қоса, өндіріс көлемі төмен болғандықтан, бөлшектер мен еңбекақы үшін жаппай өндірістің артықшылықтары жоқ – 2017 жылдың мәліметтері бойынша, көптеген веломобиль өндірушілері жыл сайын ондаған немесе бірнеше жүз веломобиль өндіреді. Бұл факторлардың барлығы веломобильдердің басқа велосипед түрлеріне қарағанда әлдеқайда қымбат екенін білдіреді. Бағалар мен баға/салмақ арақатынасының мысалы ретінде, 2017 жылдың сәуірінен бастап Trisled өндірушісі өздерінің "Rotovelo" моделін ротациялық қалыптаудан жасалған пластикалық қаптамамен немесе көміртекті қаптамамен (сондай-ақ салмақты азайтуға бағытталған басқа да өзгерістермен) ұсынады. Корпустың пішіні мен негізгі құрылымы ұқсас; ротациялық қалыптаудан жасалған нұсқаның салмағы 33 килограмм және тізімдік бағасы 6500 австралиялық доллар, ал көміртекті нұсқаның салмағы 20 килограмм және тізімдік бағасы 10900 австралиялық доллар. Велосипед инфрақұрылымының көп бөлігі тік велосипедтің стандартты конфигурациясына негізделген. Мысалы, велосипед/пойыз/велосипед маршруттары сияқты көптүрлі көліктерде көбінесе пойыз вагондарында велосипед тіректері қолданылады, ал тіректің өлшемдері және пойызға кіру/шығу жолдары дәстүрлі велосипедтерге арналған. Сол сияқты, велосипед жолдарында көбінесе қозғалмалы кедергілер немесе S-тәрізді жолдар болады, олар автомобильдердің кіруін болдырмайды, ал кіру аймағы тік велосипедтерге арналған, бірақ кейбір веломобильдер үшін тым тар немесе тым тік бұрылыс болуы мүмкін.

Электрлік көмек көрсететін веломобильдер

Кейбір веломобильдер электр көмегін қамтамасыз ету үшін қайта жабдықталған. Электр көмегі – жүргізушінің аяқ бұлшықтарының күшін қолдауға арналған, кішкентай аккумулятормен жұмыс істейтін электрлік жетек жүйесі. Көбінесе электр көмегімен қамтамасыз етілген жетек моторлары артқы дөңгелектің ішінде орналасқан, мысалы, айналмалы хаб моторлары (eZee, Heinzmann, Bafang, BMC және т.б.) және тікелей жетек моторлары (мысалы, Crystalyte, BionX, 9Continent және т.б.). Бірақ конструкциялық шектеулерге байланысты, Quest, Strada және Mango сияқты бір жақты артқы дөңгелегі бар веломобильдерде немесе Velayo-дағы алдыңғы дөңгелек жетегінде, сондай-ақ тізбекті жетектің көп жылдамдығын немесе ішкі айналмалы хабтарды (мысалы, Rohloff 14 жылдамдықты хабы) пайдалану арқылы тиімділікті арттыру үшін орталық жетектер (мысалы, Sunstar, Cyclone, Ecospeed және т.б.) та қолданылады. Электр көмегімен жабдықталған құрылғы веломобильдің салмағын арттырғанымен, бұл кемшілік, әсіресе, көлдік жолдарда және тоқтау-қозғалыс кезіндегі икемділік арқасында толығымен өтесіледі. Веломобильдердің аэродинамикалық қасиеттері жоғары болғандықтан, ұқсас электр көмегімен жабдықталған және ұқсас аккумуляторлы бірге тік велосипедтерге немесе қоршалмаған жатқан велосипедтерге қарағанда, жүру қашықтығы 50%-дан 100%-ға дейін артуы мүмкін. RACV Energy Breakthrough және Fraser Coast Technology Challenge сияқты жарыстарда электрлік және басқа да гибридтік жетектері бар веломобильдерге арналған жеке санаттар бар. "Велосипед" деген заңдық анықтамаға көбінесе веломобильдер де кіреді, бірақ электр көмегімен жабдықталған велосипедтерге қатысты заңдар елдер арасында, сондай-ақ көбінесе ел ішінде және тіпті бір аймақтағы қалалар арасында әртүрлі болады. Мысалы, бір көлік құралы бір аймақта "велосипед", екіншісінде – "педальмен көмектесетін велосипед", ал үшіншісінде – "мопед" деп есептелуі мүмкін. Сол сияқты, 3 дөңгелектен 4 дөңгелекке ауысу бірдей көліктің санатын өзгерте алады. Мұндай әртүрлілікке себеп – көптеген заңдар электрмен жұмыс істейтін веломобильдер кеңінен қолданысқа түспей тұрған кезде қабылданған, сондықтан олар мұндай көліктерді ескере алмайды. Кейбір аймақтарда заңдар қайта жазылуда, электр көмегімен жабдықталған веломобильдерді қамту үшін және жақын жердегі заңдармен үйлестіру үшін шаралар қабылдануда.

DIY (өз қолыңмен жаса) веломобильдер

DIY қауымдастығының өсуі және экологиялық таза "жасыл энергияға" деген қызығушылықтың артуымен, кейбір хоббистер өздерінің веломобильдерін жинақтардан, алынған компоненттерден немесе бастапқы материалдардан жасауға тырысты. Қалыпты өлшемдегі коммерциялық веломобильдермен салыстырғанда, жинақтардан жасалған DIY веломобильдері көбінесе арзанға түседі. Ең көп салынған веломобиль жинақтарының бірі – қолжетімді бағасының арқасында, алдын ала дайындалған алюминий парақтарынан жасалған Alleweder-дің түрлі модельдері болды. Сұраныстың төмендігіне байланысты Alleweder A4 жинағы 2020 жылы өндірістен алынды. 2024 жылдың қазіргі күніне дейін, ең ірі веломобиль өндірушілердің бірі де веломобиль жинақтарын ұсынбайды.

Веломобильді және жатушы Интернет қауымдастықтары

Көптеген әуесқой веломобиль құрастырушылар велосипедті жатып тебушілер де болады. Соңғы жылдары Facebook және басқа да платформаларда көптеген онлайн веломобиль топтары пайда болды, олардың кейбіреулері нақты аймақтарға арналған.