Кіріспе

USS Connecticut (BB 18), Коннектикут штатының атымен аталған төртінші АҚШ Әскери-теңіз кемесі, доредноут кезеңіне дейінгі алты линкордан тұратын класының жетекші кемесі болды. Оның қазығы 1903 жылдың 10 наурызында салынды; 1904 жылдың 29 қыркүйегінде суға түсірілді. «Коннектикут» 1906 жылдың 29 қыркүйегінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі ең жетілген кеме ретінде қолданысқа енгізілді. «Коннектикут» 1907 жылдың ортасында Джеймстаун көрмесінің флагманы болды, ол Джеймстаун колониясының құрылғанына 300 жыл толуын еске салды. Кейін ол «Ұлы Ақ Флотпен» бірге жер шарының айнала саяхаттап, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің көк суға қабілетті кемелерінің өсіп келе жатқан флотын көрсетті. «Ұлы Ақ Флотпен» қызметтен кейін «Коннектикут» шетелдегі американдық азаматтарды қорғау мақсатындағы бірнеше жаттығуларға қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында ол Франциядан американдық экспедициялық күштерін тезірек қайтару үшін әскер тасымалы ретінде пайдаланылды. Өмірінің қалған бөлігінде «Коннектикут» Атлант және Тынық мұхиттарындағы әртүрлі аймақтарға саяхаттап, Әскери-теңіз күштеріне жаңа сарбаздарды оқытты. Алайда, 1922 жылғы Вашингтон теңіз келісімінің шарттарына сәйкес, көптеген ескі соғыс кемелері, оның ішінде «Коннектикут» та жойылды. Сондықтан ол 1923 жылдың 1 наурызында қызметтен босатылды және 1923 жылдың 1 қарашасында металл тескілеуге сатылды.

Дизайн

Коннектикуттың жалпы ұзындығы 139 метр, ені 23 метр, суға бату тереңдігі 7 метрді құрады. Ол жобаланған күйінде және толық жүктемеде жүзе алатын. Кеме екі валға орнатылған үш кеңейімді бу машинасымен жабдықталған, буды 12 көмірмен қыздырылатын Babcock & Wilcox қазандықтары арқылы беріп, үш түтік арқылы өткізетін. Кеме әскери мачталармен жабдықталған, бірақ 1909 жылы олар тез арада торлы мачталармен ауыстырылды. Оның экипажы 827 офицер мен матростан тұрды, кейін 881-ге, содан кейін 896-ға дейін артты. Кемеде екі екі мұнаралы орналасқан, жалпы 12 дюймдік 45 калибрлі 5 қарудан тұратын бас қару батареясы болды, біреуі кеменің алғы, екіншісі артқы бөлігінде орналасқан. Екінші қару батареясы сегіз 5 дюймдік 45 калибрлі және он екі 7 дюймдік 45 калибрлі қарулардан тұрды. 8 дюймдік қарулар кеменің орта бөлігінде орналасқан төрт екі мұнаралы орналасқан, ал 7 дюймдік қарулар кеменің корпусындағы казематтарға орналастырылған. Жақын қашықтықтағы торпедалық катерлерге қарсы қорғану үшін кемеде корпустың қабырғалары бойында орналасқан 20 50 калибрлі қару және он екі 3 фунттық қару орнатылған. Сонымен қатар, ол 4 1 фунттық қаруды да алып жүрді. Сол кездегі капиталдық кемелерге тән болғандай, Коннектикут төрт 21 дюймдік (533 мм) торпедалық түтіктерді алып жүрді, олар кеменің бортына батырылған. 1902 жылдың 15 қазанында ол Нью-Йорк кеме құрылыс кемежайына тапсырылды. 1903 жылдың 10 наурызында суға түсіріліп, 1904 жылдың 29 қыркүйегінде қолданысқа берілді. Суға түсіру рәсіміне 30 000-нан астам адам және көптеген әскери-теңіз кемелері қатысты. Салтанатты шараға Техас, Массачусетс, Айова, Кирсардж, Иллинойс, Алабама, Мэн және Миссури, сондай-ақ қорғалған Колумбия және Миннеаполис крейсерлері және көмекші Прери крейсері қатысты. 1904 жылы кемеге саботаж жасауға жасалған үш әрекет анықталды. 31 наурызда кеменің келінің плиткаларындағы қабырғалар бұрғыланған күйі табылды. Кеменің су өткізбейтін бөлімдері мен сорғылары батып кетуіне жол бермеді, ал барлық зақымдар жөнделді. Бұл оқиғалар әскери-теңіз күштерін кемежайға қарулы күзетшілерді орналастыруға мәжбүр етті. Кемежайға жақындауға тырысқан кез келген рұқсатсыз адамды өлтіруге бұйрық берілген теңізшілер жасағы бар теңіз күшінің буксирі түнгі күзет жүргізді. Коннектикут суға түсірілген кезде жоғарғы құрылымдарының, қорғанысының, машиналарын және қару-жарағының көп бөлігі болмағандықтан, толыққанды 55% ғана құрады, ол 1906 жылдың 15 желтоқсанында Нью-Йорктен алғаш рет теңізге шықты, АҚШ әскери-теңіз флотының теңізге сынақтан өтпестен алғашқы кемесі болды. Ол алдымен Вирджиния түбегіне оңтүстікке қарай сапар шекті, онда түрлі жаттығулар өткізді, содан кейін Куба мен Пуэрто-Рико жағалауларында сынақ сапары мен ұрыс жаттығуларын жасады. Сапар барысында ол жоғалған Понсе пароходының іздеуіне қатысты. 1907 жылдың 13 қаңтарында Коннектикут Кулебра аралының портына кіргенде рифке тіреліп қалды. Әскери-теңіз күштері жерге тұрақтандыру туралы ақпаратты 23 қаңтарда Сан-Хуаннан оқиға туралы хабарламалар құрлыққа жеткенге дейін жарияламады. Тіпті сол кезде де Сан-Хуандағы әскери-теңіз күштері жағдайды білмейміз деп мәлімдеді. Әскери-теңіз күштері келесі күні бұл мәлімдемені өзгертіп, Коннектикут тек аздап зақымдалған және сынақ сапарына оралған деген мәлімдеме жасады. Алайда, кеменің зақымдануы әскери-теңіз күштері мойындағаннан әлдеқайда ауыр болды; Коннектикут жартастарға тек "соқтығысқан" деген ресми мәлімдемеге қарамастан, ол "күндіз" "буйлармен жақсы белгіленген бағыттан" өтіп бара жатып, рифке толығымен тірелді және құрғақ докқа түсуді қажет ететін зақымдар келтірді. Осы жасыру әрекеті АҚШ Конгресіне бұл мәселені ресми түрде тергеуді қарастыруға жеткізді. 21 наурызда Әскери-теңіз күштері Свифтке "қақыры жоқ, кемеге жартасқа ұшып кетуіне себеп болған" және "жоғарыда айтылғандарға қатысты міндетін елемеген" үшін әскери сотқа берілетінін мәлімдеді. Апат кезінде палуба офицері, лейтенант Гарри Е. Ярнеллмен бірге Свифт жеті контр-адмиралдың, капитанның және лейтенанттың әскери сотына тап болды. Ол бір жылға сотталды, кейіннен тоғыз айға қысқартылды; шамамен алты айдан кейін жаза 24 қазанда кешірілді. Алайда оған басқа кемеге басшылық етуді тапсырған жоқ. Коннектикут осыдан кейін Хэмптон Роудсқа қайтып келді, 16 сәуірде келді; Атлантика флотының қолбасшысы контр-адмирал Робли Д. Эванс өзінің туын Мэннен Коннектикутке көшірді, президент Теодор Рузвельт 25 сәуірде Джеймстаун көрмесін ашты, және Коннектикут басқа елдерден келген кемелердің ресми қабылдаушысы ретінде тағайындалды. Кемедегі теңізшілер мен теңізшілер жағалаудағы түрлі шараларға қатысып, 29 сәуірде Вирджиния мен Род-Айленд губернаторларымен бірге шетелдік салт әміршілері кемеде қонақ болды. Эванс 4 мамырда Коннектикут штатының декорациясында көрмені жапты. 10 маусымда Коннектикут Президенттік флотты қарап шығуға қатысты; ол үш күннен кейін Нью-Йорк кеме құрылыс кемежайында жөндеуге кетті. Жөндеуден кейін Коннектикут Хэмптон Роудс жағалауларында маневрлер жасады және Кейп-Код жағалауларында нысаналық жаттығулар жасады. Ол 6 қыркүйекте қайтадан Нью-Йорк кеме құрылыс кемежайына, Ұлы Ақ Флоттың флагманы ретінде пайдалануға қолайлы болу үшін жөндеуге жіберілді.

Ұлы ақ флоттың флагманы

Ұлы Ақ Флоттың круизі американдық әскери күшті, әсіресе Жапонияға көрсету мақсатымен жоспарланды. 1905 жылы Ресей-Жапон соғысында Жапонияның жеңісінен кейін, әсіресе жапон иммиграциясына қатысты расистік қарсылықтардан соң, АҚШ пен Жапония арасындағы шиеленіс күшейді. Екі елдегі баспасөз соғысқа шақыруды бастады, ал Рузвельт теңіз күшін көрсету арқылы жапондық агрессияны тоқтатуға үміттенді. "Коннектикут" 1907 жылдың 5 желтоқсанында Нью-Йорк теңіз портынан шығып, келесі күні Хэмптон-Роудсқа жетті. "Теңізшілердің қоштасу аптасы" аталған сегіз күндік кезеңде, кемелерге көмір, азық-түлік және оқ-дәрілер толық жүктелді, содан кейін барлық 16 соғыс кемесі сапарға дайын болды. Кейп Хатерастың жанынан өтіп, флот Кариб теңізіне бет бұрды. 20 желтоқсанда Пуэрто-Рикоға жақындап, 22 желтоқсанда Венесуэланы көріп, кейін Тринидадтың астанасы Порт-оф-Испанияға зәкір тастады – бұл Ұлы Ақ Флоттың алғашқы портына айналды. Бұл портта екі апта бұрын Хэмптон-Роудстан шыққан торпедалық катерлер флотилиясы және флоттың көмірлік бункерлерін толтыру үшін келген бес көмір тасымалдаушы кеме болды, барлығы 32 американдық әскери кемесі жиналды, бұл оны "американдық теңіз базасына ұқсатады". Тринидадта Рождествоны тойлағаннан кейін кемелер 29 желтоқсанда Рио-де-Жанейроға жол тартты. Сапар АҚШ пен Бразилия арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға ықпал етті. Флот 1908 жылдың 22 қаңтарында Риодан шығып, оңтүстікке қарай Чилидің Пунта-Аренас портына бет алды. Аргентинаның төрт крейсері – "Сан-Мартин", "Буэнос-Айрес", "9 Де Хулио" және "Пуэрредон", адмирал Иполито Олива басшылығымен, Чилиге бара жатқан американдық кемелерді қарсы алу үшін жүзіп келді. Флот 1 ақпанда Пунта-Аренасқа жетіп, 14 мың тұрғыны бар қалада бес күн болды. Солтүстікке қарай бағытталған кемелер Чилидің жағалауымен жүріп, 14 ақпанда Вальпараисодан тыс жерде Чили президенті Педро Монтты қарап шықты. 19 және 20 ақпанда Перудегі Кальяоға "Coronel Bolognesi" крейсерінің сүйемелдеуімен келді. Перу президенті Хосе Пардо осы уақытта "Коннектикут" кемесіне келді, өйткені контр-адмирал Эванс ауырғандықтан жағаға шыға алмады. Көмірге толып, кемелер 29 ақпанда Мексикаға қарай жүзіп, кетер алдында "Almirante Grau" крейсерінің бортында Пардоны қарап шықты. 20 наурызда Мексикаға келген флот үш апта бойы нысанаға оқ ату жаттығуларын өткізді. Осы уақытта контр-адмирал Эванс денсаулығының нашарлауына байланысты қызметтен босатылды. Оның емделуі үшін "Коннектикут" 30 наурызда толық жылдамдықпен солтүстікке бет алды. Екі күннен кейін "Янктон" шхунасы оны қарсы алып, адмиралды ауруханаға жеткізді. "Коннектикут" флотқа қосылу үшін оңтүстікке қайта оралды. 5 мамырда Эванс "Коннектикутқа" оралып, 6 мамырда флоттың Голден Гейт арқылы өтуіне үлкерді. Шығанаққа кіретін флотты бір миллионнан астам адам тамашалады. Сан-Францискодағы әсем шеруден кейін, теңіз флоты хатшысы Виктор Х. Меткалфтың флотты қарап шығуынан және гала-ресми қабылданудан кейін, флот Сиэтлге қарай жол тартты, командир ретінде контр-адмирал Чарльз Стиллман Сперри тағайындалды. Кемелер келесі сапар кезеңіне дейін жөндеуден өтті. 7 шілдеде флот Батыс жағалаудан Гавайиге қарай қайтадан жолға шықты, ол 16 шілдеде жетті. 22 шілдеде Гавайиден кеткен кемелер Окленд, Сидней және Мельбурн қалаларында тоқтады. Жаңа Зеландияға сапардың бір бөлігінде кемелерді күшті жел мен толқындар қиындыққа салды, бірақ олар 9 тамызда келді. Әр қаладағы сапарлар мерекелерге, шерулерге, билерге және ойындарға толы болды. Австралияға сапардың ең жарқын сәті – 250 мың адамның алдында 12 мың американдық, британдық және одақтас теңізшілер мен әскери қызметкерлерінің шеруі болды. Филиппиндегі Манилаға тоқтағаннан кейін, флот Жапонияның Йокогама қаласына қарай бет алды. 12 қазанда жол бойында тайфунға тап болды, бірақ ешқандай кеме жоғалмады, флот тек 24 сағатқа кешікті. Жапонияның үш әскери кемесі мен алты сауда кемесі американдықтарды қарсы алып, мерекелер басталды. Мерекелер "Урага" портында жетеді, онда 50 жылдан астам бұрын коммодор Мэтью Перри кемесі тоқтаған еді. Кемелер 25 қазанда портынан шықты. Филиппиннің Субик шығанағында үш апта жаттығулардан кейін кемелер 1 желтоқсанда Сингапурге қарай оңтүстікке бет алды, бірақ қаладан өте берді. Сапарды жалғастырып, 12 желтоқсаннан 20 желтоқсанға дейін көмірді толықтыру үшін Коломбоға тоқтады, содан кейін Суэц каналына қарай жол тартты. Барлық 16 соғыс кемесінің каналдан өтуіне үш күн уақыт кетті, тіпті басқа кемелерге канал жабық болды. Содан кейін олар Мысырдың Порт-Саид портына көмір толықтыру үшін келді, содан кейін флот жеке дивизияларға бөлініп, Жерорта теңізіндегі әртүрлі порттарға сапарлады. "Коннектикут" болған Бірінші дивизия Италияға баруды жоспарлаған, содан кейін Вильфраншқа баруды көздеген, бірақ 1908 жылғы Мессина жер сілкінісі туралы хабар жеткен соң "Коннектикут" және "Иллинойс" кемелері Италияның оңтүстігіне гуманитарлық миссиямен жұмсалды. Кемелерден келген теңізшілер қираған орындарды тазалауға және АҚШ теңіз флотының суық қоймасынан келген "Culgoa" кемесінен келген көмек заттарын түсіруге көмектесті. Адмирал Сперри оларға көрсеткен көмегі үшін король Виктор Эммануил III-тен жеке алғыс алды. Портқа бару аяқталғаннан кейін кемелер Гибралтарға бет алды, онда оларды көптеген елдердің соғыс кемелері күтіп тұрды: "декаларын тіктеп, дауыстарын көтеріп". Ұлыбританияның Корольдік теңіз флотынан соғыс кемелері мен крейсерлері, Ресей империясының теңіз флотынан "Цесаревич" және "Слава" соғыс кемелерімен қатар "Адмирал Макаров", "Богатырь" және "Олег" крейсерлері, сондай-ақ Франция мен Нидерландтың катерлері болды. Бес күн көмірге толықтырғаннан кейін кемелер 6 ақпанда 1909 жылы үйге қайтып келе жатты. Бірнеше дауылды бастан өткеннен кейін, Хэмптон-Роудстан бес күн жол жүргенде, олардың төрт соғыс кемесі ("Мэн", "Миссисипи", "Айдахо" және "Нью-Гэмпшир" – соңғысы "Коннектикуттың" круизге қатыспаған жалғыз әпкесі болды), екі зәкірлі крейсер және үш скаут крейсері күтіп тұрды. "Коннектикут" барлық осы кемелерді "Аттың құйрығы" маяғының айналасынан Президент Рузвельттің қарауына өткізді, ол президенттік яхтада Олд-Пойнт Комфорттан тыс жерде орналасқан еді, осылайша ұзақ сапар аяқталды. Рузвельт кемеге отырып, қысқа сөз сөйледі: "Сендер істі бітірдіңдер. Басқа елдер де сендер сияқты істей алады, бірақ олар сендерден кейін келеді".

Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын

"Коннектикут" әлемдік саяхатынан оралғаннан кейін Атлантика флотының флагманы ретінде қызметін жалғастырды, тек 1909 жылғы наурызда Нью-Йорк теңіз арсеналында өткен күрделі жөндеуден басқа. Флотқа қайта қосылғаннан кейін, Вирджиния штатының Норфолк қаласындағы базасынан шығыс жағалауында сапарлады. 1909 жылдың қалған бөлігінде линкор оқу-жаттығуларын өткізді және Хадсон-Фултон мерекесі сияқты салтанатты шараларға қатысты. 1910 жылдың қаңтар айының басында "Коннектикут" Куба суларына бағыт алды және наурыздың соңына дейін онда болды. Бірнеше ай бойы Жаңа Англия жағалауында маневрлер мен жауынгерлік жаттығулар жүргізгеннен кейін, 2 қарашада теңізшілерді оқыту круизі үшін Еуропаға аттанды және 17 наурызға дейін онда қалды, содан кейін Хэмптон-Роудсқа бет бұрды. "Коннектикут" 2 қарашада Нью-Йоркте өткен Президенттік флоттың қарауында өтетін кемелердің жетекшісі болды; ол 1912 жылдың 12 қаңтарына дейін Нью-Йоркте қалды, содан кейін Гуантанамо шығанағына оралды. Наурыз айында Филадельфия теңіз арсеналындағы жөндеу кезінде линкор флагмандық рөлін бронелігіш крейсер "Вашингтонға" өткізді. 1912 жылдың соңына дейінгі "Коннектикуттың" қызметі Форт-Понд шығанағында торпедалық жаттығулар, флоттық маневрлер және Блок аралы мен Вирджиния мүйістерінде жауынгерлік жаттығуларды қамтыды. Нью-Йоркте тоқтағаннан кейін, "Коннектикут" 13 ақпаннан 20 наурызға дейін Гуантанамо шығанағында оқу жаттығуларын өткізді; осы уақытта (28-і) ол қысқа мерзімге Атлантика флотының флагманы болды, адмирал Чарльз Дж. Баджер өзінің штаб-пәтерін "Вайомингтен" "Ютаға" ауыстырған кезде уақытша қызмет етті. Филадельфияда жабдықтаудан кейін "Коннектикут" Мексикаға жол тартты және 22 сәуірде жетті; ол Тампико және Вера-Крус маңындағы суларда патрульдеуге, американдық азаматтар мен мүдделерін сол жердегі және Гаитидегі ала-көлденеңдіктер кезінде қорғауға міндетті болды. 1912 жылдың 22 маусымында "Коннектикут" Мексика суларынан Филадельфияға қайтып, үш айлық жөндеу жұмыстарын жүргізді. Жөндеу аяқталғаннан кейін "Коннектикут" Вирджиния мүйістерінің жанында артиллериялық жаттығулар өткізді. 23 қазан күні "Коннектикут" төртінші линкор дивизиясының флагманы болды. Дивизия 25-і күні Әскери-теңіз министрі Джордж фон Ленгерке Мейердің қарауынан өткеннен кейін, "Коннектикут" Италияның Генуя қаласына бет бұрды, онда ол 30 қарашаға дейін болды. Ол Мексикадан Галвестонға босқындарды тасыды және кері бағытта армия офицерлерін және Қызыл Крест өкілдерін алып жүрді. Ол 31 шілдеге дейін онда болды, содан кейін АҚШ теңіз корпусының бірінші бригадасының екінші полкінен 433 сарбазды Порт-о-Пренске тасымалдауға аттанды, олар 5 тамызда Гаитидегі АҚШ әскерін басып алудың бір бөлігі ретінде жағаға шығарылды. "Коннектикут" 5 қыркүйекте Кап-Айтиендегі десанттық әскерлерге жабдықтарды жеткізді және келесі бірнеше ай бойы Гаитиге жақын болды, жағалауға қонушы топтарды, соның ішінде майор Смедли Батлердің басқаруымен "Коннектикуттан" келген теңізшілер мен сарбаздар жасақтарын қолдады. Гаитиден шыққаннан кейін "Коннектикут" 15 желтоқсанда Филадельфияға жетті және Атлантика резервтік флотына қосылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Германияның шексіз су асты кемелері соғысына АҚШ жауабының бір бөлігі ретінде «Коннектикут» 1916 жылғы 3 қазанда қайтадан қолданысқа енгізілді. Екі күннен кейін адмирал Герберт О. Данн оны «Миннесотадан» өзінің штаб-жалауын көшіріп, Бесінші шайқас кемелері дивизиясының штаб-жалауы етіп белгіледі. «Коннектикут» АҚШ 1917 жылғы 6 сәуірде Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіргенге дейін Шығыс жағалауында және Кариб теңізінде жұмыс істеді. Соғыс бойы «Коннектикут» Вирджиния штатындағы Йорк өзенінде орналасқан. 6 қаңтарда ол Хэмптон Роудстан Францияның Брест портына қарай жол тартып, онда 1000 әскерді алып мінгізді. 2 ақпанда Нью-Йоркке жеткеннен кейін, 1919 жылғы 23 маусымда 4800-нен астам адамды қайтарғаннан соң, вице-адмирал Джонс өзінің штаб-жалауын «Коннектикуттан» жаңа штаб-жалауы «Канзасқа» көшірді. Олар 11 қыркүйекте теңіз арсеналына келді. «Коннектикут» 4 қазанда Филадельфиядан Калифорнияға, Тынық мұхиты флотында қызмет ету үшін аттанды. 27 қазанда Сан-Диегоға тоқтағаннан кейін, 28 қазанда Сан-Педроға жетті, онда контр-адмирал Х. О. Стикни оны Тынық мұхиты флотының оқу штаб-жалауы етіп тағайындады. 1924 жылғы маусымда буксир «Коннектикутты» Сиэтлден Оклендке дейін буксирлеп, тарихтағы бір буксирдің буксирлеген ең үлкен кемесі рекордын орнатты.