Кіріспе

Британдық экономист (1904–1989)

Сэр Джон Ричард Хикс (8 сәуір 1904 – 20 мамыр 1989) – британдық экономист. Ол ХХ ғасырдың ең маңызды және ықпалды экономистерінің бірі саналады. Экономика саласындағы көптеген еңбектерінің ең танымалдары – микроэкономикадағы тұтынушылық сұраныс теориясы және макроэкономикаға кейнсиандық көзқарасты жинақтаған IS–LM моделі (1937) болды. Оның "Құндылық және капитал" (1939) кітабы жалпы тепе-теңдік және құндылық теориясын едәуір дамытты. Компенсацияланған сұраныс функциясы оның құрметіне Хекстің сұраныс функциясы деп аталды. 1972 жылы ол жалпы тепе-теңдік теориясы мен әл-ауқат теориясына жасаған новаторлық үлесі үшін Экономика ғылымдары саласындағы Нобель сыйлығын (бірлесіп) алды.

Ерте өмір

Хикс 1904 жылы Уорвик қаласында (Англия) дүниеге келді. Ол Дороти Кэтрин (Стефенс) мен жергілікті газетте журналист болған Эдвард Хикстің ұлы болды. Ол Клифтон колледжінде (1917-1922) және Оксфордтың Баллиол колледжінде (1922-1926) білім алды, оқуын математикалық стипендиялардың есебінен жалғастырды. Мектепте оқыған кезінде және Оксфордтағы бірінші жылында ол математика саласында маманданғанмен, әдебиет пен тарихқа да қызығушылық танытты. 1923 жылы ол Оксфордта жаңадан құрылған "жаңа мектеп" – Философия, саясат және экономика факультетіне ауысты. Ол екінші дәрежелі дипломмен бітірді және өзінің айтуынша, "оқыған пәндерінің ешқайсысы бойынша жеткілікті біліктілігі болмады".

Мансап

1926 жылдан 1935 жылға дейін Хикс Лондон экономика және саяси ғылымдар мектебінде дәріс берді. Ол еңбек экономисі ретінде еңбек қатынастары саласында сипаттамалық жұмыстар жасады, бірақ біртіндеп математикалық білімі алға шығатын аналитикалық жаққа көшті. Хикстің ықпалында Лионель Роббинс, Фридрих фон Хайек, Р. Г. Д. Аллен, Николас Кальдор, Абба Лернер және Урсула Уэбб болды, олардың соңғысы 1935 жылы оның әйелі атанды. 1935 жылдан 1938 жылға дейін ол Кембридж университетінде дәріс оқыды және Гонвилл және Каиус колледжінің мүшесі болды. Ол негізінен Лондондағы бұрынғы жұмысына негізделген «Баға және капитал» еңбегін жазумен шұғылданды. 1938 жылдан 1946 жылға дейін Манчестер университетінде профессор қызметін атқарды. Ол жерде әлеуметтік есепке қолданылатын әл-ауқат экономикасы бойынша негізгі жұмыстарын жасады. 1946 жылы Оксфордқа оралды, алдымен Нюфилд колледжінің ғылыми қызметкері (1946–1952), содан кейін саяси экономиканың Драммонд профессоры (1952–1965) және, ақырында, Олл Соулз колледжінің ғылыми қызметкері (1965–1971) болды, ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін де жазуын жалғастырды.

Кейінгі өмірі

1964 жылы Хикс рыцарь атағына ие болды және Линакр колледжінің құрметті профессоры аталды. Ол 1972 жылы Кеннет Дж. Ароупен бірге Экономика ғылымдары саласындағы Нобель сыйлығын алды. 1973 жылы ол Нобель сыйлығын Лондон экономика және саяси ғылымдар мектебінің кітапхана қорына табыс етті.

Экономикалық талдауға үлес қосу

Хикс еңбек экономисі ретіндегі ерте жұмысы «Жалақы теориясы» (1932, 2-ші басылымы 1963) еңбегімен аяқталды, ол әлі күнге дейін сала стандарты болып саналады. Ол 1934 жылы жарияланған құндылық теориясы бойынша Р. Г. Д. Алленмен бірлесіп екі маңызды мақала жазды. Оның ең маңызды еңбегі – 1939 жылы жарық көрген «Баға және капитал». Бұл кітап ординалды пайдалылыққа негізделіп, екі тауарлық сұраныс теориясында жеке тұлға үшін алмастыру эффектісі мен табыс эффектісі арасындағы қазіргі стандартты айырмашылықты енгізді. Ол талдауды бір тауар мен жиынтық тауарға, яғни басқа барлық тауарларға қатысты жалпылады. Ол экономикадағы сұраныс және ұсыныс арқылы жеке тұлғалар мен кәсіпорындарды біріктірді. Ол капитал тауарлары қоры үшін ең күрделі жиынтық проблеманы болжады. Ол ағылшын тілді аудиторияға жалпы тепе-теңдік теориясын таныстырды, динамикалық талдау теориясын жетілдірді және алғаш рет жалпы тепе-теңдік үшін тұрақтылық шарттарын қатаң түрде тұжырымдауға тырысты. Талдау барысында Хикс салыстырмалы статиканы формалдады. Сол жылы ол «компенсация» критерийін, яғни Кальдор-Хикс тиімділігін әзірледі, ол қоғамдық саясаттың немесе экономикалық жағдайдың әртүрлі нұсқаларын салыстыру үшін қолданылады. Хикстің макроэкономикаға ең танымал үлесі – «Мистер Кейнс және «классиктер»; ұсынылған түсіндірме» мақаласында жарияланған Хикс-Хансен IS-LM моделі. Бұл модель Джон Мейнард Кейнстің теориясын (Кейнстік экономиканы қараңыз) формалдайды және экономиканы үш тауардың арасындағы тепе-теңдік ретінде сипаттайды: ақша, тұтыну және инвестиция. Хикс өзінің IS-LM формуласын қабылдауда күмәнданды, 1980 жылы жарияланған мақаласында оны «сыныптағы құрал» деп бағалады.

Таңдалған жарияланымдар

1932 ж., 2-басылым, 1963 ж. Жалақы теориясы. Лондон, Макмиллан. 1934 ж. «Құндылық теориясын қайта қарау», Р. Г. Д. Алленмен бірге, Economica. 1937 ж. «Мырза Кейнс және классиктер: ұсынылған түсіндірме», Эконометрика. 1939 ж. «Игілік экономикасының негіздері», Экономикалық журнал. 1939 ж., 2-басылым, 1946 ж. Құн және капитал. Оксфорд: Кларендон баспасы. 1940 ж. «Әлеуметтік табысты бағалау», Economica, 7:105–24. 1941 ж. «Тұтынушылардың артықшылығын қайта жаңғырту», Экономикалық зерттеулер шолуы. 1942 ж. Әлеуметтік құрылым: экономикаға кіріспе. 1950 ж. Сауда айналымы теориясына үлес. Оксфорд: Кларендон баспасы. 1956 ж. Сұраныс теориясын қайта қарау. Оксфорд: Кларендон баспасы. 1958 ж. «Нақты табыстың өлшемі», Оксфорд экономикалық қағаздары. 1959 ж. Әлемдік экономикадағы эсселер. Оксфорд: Кларендон баспасы. 1961 ж. «Капиталды өлшеу, басқа экономикалық жиындықтарды өлшеуге қатысты», Латц және Хейг редакциясымен, Капитал теориясы. 1965 ж. Капитал және өсім. Оксфорд: Кларендон баспасы. 1969 ж. Экономикалық тарих теориясы. Оксфорд: Кларендон баспасы. Мақалаларға сілтемелерге өту. 1970 ж. «Фридман туралы шолу», Экономикалық журнал. 1973 ж. «Экономикалық өсудің бастапқы күші», Нобель лекциялары, Экономика 1969–1980, редактор Ассар Линдбек, Дүниежүзілік ғылыми баспа компаниясы, Сингапур, 1992. 1973 ж. Нобель сыйлығы үшін автобиография. Капитал және уақыт: неоавстриялық теория. Оксфорд, Кларендон баспасы. 1974 ж. «Капиталға қатысты даулар: ежелгі және заманауи», Американдық экономикалық шолу. 1974 ж. Кейнс экономикасындағы дағдарыс. Нью-Йорк, Basic Books. 1975 ж. «Монетаризмде не дұрыс емес?», Lloyds Bank Review. 1977 ж. Экономикалық перспективалар. Оксфорд: Кларендон баспасы. 1979 ж. «Экономисттің қалыптасуы». Banca Nazionale del Lavoro тоқсандық шолуы, № 130 (қыркүйек 1979): 195–204. 1979 ж. Экономикадағы себеп-салдарлық байланыс. Оксфорд: Basil Blackwell. 1980 ж. «IS LM: түсіндірме», Post Keynesian Economics журналы. 1981 ж. Байлық және игілік: Экономикалық теориядағы жинақталған эсселердің I томы. Оксфорд: Basil Blackwell. 1982 ж. Ақша, пайыз және жалақы: Экономикалық теориядағы жинақ эсселердің II томы. Оксфорд: Basil Blackwell. 1983 ж. Классика және заманауи: Экономикалық теориядағы жинақ эсселердің III томы. Оксфорд: Basil Blackwell. 1989 ж. Ақшаның нарықтық теориясы. Оксфорд университетінің баспасы.